เปิดตำนานเงินตรา ย้อนรอยวิวัฒนาการจาก "หอยเบี้ย" สู่ "เงินพดด้วง" และเงินท้องถิ่น

มนุษย์กับการแสวงหาความสุขเป็นของคู่กัน ในยุคปัจจุบันเงินตราคือปัจจัยสำคัญที่ทำให้ชีวิตสะดวกสบาย แต่เคยสงสัยไหมว่ากว่าจะมาเป็นธนบัตร เหรียญ หรือบัตรเครดิตที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้ มนุษย์ในอดีตใช้อะไรเป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน? 

ย้อนกลับไปในยุคก่อนสุโขทัย มนุษย์ใช้ "หอยเบี้ย" เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน ซึ่งไม่ใช่หอยที่พบในประเทศไทย แต่เป็นหอยน้ำเค็มที่นำเข้ามาจากเกาะมัลดีฟส์ หอยในเมืองไทยไม่มีความมันวาวและมูลค่าเพียงพอที่จะใช้เป็นสื่อกลางการแลกเปลี่ยนได้ พ่อค้าชาวต่างชาติเป็นผู้กำหนดกฎเกณฑ์มูลค่าของหอยเบี้ย เช่น ไก่ 1 ตัว แลกหอย 7 ตัว

แต่เมื่อมีการนำเข้าหอยเบี้ยเข้ามาในปริมาณมาก มูลค่าของหอยเบี้ยก็ลดลง เกิดภาวะ "เงินเฟ้อ" ตั้งแต่สมัยโบราณ จนถึงขนาดไก่ 1 ตัว ต้องใช้หอยเบี้ยถึง 1,700 ตัวในการแลกเปลี่ยน หอยเบี้ยแพร่หลายอย่างมากในหลายประเทศ เช่น ลาว กัมพูชา ไทย จีน เวียดนาม ชวา อินโดนีเซีย และหมู่เกาะต่างๆ แม้กระทั่งในรัชกาลที่ 4 หอยเบี้ยก็ยังคงมีการใช้งานอยู่ แต่เป็นเงินย่อยที่มีมูลค่าน้อยมาก

หลังจากยุคหอยเบี้ย ก็เข้าสู่ยุคของ "เงินพดด้วง" ซึ่งมีหลากหลายรูปแบบตามยุคสมัย เช่น เงินพดด้วงในรัชกาลที่ 4 ที่มีชุดครบตามลำดับขั้นตั้งแต่ 2 ไพ ไปจนถึง 4 บาท นอกจากนี้ยังมี เงินพดด้วงทองคำ ที่หายากและมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์สูง รวมถึงเงินพดด้วงสมัยอยุธยา สุโขทัย และกรุงธนบุรี ที่มีลักษณะและตราที่แตกต่างกันไป โดยเฉพาะเงินพดด้วงในสมัยกรุงธนบุรีที่ผลิตขึ้นในช่วงเวลาสั้นๆ ก่อนจะเข้าสู่สมัยรัตนโกสินทร์ ส่วน เงินพดด้วงในรัชกาลที่ 5 นั้น ไม่ได้ผลิตเพื่อใช้เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน แต่เป็นของที่ระลึกสำหรับข้าราชการและเชื้อพระวงศ์ เนื่องจากรัชกาลที่ 5 ทรงยกเลิกการใช้เงินพดด้วงไปแล้ว

สิ่งที่น่าสนใจคือ ในอดีตเงินตราไม่ได้มีรูปแบบเดียวทั่วประเทศ แต่มีการใช้เงินที่แตกต่างกันไปตามภูมิภาคและท้องถิ่น เช่น เงินลาด และ เงินฮ้อย (เงินจระเข้) ที่ใช้ในภาคอีสาน, เงินฮาง ที่ชาวเวียดนามนำเข้ามาใช้ในภาคอีสาน, และ เงินไซซี (เงินอาม้า) เงินของจีนที่นำมาใช้ในไทย ส่วนทางภาคเหนือมี เงินเจียง (เงินกำไล) ที่ใช้ในล้านนา, เงินใบไม้ และ เงินผักชี รวมถึง เงินทอก ที่ใช้ในเชียงใหม่และน่าน เงินเหล่านี้ส่วนใหญ่จะอยู่ในยุคสุโขทัยและมีการแยกใช้ตามภาคต่างๆ สะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรมและการค้าในอดีต

การเดินทางผ่านกาลเวลาไปกับเงินตราโบราณ ทำให้เราได้เรียนรู้เรื่องราวประวัติศาสตร์ สังคม และเศรษฐกิจในอดีตอย่างลึกซึ้ง และยังได้เห็นถึงวิวัฒนาการของสิ่งที่อยู่คู่กับชีวิตมนุษย์มาอย่างยาวนาน