14 ข้อคิดดีๆ วิถีแห่งปัญญาและศักดิ์ศรี: บทเรียนจากสามก๊ก

ณ สมรภูมิแห่งแผ่นดินกลาง ท่ามกลางกลศึกและปัญญาอันเฉียบคม มีบุคคลมากมายที่สร้างชื่อในฐานะแม่ทัพและกุนซือ ทว่ามิใช่ทุกคนจะได้รับความเคารพ หากแต่บางคนกลับถูกเหยียบย่ำเพราะความใจดีที่ไร้สติปัญญา ดังนั้น บทเรียนจากสามก๊กจึงสอนให้เราตระหนักถึง "วิถีแห่งปัญญาและศักดิ์ศรี" ซึ่งรวมไว้ในหลักสิบสี่ประการดังนี้:

1.หนึ่ง อย่าเป็นคนที่ยอมง่ายเกินไป

จูกัดเหลียง (ขงเบ้ง) แม้มีเมตตาและความสามารถสูงส่ง แต่หาใช่ว่าจะยอมอ่อนข้อให้แก่ผู้ที่คิดร้ายเสมอไป เขารู้ว่าเมื่อใดยอม และเมื่อใดต้องยืนหยัด หากเราอ่อนโยนแต่ไร้การปกป้องตนเอง ก็จักเป็นเพียงหมากในเกมของผู้อื่น

2.สอง อย่ายอมในสิ่งที่ไม่ควรยอม

สุมาอี้ถูกโจโฉระแวงมาหลายปี ทว่าเขารู้ว่าเมื่อใดควรหลบ และเมื่อใดควรตอบโต้ หากเรายอมในสิ่งที่ผิด เราจะถูกกดขี่โดยไม่มีที่สิ้นสุด

3.สาม ระวังจะกลายเป็นคนที่ไม่มีใครเคารพ

เล่าปี่แม้เป็นคนโอบอ้อมอารี แต่ก็มีความเด็ดขาดในยามที่จำเป็น หากใจดีจนเกินไปโดยไม่สร้างความเกรงขาม ผู้อื่นจะไม่ให้ค่าต่อเรา

4.สี่ ความดีไม่จำเป็นต้องทำตัวโง่

กวนอูเป็นคนซื่อสัตย์และมีคุณธรรม ทว่าเขาไม่ยอมตกเป็นเหยื่อของเล่ห์กล หากเราคิดว่าความดีต้องมาพร้อมความอ่อนแอ เราจักเป็นเพียงเครื่องมือของผู้อื่น

5.ห้า ไม่ใช่แค่ถูกกระทำอยู่ฝ่ายเดียว

ลิโป้แม้จะเป็นนักรบผู้เก่งกาจ แต่เพราะหลงกลโจโฉและตั๋งโต๊ะ จึงกลายเป็นหมากในมือผู้อื่น จงอย่าให้ผู้อื่นชี้ชะตาเราโดยที่เราไม่ต่อสู้เลย

6.หก อย่าสูญเสียตัวเองเพราะคำว่า “ไม่เป็นไร”

ซุนเซ็กแม้มีอุปสรรคมากมาย แต่เขาไม่เคยปล่อยให้สิ่งใดมาบั่นทอนจิตใจ คำว่า “ไม่เป็นไร” ที่ใช้บ่อยเกินไป อาจกลายเป็นดาบที่ย้อนกลับมาทำร้ายเรา

7.เจ็ด อย่าเบียดเบียนตัวเองเพียงเพราะคำว่า “ช่างมันเถอะ”

เล่าปี่รู้ดีว่าต้องเลือกสหายที่ซื่อสัตย์ เขาไม่ยอมปล่อยผ่านความผิดซ้ำ ๆ ของผู้อื่น จงอย่าให้คำว่า “ช่างมันเถอะ” ทำให้ชีวิตต้องตกต่ำ

8.แปด ถ้าคุณดีเกินไป คนจะเข้ามาหาผลประโยชน์

โจโฉแม้ถูกมองว่าโหดเหี้ยม แต่เขาเข้าใจดีว่าหากปล่อยให้ผู้อื่นเอาเปรียบ สุดท้ายเขาจะถูกกลืนกินเอง ความใจดีที่ไร้ขอบเขต จักเป็นเชื้อไฟให้ผู้อื่นหาประโยชน์จากเรา

9.เก้า ถ้าคุณขี้เกรงใจ ก็จะเจอแต่คนไร้มารยาท

จูกัดเหลียงต้องใช้ความเด็ดขาดกับขุนศึกที่ดื้อรั้น มิฉะนั้นจักไม่สามารถควบคุมกองทัพได้ หากเราอ่อนโยนเกินไป ผู้อื่นจักไม่เห็นค่าของเรา

10.สิบ เมื่อคุณแกล้งโง่ พวกเขาจะคิดว่าคุณโง่จริง

สุมาอี้ใช้กลยุทธ์ "ซ่อนคม" แสร้งทำเป็นอ่อนแอเพื่อรอจังหวะพลิกเกม หากแสดงตนโง่เขลาเกินไป วันหนึ่งเราอาจกลายเป็นคนโง่จริงในสายตาผู้อื่น

11.สิบเอ็ด ถ้าคุณต้องฝืนใจตัวเองเพื่อคนอื่นตลอดเวลา

เล่าปี่แม้เป็นผู้นำที่ดี แต่เขาก็ไม่ยอมเสียสละทุกสิ่งเพื่อผู้อื่นโดยไม่คิดถึงตนเอง หากเราต้องฝืนใจอยู่เสมอ สุดท้ายจักไม่มีตัวตนของเราเหลืออยู่

12.สิบสอง อย่าอ้างว่าคุณแค่เป็น “คนง่ายๆ”

ซุนกวนแม้มีท่าทีอ่อนโยน ทว่าเมื่อถึงคราวศึก เขาก็เด็ดขาด หากเราอ้างว่า “เราเป็นคนง่าย ๆ” มากเกินไป เราจักสูญเสียอำนาจในการควบคุมชีวิตของตนเอง

13.สิบสาม คนที่ไม่เคยทำอะไรเพื่อตัวเองคือ “คนขี้ขลาด”

กวนอูยอมตายเพื่อศักดิ์ศรีของตน หากเราไม่เคยต่อสู้เพื่อตัวเอง ย่อมไม่มีผู้ใดให้ค่ากับเรา

14.สิบสี่ ใจดีแต่ “ไม่ฉลาด” มักจะเจ็บตัวเสมอ!

ขงเบ้งแม้เป็นยอดกุนซือ แต่สุดท้ายก็ต้องเสียใจเพราะพึ่งพาคนที่ไม่สมควรได้รับความเมตตา ความใจดีที่ไร้ปัญญา คือหนทางสู่ความพ่ายแพ้

บทสรุป

สามก๊กสอนให้เราตระหนักว่าการมีคุณธรรมนั้นสำคัญ ทว่าเราต้องมีปัญญาควบคู่กันไป ความใจดีที่ไร้ขอบเขต คือหายนะของตนเอง แต่ความเมตตาที่แฝงไปด้วยปัญญา คือสิ่งที่นำพาไปสู่ชัยชนะ จงเรียนรู้จากอดีต ใช้ชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี และอย่าปล่อยให้ใครมากำหนดชะตาของเรา!