บ่อน้ำโบราณในวัดโพธิ์

หากใครได้มีโอกาสไปเที่ยววัดโพธิ์และได้ไปเยี่ยมเยือนถ่ายภาพพระมหาเจดีย์ 4 รัชกาลคงจะต้องสงสัยและงงงวยกับท่อน้ำที่มีตะแกรงเหล็กกั้นอยู่ข้างๆของพระมหาเจดีย์รัชกาลที่ 4..แต่เชื่อไม่ทันนั่นแหละค่ะคือสิ่งสำคัญมากเพราะนั่นไม่ใช่ท่อระบายน้ำแต่เป็นบ่อน้ำโบราณที่เอาไว้ใช้ดูระดับน้ำใต้ฐานพระมหาเจดีย์ และทำไมจะต้องดูระดับน้ำเหรอคะเนื่องด้วยว่าใต้ฐานนั้นเป็นไม้ซุงค่ะ

ในสมัยโบราณนั้นการทำฐานรากโบราณสถานที่มีขนาดใหญ่นั้นคงไม่สามารถที่จะใช้เสาตอม่อซึ่งเทคโนโลยีนี้ไม่ได้ก้าวไกลไปถึงในสมัยต้นรัชกาลของรัตนโกสินทร์ดังนั้นไม่ว่าจะเป็นโบราณสถานหรือแม้กระทั่งบ้านเรือนก็มักจะมีฐานรากโดยใช้ไม้ในการเป็นฐานรองรับน้ำหนักของอาคารต่างๆ ซึ่งอาจารย์วนิดา พึ่งสุนทรศิลปินแห่งชาติสาขาทัศนศิลป์สถาปัตยกรรม(แนวประเพณี) ประจำพุทธศักราช 2546 ซึ่งขึ้นชื่อว่าสถาปนิกหญิงแห่งสยามได้ให้ความกังวลในเรื่องนี้เป็นอย่างยิ่ง หากในอนาคตไม่มีใครทราบว่าบ่อน้ำนี้คืออะไรแล้วเกิดมีการถมบ่อขึ้นมาจะทำให้เราไม่เห็นระดับน้ำที่หล่อไม้ทรงด้านใต้เอาไว้เลยค่ะ

โดยไม้ซุงที่อยู่ด้านใต้ของฐานพระเจดีย์จำเป็นต้องมีน้ำในการหล่อเอาไว้เสมอเพื่อไม่ให้ไม้แตกดังนั้นความสำคัญของบ่อน้ำโบราณนี้จึงเป็นที่สำหรับหล่อซุงและตรวจดูระดับน้ำค่ะ 

พระมหาเจดีย์สี่รัชกาล

   พระมหาเจดีย์ทั้งสี่องค์อยู่ในบริเวณกำแพงสีขาว ซุ้มประตูทางเข้าเป็นสถาปัตยกรรมไทยประยุกต์แบบจีน ประดับด้วยกระเบื้องเคลือบ เครื่องถ้วยหลากสี มีตุ๊กตาหินจีนประตูละคู่ พระมหาเจดีย์แต่ละองค์เป็นเจดีย์ย่อไม้สิบสองเพิ่มมุมสูง ๔๒ เมตร ประดับกระเบื้องเคลือบและกระเบื้องเครื่องถ้วยลวดลายต่างๆ สังเกตได้ง่าย

   พระมหาเจดีย์องค์ประกอบด้วยกระเบื้องเคลือบสีเขียว นามว่า พระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ สร้างในสมัยรัชกาลที่ ๑ เพื่อครอบพระศรีสรรเพชญ์ ซึ่งเป็นพระพุทธรูปยืนองค์ใหญ่สูง ๑๖ เมตร ได้ชะลอมาจากพระราชวังที่กรุงศรีอยุธยา ภายในบรรจุพระบรมธาตุ นับเป็นพระมหาเจดีย์ประจำรัชกาลที่ ๑

   พระมหาเจดีย์องค์ที่ประดับด้วยกระเบื้องเคลือบสีขาว นามว่า พระมหาเจดีย์ดิลกธรรมกรกนิทาน สร้างในสมัยรัชกาลที่ ๓ ทรงพระราชอุทิศถวายแด่พระบรมราชชนก คือรัชกาลที่ ๒ นับเป็นพระมหารัชกาลที่ ๒

   พระมหาเจดีย์องค์ที่ประดับด้วยกระเบื้องเคลือบสีเหลือง นามว่า พระมหาเจดีย์มุนีบัตบริขาร สร้างในสมัยรัชกาลที่ ๓ ทรงพระราชถวายอุทิศถวายเป็นพุทธบูชา นับเป็นพระมหาเจดีย์ประจำพระองค์

  พระมหาเจดีย์องค์ที่ประดับด้วยกระเบื้องเคลือบสีน้ำเงินเข้ม เป็นพระมหาเจดีย์ที่รัชกาลที่ ๔ ทรงสร้างขึ้นตามแบบพระเจดีย์ศรีสุริโยทัย กรุงศรีอยุธยา นามว่า พระมหาเจดีย์ทรงพระศรีสุริโยทัย เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา สมัยรัชกาลที่ ๔ นั้นได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระมหาเจดีย์ทรงพระศรีสุริโยทัยไว้ ๑ องค์ แต่ยังไม่แล้วเสร็จ ครั้นใกล้จะเสด็จสวรรคตได้มีพระราชดำรัสเฉพาะกับรัชกาลที่ ๕ ว่า "พระเจดีย์วัดพระเชตุพนฯ นั้นกลายเป็นใส่คะแนนพระเจ้าแผ่นดินไป ถ้าจะใส่คะแนนอยู่เสมอจะไม่มีที่สร้าง ควรจะถือว่าพระเจ้าแผ่นดินทั้งสี่พระองค์นั้นท่านได้เคยเห็นกันทั้งสี่ พระองค์จึงควรมีพระเจดีย์อยู่ด้วยกัน ต่อไปอย่าให้ต้องสร้างทุกแผ่นดินเลย" (พระราชวิจารณ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๕ เรื่อง จดหมายเหตุความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวี)