ซะกาต หลักการบริจาคทานในศาสนาอิสลาม ตามความเชื่อของชาวมุสลิม

ซะกาต คือการบริจาคทานตามหลักการศาสนาอิสลาม มีบริจาคกี่ประเภท ใครเป็นผู้ที่ต้องบริจาคและบริจาคให้กับบุคคลประเภทไหนที่มีสิทธิ์สามารถรับบริจาคซะกาตได้

การบริจาคเป็นสิ่งดีงามได้รับการส่งเสริมจากทุกศาสนาสอนให้รู้จักแบ่งปันแก่ผู้ยากไร้หรือผู้ด้อยโอกาสได้อยู่ด้วยกันอย่างสงบสุข รวมทั้งในศาสนาอิสลามก็มีบริจาคเช่นกันเรียกว่า ซะกาต หนึ่งในเสาหลักของศาสนาอิสลาม เปรียบเสมือนสายใยแห่งความเมตตาเชื่อมโยงผู้มั่งคั่งกับผู้ยากไร้  เป็นการแบ่งปันทรัพย์สินเพื่อบรรเทาความทุกข์ยาก ส่งเสริมความเท่าเทียม และสร้างความสามัคคีในสังคม   

บทความนี้ จะพาทุกท่านไปรู้จักกับซะกาต ความหมายแท้จริงซะกาตคืออะไร? มีความสำคัญอย่างไร? ส่งผลดีต่อผู้ให้และผู้รับอย่างไร? มีซะกาตประเภทใดบ้าง? แต่ละประเภทมีวิธีการคิดคำนวณซะกาตอย่างไร?รวมถึงการจ่ายซะกาตทรัพย์สินคืออะไร ไปหาความรู้เพื่อปฏิบัติได้ถูกต้องพร้อมกันเลย

---

ซะกาต คืออะไร

ซะกาต คือการบริจาคทานตามหลักศาสนาอิสลาม ซึ่งชาวมุสลิมทุกคนจำเป็นต้องบริจาคทานแก่กลุ่มคนที่มีคุณสมบัติตามศาสนาอิสลามบัญญัติไว้ ทรัพย์สินสามารถนำไปซะกาตได้ต้องมาจากรายได้มีแหล่งที่มาชัดเจน ได้แก่ทรัพย์สินจากทำปศุสัตว์ เงินออม ค้าขายสินค้าต่าง ๆ ผลผลิตทางการเกษตร และแร่ธาตุต่าง ๆ เป็นต้น

คำว่า "ซะกาต" ในภาษาอาหรับ มีความหมายหลายอย่าง เช่น การชำระล้าง การเจริญเติบโต การขัดเกลา รวมถึงการให้เกียรติ ซึ่งล้วนสื่อถึงความหมายเชิงบวกทั้งสิ้น ความสำคัญของซะกาตในศาสนาอิสลาม มีดังนี้

• เป็นหนึ่งในหลักปฏิบัติสำคัญ (รุกน) ของศาสนาอิสลาม เปรียบเสมือนเสาหลักที่ 3 รองจากการปฏิญาณตน (การกล่าวคำสักการะ) และการละหมาด
• แบ่งปัน แก่ผู้ยากไร้ หรือผู้ด้อยโอกาส ช่วยให้สังคมมุสลิมมีความเท่าเทียมกัน
• ชำระล้างจิตใจของผู้ให้ทาน ช่วยให้พ้นจากความโลภ ตระหนี่ขี้เหนียว
• ช่วยเหลือ ผู้ต้องการความช่วยเหลือ 
• กระจายรายได้ และความมั่งคั่ง
• ส่งเสริม ความสามัคคีในหมู่มุสลิม

สรุป การบริจาคซะกาตคือบริจาคทานมีความสำคัญต่อทั้งผู้ให้และผู้รับ ช่วยให้สังคมมุสลิมมีความสมดุลและมีความสงบสุข

ที่มาของซะกาต 

ซะกาตถูกบัญญัติในศาสนาอิสลามตั้งแต่สมัยศาสดามุฮัมมัด โดยมีหลักฐานจากอัลกุรอานและฮะดีษ ดังนี้

อัลกุรอาน

• ซูเราะฮฺ อัล-บะกอเราะฮฺ 2:43 "จงปฏิบัติการละหมาดและจ่ายซะกาต จงก้มตัวรอกูอูกู่อฺพร้อมกับหมู่ชนผู้ก้มตัวรอกูอูกู่อฺ"
• ซูเราะฮฺ อัต-เตาบะฮฺ 9:60 "ซะกาตนั้นเป็นสิทธิ์สำหรับ: คนยากจน, คนยากไร้, ผู้เก็บกุม (ซะกาต), ผู้ดึงดูดใจให้เข้ารับอิสลาม, ทาส, คนมีหนี้, ในทางของอัลลอฮฺ รวมถึงผู้เดินทาง"

ฮะดีษ

• ศาสดามุฮัมมัดกล่าวว่า "อิสลามนั้นถูกสร้างขึ้นบนห้ารากฐาน คือ การปฏิญาณว่าไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮฺ  มุฮัมมัดเป็นศาสนทูตของอัลลอฮฺ การละหมาด การจ่ายซะกาต การถือศีลอดในเดือนรอมฎอน และการจาริกแสวงบุญฮัจญ์ ณ บัยตุลลอฮฺสำหรับผู้มีความสามารถ" (บันทึกโดย อัล-บุคอรี และมุสลิม)

ประวัติความเป็นมาของซะกาต

ซะกาตถูกบัญญัติในศาสนาอิสลามตั้งแต่สมัยศาสดามุฮัมมัด โดยในช่วงแรก ๆ มุสลิมจะบริจาคทานตามความสมัครใจ แต่ต่อมาอัลลอฮ์ได้บัญญัติให้ซะกาตเป็นหน้าที่ของมุสลิมทุกคนต้องปฏิบัติ โดยมีกฏเกณฑ์เงื่อนไขชัดเจน

ซะกาตมีบทบาทสำคัญในสังคมมุสลิม โดยช่วยเหลือผู้ยากไร้ ส่งเสริมความเท่าเทียมกันในสังคม นอกจากนี้ ซะกาตยังช่วยให้ผู้บริจาคได้ชำระล้างจิตใจและทรัพย์สินของตน

การจ่ายซะกาตในปัจจุบัน

ในปัจจุบัน การจ่ายซะกาตมีรูปแบบหลากหลาย   ขึ้นอยู่กับกฎหมายและวัฒนธรรมของแต่ละประเทศ แบ่งได้ดังนี้ 

1. ซะกาตเป็นการบริจาคแบบสมัครใจ 

• ประเทศส่วนใหญ่ การจ่ายซะกาตเป็นการบริจาคซะกาตแบบสมัครใจ มุสลิมสามารถบริจาคซะกาตผ่านองค์กร มัสยิด หรือ บริจาคโดยตรงแก่ผู้รับซะกาต
• มุสลิมมีอิสระในการเลือกจำนวนเงินที่จะบริจาค
• รัฐบาลไม่มีบทบาทบังคับให้มุสลิมจ่ายซะกาต

2. ซะกาตเป็นกฎหมายบังคับ ให้จ่ายตามกฎหมายเหมือนกับภาษี

• ในบางประเทศ เช่น ซาอุดีอาระเบีย กาตาร์ บาห์เรน รวมทั้งคูเวต การจ่ายซะกาตเป็นกฎหมายบังคับ มุสลิมทุกคนมีคุณสมบัติครบถ้วนต้องจ่ายซะกาต
• รัฐบาลมีบทบาทในการจัดเก็บซะกาต และนำไปใช้เพื่อช่วยเหลือผู้ยากไร้
• มุสลิมที่ไม่จ่ายซะกาตอาจถูกปรับหรือลงโทษ

3. รูปแบบการจ่ายซะกาตมีหลายวิธี

• ในปัจจุบัน มีรูปแบบการจ่ายซะกาตหลากหลาย เช่น จ่ายซะกาตผ่านธนาคาร จ่ายซะกาตออนไลน์ จ่ายซะกาตผ่านหุ้น
• มุสลิมสามารถเลือกวิธีจ่ายซะกาตที่สะดวกและเหมาะสมกับตนเอง

ข้อดีของการจ่ายซะกาต:

• ช่วยเหลือผู้ยากไร้และขัดสน
• ส่งเสริมความเท่าเทียมในสังคม
• สร้างความสามัคคีในหมู่มุสลิม
• เป็นการทำบุญและได้กุศล

ประเภทของการบริจาคซะกาต 

ประเภทของการบริจาคซะกาต มี 2 ประเภทหลัก ๆ ดังต่อไปนี้

ซะกาตฟิฏเราะห์ หรือ ซะกาตอาหาร

ซะกาตฟิฏเราะห์ หรือซะกาตอาหาร เป็นการบริจาคทานจากมุสลิมทุกคนที่มีคุณสมบัติครบถ้วน หรือมีรายได้ถึงนิศอบ (เกณฑ์ขั้นต่ำ) จำเป็นต้องจ่ายซะกาตฟิฏเราะห์ จ่ายในช่วงเดือนรอมฎอน หรือในช่วงเทศกาลอีดิลฟิฏร์ อันเป็นเดือนถือศีลอด 

โดยจ่ายซะกาตฟิตเราะห์เป็นอาหารหลักที่คนในท้องถิ่นรับประทานกันเป็นประจำ ได้แก่ ข้าวสาร แป้ง ธัญพืช หรืออาหารแห้งต่าง ๆ อัตราการจ่ายซะกาตฟิฏเราะห์อยู่ที่ 1 ศออ์ (ประมาณ 2.7 กิโลกรัม) ต่อคน และสามารถจ่ายซะกาตฟิฏเราะห์เป็นเงินได้ โดยใช้อัตราแลกเปลี่ยนตามราคาตลาด ผู้รับซะกาตฟิฏเราะห์ ได้แก่ ผู้ยากไร้ คนยากจน ผู้เดินทาง และทาส

ซะกาตมาล หรือ ซะกาตทรัพย์สิน

ซะกาตมาล หรือซะกาตทรัพย์สิน เป็นการจ่ายซะกาตทรัพย์สิน หรือการบริจาคทานจากทรัพย์สินต่าง ๆ ที่สะสมไว้หลังจากการใช้จ่ายครบรอบปีแล้วในอัตราต่างกันตามประเภทของทรัพย์สินให้แก่ผู้ยากไร้ มุสลิมทุกคนที่มีรายได้ถึงนิศอบ จำเป็นต้องจ่ายซะกาตมาล

ทรัพย์สินที่ต้องจ่ายซะกาตมาล ได้แก่ ทองคำ เงิน ปศุสัตว์ ผลผลิตทางการเกษตร  สินค้าค้าขาย  อสังหาริมทรัพย์ และเงินออม อัตราการจ่ายซะกาตมาลอยู่ที่ 2.5% ของทรัพย์สินทั้งหมด

ผู้รับซะกาตมาล ได้แก่ ผู้ยากไร้ คนยากจน ผู้เก็บกุม (ซะกาต) ผู้ดึงดูดใจให้เข้ารับอิสลาม ทาส คนมีหนี้ ในทางของอัลลอฮฺ และผู้เดินทาง

---

ผู้ที่อยู่ในเงื่อนไขต้องจ่ายซะกาต

ผู้ที่เข้าข่ายต้องจ่ายซะกาต คือมุสลิมที่ครบเงื่อนไข ดังต่อไปนี้

• บรรลุนิติภาวะ: บุคคลบรรลุนิติภาวะตามหลักศาสนาอิสลาม หมายถึง บุคคลเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์   หรือมีอายุครบ 15 ปีบริบูรณ์
• มีสติสัมปชัญญะ: บุคคลมีสติสมประกอบ  ไม่เป็นบ้า มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์
• เป็นอิสระ: ไม่ได้เป็นทาส
• ครอบครองทรัพย์สิน: ทรัพย์สินต้องจ่ายซะกาต จะต้องมีจำนวนถึงเกณฑ์กำหนด เรียกว่า "นิศอบ" ประเภทของทรัพย์สินต้องจ่ายซะกาต ได้แก่ ทองคำ เงิน ปศุสัตว์ ผลผลิตทางการเกษตร สินค้าค้าขาย รวมทั้งอสังหาริมทรัพย์
• ครอบครองทรัพย์สินครบ 1 ปี:  ทรัพย์สินต้องจ่ายซะกาต จะต้องครอบครองไว้ครบ 1 ปีจันทรคติ

---

ผู้มีสิทธิ์สามารถรับซะกาตได้

ผู้มีสิทธิ์สามารถรับซะกาตต้องอยู่ในเงื่อนไขของผู้รับซะกาต 8 ประเภท ดังนี้

1. ฟากีร (คนยากไร้) หมายถึง ผู้ไม่มีทรัพย์สิน หรือรายได้เพียงพอต่อการเลี้ยงชีพ ไม่สามารถหาเลี้ยงตัวเองและครอบครัวได้ ต้องการความช่วยเหลือเพื่อดำรงชีวิต
2. มิสกีน (คนขัดสน) หมายถึง ผู้มีรายได้ไม่เพียงพอต่อค่าใช้จ่าย มีทรัพย์สินบางส่วน แต่ไม่เพียงพอ ต้องการความช่วยเหลือเพิ่มเติม
3. อามิล (เจ้าหน้าที่ซะกาต) หมายถึงผู้ทำงานเก็บรวบรวมและจัดแจงซะกาตได้รับค่าตอบแทนจากซะกาต จำเป็นต้องใช้จ่ายเงินเพื่อทำงาน
4. มุอัลลัฟ (ผู้ดลใจให้เข้ารับอิสลาม) หมายถึง ผู้เพิ่งเข้ารับอิสลาม หรือผู้ที่ยังลังเลอยู่ ต้องการแรงจูงใจให้ยึดมั่นในศาสนา ซะกาตสามารถใช้เพื่อช่วยเหลือพวกเขาในการปรับตัว
5. ริคอบ (ทาส) หมายถึง ทาสที่นายอนุญาตให้ไถ่ตัวเอง ต้องการเงินเพื่อไถ่ตัวเองเป็นอิสระ ซะกาตสามารถใช้เพื่อซื้ออิสรภาพให้พวกเขา
6. คนมีหนี้หมายถึง ผู้มีหนี้สินล้นตัว ไม่สามารถหาเงินมาชำระหนี้ได้ ซะกาตสามารถใช้เพื่อชำระหนี้แทน
7. ฟีซาบีลิลลาห์ (ทางของอัลลอฮ์) หมายถึง ผู้อุทิศตนเพื่อศาสนาอิสลาม เช่น นักรบในศาสนา ต้องการเงินทุนสนับสนุนในการทำกิจกรรมเพื่อศาสนา ซะกาตสามารถใช้เพื่อสนับสนุนพวกเขา
8. อิบนุส Sabil (ผู้เดินทาง) หมายถึง ผู้เดินทางไกล ไม่มีทรัพย์สินเพียงพอต้องการเงินทุนเพื่อเดินทางกลับบ้านหรือไปยังจุดหมายปลายทาง ซะกาตสามารถใช้เพื่อช่วยเหลือพวกเขา

สรุป ผู้รับซะกาต 8 ประเภท มีรายละเอียดและเงื่อนไขแตกต่างกันไป  ผู้จ่ายซะกาตควรศึกษาข้อมูลให้ละเอียด  เพื่อเลือกผู้รับซะกาตที่ตรงกับหลักเกณฑ์

---

สรุปเกี่ยวกับการบริจาคซะกาตผ่านโครงการต่างๆ

ใครที่ต้องการบริจาคซะกาตที่จัดโดยมูลนิธิที่น่าเชื่อถืออย่างเช่น โครงการซะกาตของ UNHCR เป็นโครงการเปิดโอกาสให้ชาวมุสลิมได้บริจาคซะกาตเพื่อช่วยเหลือผู้ลี้ภัยที่ยากไร้ ซะกาตที่บริจาคให้กับโครงการนี้นำไปช่วยเหลือผู้ลี้ภัยในภูมิภาคต่าง ๆ ทั่วโลก โดย UNHCR มุ่งเน้นช่วยเหลือครอบครัวผู้ลี้ภัย คุณแม่เลี้ยงเดี่ยว และเด็ก ๆ ผ่านช่องทางการช่วยเหลือมีประสิทธิภาพและเชื่อถือได้ 

โครงการซะกาตของ UNHCR มีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ เงินบริจาคทั้งหมด 100% จะถูกนำไปช่วยเหลือผู้ลี้ภัยเป็นการแบ่งปันความสุข และสร้างความเท่าเทียมกันในสังคม