เจ้าจอมคนสุดท้ายรัชกาลที่ 5

เจ้าจอมแถม

หลายคนที่ติดตามเรื่องพระประวัติของเจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 มักจะเข้าใจผิดคิดว่าเจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับเป็นเจ้าจอมองค์สุดท้ายในล้นเกล้ารัชกาลที่ 5 แต่ความจริงแล้วไม่ใช่ผู้ที่เป็นเจ้าจอมองค์สุดท้ายคือหลานสาวเจ้าจอมก๊กออ เจ้าจอมแถม เกิดเมื่อวันที่ ๓ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๓๔ เป็นธิดาพระสัจจาภิรมย์ (แถบ บุนนาค) กับภรรยาชื่ออิน บุนนาค

เจ้าจอมเอื้อน

โดยเจ้าจอมเอื้อน ซึ่งเป็นหนึ่งในกลุ่มเจ้าจอมก๊กออ รับเจ้าจอมแถมซึ่งมีศักดิ์เป็นหลานสาวไปเลี้ยงตั้งแต่เด็ก ครั้นเจ้าจอมเอื้อนถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแล้ว ก็เห็นว่าหลานสาวคนนี้อยู่ในวัยเหมาะแก่การครองเรือนแล้วจึงถวายตัวเจ้าจอมแถมเป็นบาทบริจาริกาด้วยกันเมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๑ โดยเจ้าจอมเอื้อนและเจ้าจอมแถมอาศัยอยู่ในตึกภายในพระราชวังดุสิต (ปัจจุบันคืออาคารเอื้อนอาชว์แถมถวัลย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา) ถือเป็นสตรีท่านสุดท้ายที่เป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

หลังพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวสวรรคตใน พ.ศ. ๒๔๕๓ เหล่าบาทบริจาริกาทั้งหลายย้ายออกจากสวนสุนันทา เจ้าจอมแถมจึงย้ายไปอยู่ที่บ้านสวนนอกร่วมกับเจ้าจอมเอื้อน ก่อนย้ายไปห้องแถวเก้าในวังสวนปาริจฉัตก์ แต่ต่อมาเจ้าจอมเอื้อนถึงแก่อนิจกรรม เจ้าจอมแถมจึงย้ายกลับไปอาศัยบนเรือนของเจ้าจอมเอื้อนที่บ้านสวนนอก ภายหลังที่ดินบริเวณนั้นจึงถูกเรียกว่า "สวนคุณแถม"

เจ้าจอมแถมป่วยด้วยวัณโรคภายใน และถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ พระราชทานเพลิงศพที่วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร เมื่อวันที่ ๒๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ อัฐิของท่านถูกบรรจุไว้ในพระสถูปสีขาวองค์ใหญ่ที่วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร เช่นเดียวกับเจ้าจอมเอื้อน