ศาลโลกคืออะไร? แล้วทำไมช่วงนี้ชอบมีข่าวประเทศนู้นฟ้องประเทศนี้บ่อยจัง

สวัสดีครับ พอดีช่วงนี้ผมเห็นข่าวเรื่องประเทศนั้นประเทศนี้พากันไป "ฟ้องศาลโลก" บ่อยมาก เลยเกิดคำถามในหัวว่า... เอ้า แล้วศาลโลกนี่มันคืออะไรกันแน่วะ? ประเทศจะฟ้องกันได้ยังไง? ฟ้องแล้วใครตัดสิน? แล้วถ้าฟ้องแล้วเขาไม่ยอมทำตาม จะทำยังไง?

ก็เลยลองไปหาข้อมูลมาเล่น ๆ สุดท้ายดันเพลิน เลยอยากเอามาเล่าให้ฟังเผื่อใครสงสัยเหมือนกันครับ

ศาลโลกนี่มีจริง ๆ เหรอ?

มีจริงครับ ไม่ใช่เรื่องมโนหรืออยู่แต่ในหนัง ที่จริงชื่อเต็มของมันคือ ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ภาษาอังกฤษคือ International Court of Justice หรือย่อว่า ICJ) ซึ่งเป็นหนึ่งในองค์กรหลักของ สหประชาชาติ (UN) นั่นเอง

ศาลนี้ตั้งอยู่ที่เมือง เฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ อยู่ในตึกที่ชื่อว่า พระราชวังสันติภาพ ชื่อเท่ห์มากกก แต่ก็คือศาลที่มีไว้ให้ประเทศต่าง ๆ ที่มีปัญหากันมายื่นเรื่องให้ศาลตัดสินแทนการจะเปิดศึกยิงกันนั่นแหละครับ

แล้วศาลนี้ทำหน้าที่อะไร?

หลัก ๆ มี 2 อย่างครับ

1. ตัดสินข้อพิพาทระหว่างประเทศ เช่น ทะเลาะกันเรื่องพรมแดน ทะเล ทรัพยากรธรรมชาติ สนธิสัญญา ฯลฯ

2. ให้ความเห็นทางกฎหมาย แบบเวลา UN หรือตัวแทนองค์กรต่าง ๆ สงสัยอะไรด้านกฎหมายระหว่างประเทศ ก็สามารถขอให้ศาลช่วยอธิบายได้

แล้วประเทศจะฟ้องกันได้ยังไง?

ตรงนี้แหละที่หลายคนอาจยังไม่รู้… คือจะฟ้องกันได้ ต้อง "ยินยอมทั้งสองฝ่าย" ก่อนนะครับ ไม่ใช่ว่าเราไม่พอใจเขา แล้วจะลากเขาเข้าศาลได้เลย

เช่น สมมติว่าไทยจะฟ้องประเทศ A ว่ารุกล้ำเขตแดน แต่ประเทศ A ไม่ยอมรับอำนาจศาลโลก คดีก็ไปไม่ถึงไหน เพราะศาลจะไม่พิจารณาเลยถ้าฝ่ายถูกฟ้องไม่ยินยอมเข้าร่วม

แต่ถ้าทั้งสองประเทศตกลงจะให้ศาลโลกเป็นผู้ตัดสิน ก็สามารถฟ้องร้องกันได้ แล้วคำตัดสินของศาลก็จะมีผลผูกพันตามกฎหมายระหว่างประเทศ

แล้วถ้าศาลตัดสินแล้วเขาไม่ยอมทำตามล่ะ?

ศาลโลกไม่มีตำรวจนะครับ ไม่มีทหาร ไม่มีใครไปจับใครได้ ถ้าประเทศไหนไม่ยอมทำตามคำตัดสิน ก็ต้องอาศัยแรงกดดันทางการทูต หรือเอาเรื่องเข้า คณะมนตรีความมั่นคงของ UN ให้เขาช่วยจัดการ เช่น การประณาม คว่ำบาตร หรือกดดันผ่านเวทีโลก

พูดง่าย ๆ คือมันอยู่ที่ความร่วมมือและศักดิ์ศรีของประเทศนั้น ๆ ด้วยแหละครับ ว่าเคารพกติกาสากลแค่ไหน

ศาลนี้มีใครบ้าง?

ศาลโลกมีผู้พิพากษาทั้งหมด 15 คน มาจากหลายประเทศทั่วโลก (ต้องไม่ซ้ำชาติ) เลือกกันโดยการลงคะแนนจากประเทศสมาชิก UN พวกเขาจะทำหน้าที่ 9 ปี และสามารถต่อวาระได้ถ้าได้รับเลือกอีก

เวลาพิจารณาคดี ศาลจะดูจาก กฎหมายระหว่างประเทศ ไม่ได้เอากฎหมายประเทศใดประเทศหนึ่งมาใช้ ดังนั้นจะไม่มีการเอากฎหมายไทยหรืออังกฤษมาฟันธงให้ แต่จะดูจากสนธิสัญญา ข้อตกลง หรือหลักการสากล

แล้วประเทศไทยเคยไปศาลโลกไหม?

เคยครับ เรื่องดังมากคือ คดีเขาพระวิหาร ระหว่างไทยกับกัมพูชา
ตอนนั้นศาลโลกตัดสินให้ "ตัวปราสาท" อยู่ในฝั่งของกัมพูชา แต่ก็ยังมีปัญหาเรื่องพื้นที่โดยรอบมาถึงทุกวันนี้
อันนี้คนไทยหลายคนน่าจะเคยได้ยินหรือเรียนตอนมัธยม

ตัวอย่างคดีอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

ฟิลิปปินส์เคยฟ้องจีนเรื่องทะเลจีนใต้ ศาลตัดสินว่าจีนไม่มีสิทธิตามที่อ้าง แต่จีนก็ไม่ยอมรับคำตัดสิน

ยูเครนเคยร้องเรียนรัสเซียหลายเรื่อง (รวมถึงการรุกราน)

เมียนมาก็มีประเด็นเรื่องการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญา ซึ่งกลุ่มประเทศแอฟริกาฟ้องแทน

สรุปแบบง่าย ๆ

ศาลโลกก็คือ เวทีทางกฎหมาย ที่ประเทศต่าง ๆ ใช้แก้ปัญหาแทนที่จะยิงกัน
มันไม่มีอำนาจบังคับแบบตำรวจ แต่มีน้ำหนักทางกฎหมายและการเมืองเยอะพอสมควร
เวลาศาลโลกตัดสินอะไรออกมา ถ้าประเทศไหนไม่ปฏิบัติตาม ก็จะเสียภาพลักษณ์ในเวทีโลก

ส่วนตัวผมมองว่าศาลโลกก็เป็นสัญลักษณ์ของความพยายามในการทำให้โลกสงบโดยไม่ต้องใช้ความรุนแรง
ถ้าโลกนี้ไม่มีศาลแบบนี้ เราอาจได้เห็นสงครามกันบ่อยกว่านี้ก็ได้

ใครมีข้อมูลอะไรเพิ่มเติม หรือเคยตามข่าวคดีไหนที่น่าสนใจ มาแชร์กันได้นะครับ :)
เขียนมาแบบคนธรรมดาเล่าให้ฟัง เผื่อมีคนสนใจเหมือนกัน