นักวิชาการชี้ "โอเปอเรเตอร์" ต้องเร่งปรับตัว รับผลกระทบจากการแข่งขัน OTT

ช่วงไม่กี่ปีมานี้อุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ หรือ NEW TELCO MARKET คือ ตลาดการสื่อสารที่ประกอบด้วยผู้ให้บริการดิจิทัลจากหลายประเทศ ไม่ว่าจะเป็น LINE, WECHAT, FACEBOOK, NETFLIX, DISNEYPLUS, VIU เป็นต้น

ปัจจุบันยังไม่มีหน่วยงานรัฐออกมากำกับ เนื่องจากรูปแบบบริการค่อนข้างใหม่ หารายได้โดยอิสระ และยังมีเรื่องการจัดเก็บภาษี ที่ ณ วันนี้ยังไม่สามารถจัดเก็บได้ เนื่องจากบริษัทแม่ตั้งอยู่ในต่างประเทศ รายได้มหาศาลของบริษัทเหล่านี้จึงไม่ถูกควบคุม สามารถนำกลับประเทศโดยไม่ต้องจ่ายภาษี ทำให้ผู้ประกอบการไทยแข่งขันด้วยยาก เนื่องจากมีกฎหมายควบคุมและมีต้นทุนทางภาษีที่สูงกว่า

ผศ.ดร.กฤษณ์ วงรุจิระ ภาควิชาวิศวกรรมโทรคมนาคม คณะวิศวกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (KMITL) ได้เผยแพร่บทความให้ข้อมูลถึงสถานการณ์โทรคมนาคมยุคปัจจุบันว่า ทุกวันนี้ด้วยเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นมากในการรับส่งข้อมูลให้มีความเร็วที่สูงและยังมีความเสถียร ทำให้มีการเกิดขึ้นของบริการดิจิทัลบนแอพลิเคชั่น (Application) ที่ให้บริการโดยผู้ให้บริการจากทั่วโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งการบริโภค “ดาต้า” ของคนส่วนใหญ่ที่ต้องการความรวดเร็ว มักนิยมสื่อที่เป็นรูปแบบวิดีโอ มากกว่าการอ่านข้อความ และเสียง เพียงอย่างเดียว ทำให้การบริการแบบ OTT (Over The Top) เป็นดิสรัปเตอร์ ที่เข้ามาแทนที่อุตสาหกรรมโทรคมนาคมเดิมที่มีลักษณะการบริการเสียง ข้อความ วิดีโอ เหมือนรายการโทรทัศน์และรายการต่าง ๆ ส่งผ่านโครงข่ายของผู้ให้บริการโทรคมนาคม

ผู้ประกอบการในธุรกิจโทรคมนาคมจึงเสียเปรียบผู้เล่น OTT ที่ไม่ต้องลงทุนเครือข่าย ทำให้ฝั่ง OTT ได้เปรียบในการแข่งขัน การเติบโตของเมือง ทำให้การลงทุนด้านเครือข่ายต้องลงทุนเพิ่มตามไปด้วย ด้วยการพัฒนาถนนหนทางต่างๆ ที่เข้าถึงทุก ๆ หมู่บ้านของประเทศไทย ทำให้เกิดการขยายบริการโทรคมนาคมด้วยการลากสายไปยังเสาพาดสายที่ต้องพึ่งเสาไฟฟ้าตามถนนที่พัฒนาขึ้น เพื่อให้เข้าถึงทุกๆ บ้านผู้อยู่อาศัย และการประมูลคลื่นความถี่ในเทคโนโลยี 3G/4G/5G ในประเทศได้กระตุ้นให้เกิดความต้องการใช้ความเร็วของการสื่อสารที่มากขึ้น ปัจจุบันการมาใช้ 5G ยังน้อยกว่า 5% แต่ค่าใช้จ่ายในการขยายเครือข่ายได้เกิดขึ้นแล้ว

ผู้บริโภคในปัจจุบันมีทางเลือกที่มากขึ้น การใช้บริการการสื่อสารจึงไม่เป็นเพียงข้อความ ภาพ และเสียงเท่านั้น แต่เป็นการใช้บริการสื่อผสมที่หลากหลาย โดยเฉพาะการบริการแบบ OTT ที่แพร่ภาพ เสียง และวิดีโอต่าง ๆ ในลักษณะสื่อผสมทุกรูปแบบโดยผู้ให้บริการ OTT ไม่ต้องมีค่าใช้จ่ายในเรื่องค่าเช่าสัญญาณและการลงทุนสร้างโครงข่ายโทรคมนาคมเอง ในขณะที่ผู้บริโภคได้รับความสะดวกในการรับชมภาพและเสียงได้ในทุกที่ทุกเวลา ผ่านอุปกรณ์หลายประเภทขอเพียงแค่อุปกรณ์สามารถเชื่อมต่อโครงข่ายโทรคมนาคมได้

นอกจากนี้การให้บริการ OTT ในรูปแบบการฝากข้อความขนาดสั้น (short message service) การสนทนาแบบ กลุ่มและเดี่ยว ทั้งในแบบ VDO call และ voice call เช่น LINE WhatAPP WeChat และ อื่นๆ ได้ส่งผลกระทบต่อส่วนแบ่งทางธุรกิจของตลาดการให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ เพราะเป็นการให้บริการทับซ้อนกับธุรกิจของบริษัทโทรศัพท์เคลื่อนที่อยู่ ซึ่งในรายงานของกสทช.พบว่าการให้บริการโทรศัพท์ voice called ระหว่างประเทศ และในประเทศ ลดลงอย่างต่อเนื่องร้อยละ 10-40 ในช่วงปี 2018-2021 เนื่องจาก OTT ให้บริการแบบทับซ้อนดังกล่าว ได้ส่วนแบ่งตลาดเพิ่มแบบต่อเนื่อง โดยที่ไม่ต้องลงทุนประมูลคลื่นความถี่ การลงทุนสร้างโครงข่าย และการบำรุงรักษา ซึ่งทั้งสามส่วนนี้เป็นทั้งต้นทุนและค่าใช้จ่ายที่สูงมากสำหรับผู้ให้บริการโทรคมนาคม

ทางออกคือ ทำให้ผู้ประกอบการโทรคมนาคมทุกรายมีความแข็งแรง และปรับตัวสู่บริการดิจิทัลใหม่ๆ ได้ โดยการประหยัดต้นทุนจะทำให้ค่าใช้บริการต่ำลง

ในการศึกษาของ Angelos ที่กล่าวถึงบริการ OTT เป็นมิตรหรือศัตรูของผู้ให้บริการโครงข่ายอินเทอร์เน็ต ซึ่งผลการศึกษาใช้ ตัวแปรคือ GPD ของประชากร จำนวนผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ต รายได้ของ ISP รายได้ของ OTT และค่าใช้จ่ายของ CAPEX ของ ISP ได้แสดงถึงผลประโยชน์ร่วมกัน โดยมีความสัมพันธ์ไปในแนวทางเดียวกัน ในกรณีรายได้ของ OTT เพิ่มขึ้น จะทำให้รายได้ของ ISP เพิ่มขึ้น การลงทุนด้าน CAPEX ของ ISP ทำให้ รายได้ของ ISP เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่ทำให้รายได้ของ OTT เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย

ซึ่งผลของการศึกษาได้กล่าวถึงการทำตลาดผลประโยชน์ร่วมกันของ OTT และ ISP ควรเป็นทางออกที่ดีที่สุด ดังนั้น ในยุค 5G และต่อไปในอนาคต ผู้ประกอบการโทรคมนาคม จะเติบโตไปสู่ความเป็นบริษัทเทคโนโลยีเช่นเดียวกับผู้เล่น OTT ดังนั้นต้องมีการปรับตัว และให้บริการในรูปแบบของนวัตกรรม รายได้จะไปอยู่ที่โซลูชั่น IOT ซึ่งการกำกับดูแลของภาครัฐต้องเข้าใจบริบทตลาดใหม่ของการแข่งขันในอุตสาหกรรมโทรคมนาคม