ร่างกายมนุษย์มีทองคำอยู่จริงแต่ปริมาณน้อยจนแทบไม่น่าเชื่อ

ในตัวมนุษย์มีทองคำจริง

ฟังดูเหมือนประโยคเอาไว้แซวกันเล่นๆ แต่ในร่างกายมนุษย์สามารถตรวจพบทองคำได้จริง เพียงแต่มีอยู่ในระดับร่องรอยที่เล็กมากจนตาเปล่ามองไม่เห็น และต้องอาศัยเครื่องมือวิเคราะห์ทางเคมีที่ละเอียดพอจึงจะตรวจวัดได้

ตัวเลข 0.2 มิลลิกรัมมาจากไหน

มีการอ้างค่าประมาณว่า ร่างกายของคนที่มีน้ำหนักราว 70 กิโลกรัมอาจมีทองคำรวม น้อยกว่า หรือประมาณ 0.2 มิลลิกรัม ตัวเลขนี้ควรมองเป็นค่าประมาณ ไม่ใช่ค่าคงที่ที่ทุกคนต้องมีเท่ากัน เพราะปริมาณธาตุร่องรอยในร่างกายแตกต่างกันได้ตามอาหาร สิ่งแวดล้อม การสัมผัสสารต่างๆ และวิธีตรวจวิเคราะห์

ลองนึกภาพ 0.2 มิลลิกรัมดู มันเท่ากับเพียง 0.0002 กรัม หากรวบรวมทองคำปริมาณนี้ให้เป็นก้อนเดียว ก็จะเล็กจนแทบมองไม่เห็น ความน่าสนใจจึงไม่ได้อยู่ที่มูลค่าของทอง แต่อยู่ตรงที่ร่างกายเป็นระบบเคมีซับซ้อนซึ่งมีธาตุจำนวนมากปะปนอยู่ในระดับจิ๋ว

แล้วทองคำอยู่ตรงไหนของร่างกาย

ประโยคที่มักแชร์กันว่า ทองคำส่วนใหญ่อยู่ในกระแสเลือด ควรระวังเป็นพิเศษ เพราะหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ไม่ได้รองรับแบบชัดเจนว่าทองคำทั้งหมดหรือส่วนใหญ่ต้องกองอยู่ในเลือด งานรวบรวมข้อมูลด้านธาตุร่องรอยรายงานว่าทองคำตรวจพบได้ทั้งในเลือด กระดูก ตับ และเนื้อเยื่ออื่นๆ ขณะที่ข้อมูลอ้างอิงบางชุดระบุว่าไม่มีรูปแบบการกระจายตามอวัยวะที่สม่ำเสมอในมนุษย์ทุกคน

ดังนั้น ข้อเท็จจริงที่แม่นกว่าคือ ร่างกายมนุษย์มีทองคำในระดับร่องรอย แต่ไม่ควรฟันธงว่าทองคำราว 0.2 มิลลิกรัมส่วนใหญ่อยู่ในเลือด

เลือดเองก็มีทองคำได้ในระดับต่ำมาก มีรายงานค่าทองคำในเลือดของกลุ่มประชากรทั่วไปในระดับไมโครกรัมต่อลิตร ซึ่งเล็กกว่ามิลลิกรัมถึงหนึ่งพันเท่า การวัดสารระดับนี้จึงละเอียดอ่อนมาก ตั้งแต่การเก็บตัวอย่าง ภาชนะที่ใช้ ไปจนถึงการปนเปื้อนระหว่างการตรวจ ล้วนทำให้ตัวเลขคลาดเคลื่อนได้

ทองคำในตัวเกิดขึ้นได้อย่างไร

ร่างกายไม่ได้มีเหมืองทองขนาดจิ๋วซ่อนอยู่ และไม่ได้สร้างธาตุทองคำขึ้นเอง อะตอมทองคำที่ตรวจพบเป็นธาตุจากภายนอกซึ่งเข้าสู่ร่างกายในปริมาณเล็กมากผ่านสิ่งแวดล้อม อาหาร น้ำ หรือการสัมผัสแหล่งอื่น แล้วกระจายอยู่ตามของเหลวและเนื้อเยื่อ

ตรงนี้ทำให้เห็นเรื่องน่าสนใจกว่าเรื่องทองเสียอีก ร่างกายไม่ได้ประกอบด้วยเพียงออกซิเจน คาร์บอน ไฮโดรเจน แคลเซียม หรือเหล็กเท่านั้น แต่ยังตรวจพบธาตุอีกหลายชนิดในปริมาณต่ำมาก บางชนิดจำเป็นต่อชีวิต บางชนิดยังไม่พบหน้าที่ทางชีวภาพที่จำเป็น และบางชนิดเป็นเพียงร่องรอยจากสิ่งแวดล้อม

• มีทองคำในร่างกายจริง แต่มีน้อยมาก

• ค่าประมาณที่แพร่หลายสำหรับคนราว 70 กิโลกรัมอยู่แถว 0.2 มิลลิกรัมหรือน้อยกว่า

• ทองคำตรวจพบได้ในเลือดและเนื้อเยื่อหลายชนิด

• ยังไม่มีหลักฐานชัดว่าทองคำเป็นธาตุจำเป็นต่อร่างกายมนุษย์

คำว่า ทองคำบริสุทธิ์ อาจทำให้เข้าใจผิดนิดหนึ่ง

เมื่อพูดว่าในร่างกายมี “ทองคำบริสุทธิ์” ภาพที่เกิดขึ้นง่ายมากคือเศษโลหะสีเหลืองเล็กๆ ลอยอยู่ในเลือด แต่ความเป็นจริงทางเคมีไม่ได้เรียบง่ายแบบนั้น การตรวจปริมาณทองคำหมายถึงการวัด ธาตุทองคำหรือ Au ที่มีอยู่ในตัวอย่าง ไม่ได้หมายความว่าภายในเส้นเลือดมีเกล็ดทอง 24K ลอยไปมา

และถึงจะรวบรวมทองคำจากร่างกายได้ครบ 0.2 มิลลิกรัม ปริมาณก็เล็กเกินกว่าจะมีมูลค่าทางเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ ต้องใช้ทองคำถึง 5,000 เท่าของ 0.2 มิลลิกรัม จึงจะครบเพียง 1 กรัม

ความพิเศษจึงไม่ใช่การมีทองอยู่ในตัว
แต่คือร่างกายสามารถเก็บร่องรอยของโลกไว้ได้ละเอียดถึงระดับอะตอม

ธาตุที่อยู่รอบตัวเดินทางผ่านอาหาร น้ำ อากาศ และสิ่งแวดล้อมเข้าสู่ระบบชีวภาพตลอดเวลา บางส่วนผ่านออกไป บางส่วนคงอยู่ชั่วคราว บางส่วนสะสมในเนื้อเยื่อ การพบทองคำปริมาณจิ๋วจึงเป็นภาพเล็กๆ ที่เตือนว่าเส้นแบ่งระหว่าง “ร่างกาย” กับ “สิ่งแวดล้อม” ไม่ได้ขาดออกจากกันอย่างที่ตาเห็น