เดจาวู Déjà vu ระลึกพิศวง เหมือนเหตุการณ์นี้เคยเกิดขึ้นไปแล้ว

“Déjà vu” หรือ เดจาวู เป็นภาษาฝรั่งเศส ที่ใช้อธิบายเหตุการณ์ที่คลับคล้ายคลับคลาว่าเคยเกิดขึ้นมาก่อนหน้านี้ เป็นคำที่มีการใช้ครั้งแรกในหนังสือเรื่อง ลาเวอนีร์เดซีย็องส์ปซีชิก (L’Avenir dessciences psychiques) ของเอมีล บัวรัก (Emile Boirac)

เดจาวู เกิดจากอะไร ?

สาเหตุของปรากฏการณ์เดจาวูยังค่อนข้างเป็นปริศนา ปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์ได้พยายามอธิบายการเกิดปรากฏการณ์เดจาวูโดยอ้างอิงจากหลากหลายทฤษฎี ดังนี้

• มีประสบการณ์ที่คล้ายกันมาก่อน นักวิจัยบางคนเชื่อว่าการอยู่ในเหตุการณ์ หรือสภาพแวดล้อมที่คล้ายคลึงกับเหตุการณ์ในอดีตเป็นปัจจัยกระตุ้นให้เกิดเดจาวู อย่างเช่น อยู่ในบริเวณล็อบบี้โรงแรมที่มีรูปแบบการจัดวางเฟอร์นิเจอร์ และของตกแต่งต่าง ๆ เหมือนห้องนั่งเล่นที่บ้านในวัยเด็ก เป็นต้น

• คุ้นเคยจากการเดินทางท่องเที่ยว ผู้ที่ชื่นชอบการเดินทาง และเคยท่องเที่ยวในหลากหลายสถานที่  มีแนวโน้มจะเกิดความรู้สึกแบบเดจาวู มากกว่า ผู้ที่ชอบพักผ่อนอยู่กับบ้าน เนื่องจากได้พบเห็นสถานที่ และสิ่งต่าง ๆ มากมาย ซึ่งความทรงจำเหล่านี้จะทำให้เกิดความคุ้นเคยกับภาพสถานที่ที่เพิ่งเคยเห็นเป็นครั้งแรกได้ง่าย

• จดจำความฝัน ผู้ที่จดจำความฝันของตนเองได้ดีอาจมีโอกาสเกิดเดจาวู ได้มากกว่า ผู้ที่ตื่นมาแล้วจำความฝันไม่ได้เลยซึ่งอธิบายได้ด้วยหลักการเดียวกันกับการเดินทางไปตามสถานที่ที่หลากหลาย เพราะภาพในความฝันอาจเป็นความทรงจำที่ก่อให้เกิดความคุ้นเคยต่อสิ่งต่าง ๆ ได้ง่ายเช่นกัน

• สมองทำงานผิดปกติ ผู้เชี่ยวชาญบางคนคาดว่า การทำงานของเซลล์ประสาทที่ขัดข้อง อาจกระตุ้นให้เกิดเดจาวูได้ โดยเกิดขึ้นเมื่อสมองไม่สามารถประมวลผลข้อมูลจำนวนมากได้อย่างราบรื่น ทำให้จัดเรียงข้อมูลต่าง ๆ อย่างไม่เป็นระเบียบ พบว่า ผู้ป่วยบางคนที่มีอาการลมชักแบบเฉพาะที่บริเวณสมองส่วนที่ควบคุมความทรงจำระยะสั้น ก็เผชิญกับความรู้สึกแบบเดจาวูก่อนจะมีอาการชัก  และยังพบว่าผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อม โดยเฉพาะภาวะสมองส่วนหน้าเสื่อม มักเกิดเดจาวูอย่างต่อเนื่องเช่นกัน

• การรับรู้แบบแยกส่วน นักวิจัยได้ศึกษาไว้ว่าอาจเกิดจาก ทฤษฎีการรับรู้แบบแยกส่วน คือ สมองจะสร้างความจำของสิ่งที่เราได้เห็น ไม่ว่าจะเห็นแบบตั้งใจหรือว่าเห็นมาผ่าน ๆ แต่สมองกลับสร้างความทรงจำนั้นไว้อย่างชัดเจน ทำให้เราจำเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใหม่เป็นส่วน แบบสมองแยกกันจำ ทำให้รู้สึกเหมือนเคยเกิดขึ้นมาแล้ว

• ความทรงจำในอดีต มีงานวิจัย พบว่า มีหลักฐานที่บ่งบอกว่าเดจาวูเกิดขึ้นจากการตอบสนองต่อเหตุการณ์ที่มีลักษณะคล้ายกับเหตุการณ์ที่เราเคยประสบมาก่อน แต่ไม่สามารถจำได้ อย่างเช่น เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในวัยเด็ก ถึงแม้ว่าจะไม่สามารถจำเหตุการณ์นั้นได้ แต่สมองเก็บความจำนั้นไว้ในส่วนลึก เมื่อเกิดเหตุการณ์คล้าย ๆ กันนั้นทำให้สมองดึงความทรงจำส่วนนั้นกลับมา ทำให้เกิดเป็นเดจาวูขึ้น