โรคคลั่งกินคลีน (orthorexia) คนรักสุขภาพต้องระวัง

 

โรคคลั่งกินคลีน ออร์โทเร็กเซีย (Orthorexia หรือ Orthorexia nervosa) เป็นโรคทางจิตเวชอย่างหนึ่ง ในพฤติกรรมการกินอาหารที่ผิดปกติ (Eating Disorders) เกิดจากผู้ป่วยหมกมุ่นกับการกินอาหารเพื่อสุขภาพ หรือเคร่งกับการกินอาหารคลีนเกินไป ไม่รู้จักยืดหยุ่น ผู้ป่วยจะมีความกังวลเกี่ยวกับอาหาร จะคำนึงถึงและเลือกกินเฉพาะอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ จนแทนที่กินแล้วจะดีต่อสุขภาพ กลับกลายคลั่งในการกินอาหารสุขภาพจนร่างกายขาดสารอาหารจำเป็น ทำให้เสียสุขภาพ ส่วนใหญ่ผู้ป่วยเหล่านี้จะมีอาการของโรคย้ำคิดย้ำทำ (Obsessive-compulsive disorder) ร่วมด้วย

 

สัญญาณและอาการของโรคคลั่งกินคลีน

• ก่อนซื้อหรือก่อนกินอาหาร ต้องอ่านส่วนผสมและฉลากโภชนาการซ้ำแล้วซ้ำอีก เช็คส่วนประกอบของอาหารและฉลากโภชนาการอย่างเคร่งครัดทุกครั้งที่เลือกซื้ออาหาร

 

• รู้สึกกังวลเกี่ยวกับส่วนประกอบในอาหารมากขึ้นเรื่อย ๆ

 

• ไม่กินอาหารบางประเภทเลย อย่างเช่น งดน้ำตาลทุกชนิด งดเนื้อสัตว์ทุกชนิด ไม่กินคาร์โบไฮเดรตเลย ไม่กินผลิตภัณฑ์จากสัตว์ทุกอย่าง

 

 

• เลือกกินแต่อาหารที่ได้ชื่อว่า “ดีต่อสุขภาพ” หรือเป็นอาหารคลีนเท่านั้น กินอาหารออร์แกนิค ปลอดภัย หรือต้องมีสัญลักษณ์บอกว่า ไม่ผ่านการแปรรูป และต้องดีต่อสุขภาพเท่านั้น

 

• ชอบวิจารณ์หรือตัดสินพฤติกรรมการกินของคนอื่น สนใจการกินของคนอื่นมากกว่าปกติ ว่าการกินนั้นจะส่งผลต่อสุขภาพอย่างไร

 

• หมดเวลาหลายชั่วโมงไปกับการคิดว่ามื้อต่อไปจะกินอาหารอะไรดี ใช้เวลานานในการนึกถึงอาหาร หรือคิดเมนูอาหารที่ต้องมีประโยชน์ในมื้อถัดไป

 

• รู้สึกเครียด วิตกกังวล หรือหัวเสียสุด ๆ เมื่อรู้ว่าสถานที่ที่ไปไม่มีอาหารคลีน หรืออาหารสุขภาพให้กิน

 

 

• รู้สึกผิด เป็นกังวล หรือรู้สึกแปดเปื้อน เวลาที่ต้องกินอาหารที่คิดว่าไม่ดีต่อสุขภาพ

 

• ติดตามแต่โซเชียลมีเดียที่เกี่ยวข้องกับอาหารคลีน หรือไลฟ์สไตล์เพื่อสุขภาพ

 

• สุขภาพกายแย่ลง อย่างเช่น น้ำหนักลดผิดปกติ ไม่ค่อยมีพลังงาน อ่อนเพลียง่าย เหนื่อยล้าตลอดเวลา เวลาป่วยแล้วต้องใช้เวลาพักฟื้นนานกว่าที่ควร

 

• ห่วงเรื่องรูปร่างหรือรูปลักษณ์ของตัวเองมาก แต่พฤติกรรมนี้ก็ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนที่เป็นโรคคลั่งกินคลีน
  

 

 

ปัญหาที่อาจตามมา

• การขาดสารอาหาร จนส่งผลให้อวัยวะต่าง ๆ ทำงานผิดปกติ มีปัญหาอาหารไม่ย่อย กระดูกถูกทำลาย ฮอร์โมนไม่สมดุล ระบบเผาผลาญผิดปกติ

 

• ปัญหาสุขภาพจิตอื่น ๆ ร่วมด้วย อย่างเช่น โรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล โรคย้ำคิดย้ำทำ โรคทางจิตเวชที่เกิดจากการใช้สุราและสารเสพติด นอกจากจะทำให้เจ็บป่วยได้ง่ายขึ้น อาจรุนแรงจนถึงขั้นเสียชีวิต

 

• มีปัญหาในการใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นในสังคม หรือส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพในการเรียนและการทำงาน

 

 

• หากผู้ป่วยไม่กินเนื้อสัตว์ ทำให้ร่างกายได้รับโปรตีนไม่เพียงพอ สูญเสียมวลกล้ามเนื้อ น้ำหนักลด ภูมิคุ้มกันโรคไม่ดี เจ็บป่วยได้ง่าย

 

• หากไม่กินอาหารที่มีไขมัน ร่างกายได้รับพลังงานไม่เพียงพอ ไม่สามารถดูดซึมวิตามินที่ต้องละลายในไขมัน อย่างเช่น วิตามินเอ วิตามินดี วิตามินอี และวิตามินเค

 

• หากผู้ป่วยไม่กินคาร์โบไฮเดรตและน้ำตาล อาจทำให้ได้ร่างกายขาดพลังงาน สมองอาจขาดกลูโคสส่งผลให้มีอาการเบลอ มึนงง สมาธิในการทำงานอาจลดลงได้ และหากผู้ป่วยรายนั้นเป็นเบาหวานและได้รับยาเบาหวานบางชนิดหรืออินซูลินอาจส่งผลให้เกิดภาวะน้ำตาลต่ำได้ (Hypoglycemia)

 

 

การแก้ไขและการรักษา

• รักษาด้วยจิตบำบัด เพื่อช่วยกระตุ้นให้ผู้ป่วยบริโภคอาหารหลากหลายประเภทขึ้น กล้าเผชิญหน้ากับอาหารที่ตัวเองรู้สึกหวาดกลัวหรือเคยหลีกเลี่ยง และช่วยให้น้ำหนักกลับมาอยู่ในเกณฑ์ดีต่อสุขภาพ

 

• ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการกินและการใช้ชีวิตโดยรวม อย่างเช่น พยายามกินอาหารที่ดีมีประโยชน์ให้หลากหลายขึ้น ออกกำลังกายแต่พอดี อย่าหักโหมเกินไป ทำกิจกรรมผ่อนคลาย หรือใช้เวลาร่วมกับผู้อื่นบ้าง โดยเฉพาะเวลากินอาหาร