มดสายตาพร่ามัว มันเลยใช้สิ่งนี้สื่อสารกันแทน

หนวดส่วนใหญ่ทำหน้าที่ในการสื่อสารต่างๆ จัดเป็นอวัยวะที่สำคัญที่สุดในการรับความรู้สึก ส่วยตา ไม่มีบทบาทมากนัก ที่มีหน้าที่สำหรับการมองเห็น สำหรับมดงานพบมากในมดเขตหนาวไม่ได้ใช้ในการมองเห็นด้วยซ้ำไป  มดไม่สามารถมองโลกด้วยความละเอียดแบบเดียวกับที่เราทำ โลกของมันเป็นโลกที่พร่ามัว

ดังนั้นมดเลยมีการติดต่อสื่อสาร 100  %แบบนี้แทน

มดมีการติดต่อสื่อสารโดยปล่อยสารที่เรียกว่าฟีโรโมน (pheromone) เพื่อใช้สื่อสารกับเพื่อนมดด้วยกันโดยใช้หนวดเป็นอวัยวะรับสัมผัสและดักจับ สารฟีโรโมนซึ่งลอยอยู่ในอากาศ มดจึงสามารถเดินออกไปหาอาหารในที่ห่างไกลและเดินทางกลับรังได้ทุกครั้ง เพื่อใช้สื่อสารกับเพื่อนมดด้วยกันโดยใช้หนวดเป็นอวัยวะรับ

ที่มดตัวอื่นจะรับการติดต่อได้โดยอาศัยหนวดและขาคู่หน้า ฟีโรโมนมีหลายชนิด เช่น

-          ฟีโรโมนนำทาง (trail pheromone) โดยมดจะปล่อยไว้ตามทางที่มันเดินผ่านไปเพื่อให้สมาชิกตามไปยังแหล่งอาหารได้ถูกต้องและเมื่อพบอาหารมากๆ มดจะช่วยกันปล่อยฟีโรโมนทำให้มีมดเป็นจำนวนมากครูมาที่อาหารอย่างรวดเร็ว

-          ฟีโรโมนเตือนภัย (alarm pheromone) พบว่าเมื่อปล่อยออกมาเป็นจำนวนน้อยๆ จะใช้สื่อสารด้านการเตือนภัยแต่ถ้าปล่อยออกมาในปริมาณมากๆ สามารถควบคุมพฤติกรรมบางอย่างได้ด้วย เช่น ให้เข้าโจมตีศัตรู ขดรูและพบว่าสารนี้จะไม่จำเพาะเจาะจงกับชนิดของมดเหมือน กับฟีโรโ มน นำทาง

-          ฟีโรโมนอื่นๆ มดจะปล่อยออกมาในเหตุการณ์ต่างๆ เช่น มดตัวอ่อนสามารถปล่อยฟีโรโมนกระตุ้นให้มดงานป้อนอาหารให้เมื่อมันรู้สึกหิว หรือฟีโรโมนที่แม่รังปล่อยออกมาเพื่อควบคุมกิจกรรมของประชากรภายในรัง

มดจะสะสมสารฟีโรโมนตามรอยโดยปล่อยสารที่อยู่ในต่อมของ Dufour (ต่อมของ Dufour –มักเป็นแหล่งของทางเดินฟีโรโมน) ผ่านเหล็กไนที่ดึงออกมา เป็นเส้นที่มีความยาวต่อเนื่อง กำหนดทางสามารถมองเห็นได้เมื่อคน  

และอาจมีพฤติกรรมการใช้เสียงร่วมด้วย

มีรายงานว่ามดสามารถติดต่อสื่อสารกันได้โดยใช้เสียง เพื่อเป็นการเตือนภัยเรียกสมาชิกให้มาอยู่รวมกันเมื่อพบศัตรูหรือเรียกเพื่อนๆ มาช่วยเมื่อมีอันตรายเกิดขึ้น

เป็นเวลากว่า 30 ปีมาแล้ว ที่นักกีฏวิทยาและนักมดวิทยาได้ศึกษาแมลงสังคมและมด และก็ได้ลงความเห็นว่ามดมีรูปแบบการสื่อสารระหว่างกันทั้งหมด 12 แบบด้วยกันได้แก่

1. การเตือนภัย หรือบอกเหตุอันตราย

2. การดึงดูดความสนใจทั่วไป

3. การบอกตำแหน่งแหล่งอาหารและรัง

4. การช่วยเหลือตัวอ่อนเวลาลอกคราบ

5. การแลกเปลี่ยนหรือแบ่งปันอาหารเหลว

6. การแลกเปลี่ยนอาหารที่เป็นของแข็ง

7. อิทธิพลของกลุ่มที่มีทั้งการสนับสนุนและยับยั้งกิจกรรมที่ให้กระทำ

8. การยอมรับวรรณะของมดร่วมรัง และแบ่งแยกมดพวกที่บาดเจ็บหรือตาย

9. การกำหนดวรรณะโดยมดราชินี

10. การควบคุมการแข่งขันการสืบพันธุ์ของกลุ่ม

11. การกำหนดอาณาเขตของรังและตำแหน่งของรัง

12. การสื่อสารเรื่องเพศ

สารเคมี ฟีโรโมน นี้เปรียบเสมือนกลิ่นประจำตัวที่ทำให้มดสามารถแยกแยะตัวอื่นได้ว่า เป็นมดกลุ่มเดียวกันหรือมาจากต่างกลุ่มกัน กลิ่นของสารเคมียังช่วยให้มันแยกแยะวรรณะได้ คือทำให้มันรู้ว่าพี่น้องมันตัวไหนเป็นมดงาน ตัวไหนเป็นมดเพศผู้ ตัวไหนเป็นมดเพศเมีย หรือตัวไหนเป็นมดราชินี

อีกทั้งยังรู้ด้วยว่าตัวอ่อนที่เป็นน้องของมันนั้นอยู่ในระยะไหนแล้ว เพราะถ้าใกล้ลอกคราบมันก็จะมาช่วยด้วย เพราะปกติในรังนั้นก็มืดอยู่แล้ว และการมองเห็นของมดก็ไม่ค่อยดี การสัมผัสโดยรับรู้จากกลิ่นทำให้เป็นการกำหนดพฤติกรรมของมันไปด้วยในตัว

เมื่อมดออกนอกรัง โลกใบใหญ่อันกว้างขวางของมันนั้น มันรับรู้ได้โดยใช้สารเคมีนี้ช่วย ไม่ว่าจะเป็นการสำรวจสิ่งรอบตัว หรือแหล่งอาหาร เมื่อมันพบแล้วมันก็ยังต้องพึ่งเส้นทางจากสารเคมีนั่นเองเพื่อใช้เป็นเส้นทางกลับรังไปบอกพรรคพวกและเดินเส้นทางเดิมโดยไม่หลงทางเพื่อไปลากอาหารกลับรัง เราอาจเรียกทางนี้ว่า “เส้นทางมด” ซึ่งก็เป็นเส้นทางของสารเคมีจากตัวมันนั่นเอง

อีกทั้งเมื่อรังของมันถูกคุกคามจากศัตรูภายนอก ก็เป็นสารเคมีนี้อีกนั่นแหละที่มีบทบาท โดยมดราชินีจะเป็นผู้ส่งสัญญาณเตือนภัยออกไปเพื่อให้มดงานทั้งหลายมาปกป้องเธอและไข่

จะเห็นได้ว่า สารเคมีจากตัวมดนี้ มีบทบาทต่อวิถีชีวิตพวกมันมากทีเดียว