โรคซึมเศร้าตามฤดูกาล จะเกิดขึ้นในช่วงฤดูใดฤดูหนึ่ง จากการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาล

 

โรคซึมเศร้าตามฤดูกาล (Seasonal Affective Disorder : SAD) เป็นโรคซึมเศร้าชนิดหนึ่ง มีอาการคล้ายโรคซึมเศร้าทั่วไป แต่จะเกิดขึ้นในช่วงฤดูใดฤดูหนึ่งเท่านั้น และ อาการจะดีขึ้นเมื่อฤดูนั้นผ่านพ้นไป

 

ส่วนมากโรคซึมเศร้าตามฤดูกาลมักเกิดขึ้นในช่วงฤดูหนาว บางครั้งจึงเรียกโรคนี้ว่า โรคซึมเศร้าในฤดูหนาว (Winter Depression) จะเกิดขึ้นและหายไปในช่วงเวลาเดียวกันของทุกปี เช่น เมื่อมีอาการซึมเศร้าเกิดขึ้นในฤดูหนาว แล้วจะค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อฤดูร้อนมาถึง มักพบในประเทศเขตหนาวมากกว่า เพราะประเทศไทยระยะเวลาฤดูหนาวค่อนข้างสั้น และ ระยะเวลากลางวันกับกลางคืนใกล้เคียงกันตลอดทั้งปี

 

แต่อย่างไรก็ตาม โรคซึมเศร้าตามฤดูกาลไม่ได้เกิดเฉพาะในฤดูหนาวเท่านั้น ยังสามารถเกิดในฤดูร้อน ฤดูฝนได้ด้วยขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล

 

 

โรคซึมเศร้าตามฤดูกาล เกิดจากอะไร ? เกิดขึ้นกับใครได้บ้าง ?

1.การขาดแสงแดดในฤดูหนาว เป็นช่วงที่มีระยะเวลากลางคืนมากกว่ากลางวัน ร่างกายสัมผัสแสงแดดได้น้อยลง อาจส่งผลกระทบต่อการทำงานของนาฬิกาชีวภาพ ดังนี้

 

-ผลิตสารเมลาโทนิน (Melatonin) เพิ่มขึ้น เป็นฮอร์โมนที่ช่วยควบคุมวงจรการนอนหลับและการตื่น ในผู้ที่มีอาการซึมเศร้า การที่ร่างกายมีระดับเมลาโทนินสูงขึ้นอาจส่งผลให้อาการซึมเศร้าแย่ลงได้

 

-ผลิตเซโรโทนิน (Serotonin) น้อยลง เนื่องจากแสงแดดมีส่วนช่วยในการสังเคราะห์เซโรโทนิน โดยการที่ร่างกายมีระดับเซโรโทนินลดลงจะส่งผลให้นอนไม่หลับ เกิดความเครียด วิตกกังวล หรือ อยากอาหารเพิ่มขึ้น

 

2.พันธุกรรม หากในครอบครัวมีประวัติผู้ป่วยเป็นโรคซึมเศร้าตามฤดูกาล จะมีโอกาสเสี่ยงเป็นโรคซึมเศร้าตามฤดูกาลมากกว่าคนทั่วไป

 

3.ปัจจัยทางร่างกาย บางครั้งโรคซึมเศร้าตามฤดูกาลอาจเกิดจากสารสื่อประสาท หรือ สารเคมีในสมองเสียสมดุล ทำให้เกิดอาการซึมเศร้า แม้ว่าจะไม่มีความเครียดใดเลยก็ตาม

 

4.ผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า หรือ โรคอารมณ์สองขั้ว อาจมีอาการแย่ลงในบางฤดูกาลได้

 

5.พบในเพศหญิงมากกว่าเพศผู้ชาย และ อยู่ในวัยผู้ใหญ่ตอนต้นเป็นวัยที่พบได้มากกว่าช่วงวัยอื่น

 

 

อาการโรคซึมเศร้าตามฤดูกาลคล้ายกับโรคซึมเศร้าทั่วไป

1.รู้สึกหดหู่ ซึมเศร้า เกือบทุกวัน หรือ ทุกวัน ติดต่อกัน 2 สัปดาห์ขึ้นไป

 

2.ไม่มีความสุข ไม่สนใจทำกิจกรรมที่เคยชอบทำ

 

3.หงุดหงิด สิ้นหวัง รู้สึกผิด รู้สึกไร้ค่า

 

4.เซื่องซึม อ่อนเพลีย ไร้เรี่ยวแรง ง่วงนอนในระหว่างวัน

 

5.มีปัญหาด้านการนอนหลับ เช่น นอนหลับนานกว่าปกติ ตื่นนอนในตอนเช้ายากกว่าปกติ

 

6.มีการเปลี่ยนแปลงด้านความอยากอาหาร รวมถึงน้ำหนักตัว

 

7.บางครั้งเฉื่อยชา บางครั้งกระสับกระส่าย

 

8.มีความคิดที่จะตาย หรือ อยากฆ่าตัวตาย

 

 

การป้องกันโรคซึมเศร้าตามฤดูกาล

แม้จะไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมด แต่หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงจะช่วยลดโอกาสการเกิดโรคได้

1.หมั่นไปรับแสงแดดยามเช้าเป็นเวลา 30-60 นาที เพิ่มการหลั่งเซโรโทนิน ช่วยให้รู้สึกสดชื่น กะปรี้กะเปร่า

 

2.กินอาหารที่มีทริปโตเฟน (Tryptophan) สารตั้งต้นของเซโรโทนิน มีส่วนช่วยในการนอนหลับ ลดอาการซึมเศร้า บรรเทาอาการไมเกรน ความเครียด เช่น ไข่ เนื้อสัตว์ นม อาหารทะเล งา เมล็ดทานตะวัน ข้าวโอ๊ต ช็อกโกแล็ต อินทผลัมแห้ง กล้วย สาหร่าย

 

3.ออกกำลังกายสม่ำเสมอ จะเพิ่มระดับเซโรโทนินในร่างกาย เพิ่มระดับทริปโตเฟน ให้ระบบต่าง ๆ ในร่างกายทำงานเป็นปกติ

 

4.บำบัดความเครียดเป็นประจำ โดยการทำกิจกรรมเพื่อผ่อนคลายความเครียด เช่น การดูหนัง ฟังเพลง หรือเข้ารับคำปรึกษากับจิตแพทย์

 

 

การปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตและการทำกิจกรรมต่าง ๆ ที่ช่วยให้รู้สึกผ่อนคลาย ไม่ว่าจะเป็นการเลือกกินอาหารที่มีประโยชน์อย่างเนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ผักผลไม้ การออกกำลังกาย การนอนหลับให้เพียงพอ การนั่งสมาธิ หรือ การฟังเพลง ก็อาจมีส่วนช่วยบรรเทาอาการโรคซึมเศร้าตามฤดูกาล ได้เช่นกัน