เจ็ตส์ขนาดมหึมาที่เข้าใจยากของสายฟ้า

ฟ้าแลบชนิดที่พบได้บ่อยที่สุดที่สังเกตได้จากพื้นดินจะปล่อยจากเมฆสู่เมฆหรือจากเมฆสู่พื้นดิน รูปแบบที่เข้าใจยากมากขึ้น เรียกว่าสไปรต์เกิดขึ้นเหนือเมฆพายุฝนฟ้าคะนองและมองเห็นได้เป็นริ้วสีแดง เกิดขึ้นได้ยากกว่านั้นระหว่างเมฆกับชั้นบรรยากาศรอบนอกซึ่งมีศักย์ไฟฟ้าสูงกว่าพื้นผิวโลกหลายร้อยกิโลโวลต์ พวกมันถูกเรียกว่าเครื่องบินไอพ่นขนาดยักษ์และมีพลังมหาศาล แม้ว่าการโจมตีด้วยฟ้าผ่าทั่วไปอาจเดินทางน้อยกว่าสิบกิโลเมตรแต่ก็มีการสังเกตว่าเครื่องบินไอพ่นขนาดยักษ์พุ่งขึ้นไปในแนวตั้งมากกว่า 70 กม.

นอกจากสไปรท์และเครื่องบินเจ็ตสีน้ำเงินแล้ว เครื่องบินไอพ่นขนาดยักษ์ยังอยู่ในกลุ่มของปรากฏการณ์ฟ้าผ่าบนชั้นบรรยากาศรูปแบบแปลกใหม่ที่รู้จักกันในชื่อ "เหตุการณ์การส่องสว่างชั่วคราว" (TLE) ซึ่งเรียกกันว่าเนื่องจากไม่มีลักษณะพิเศษหลายประการของฟ้าผ่าในชั้นบรรยากาศที่คุ้นเคยมากกว่า

ภาพถ่ายเครื่องบินเจ็ตขนาดยักษ์ ถ่ายที่ประเทศจีนเมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2016 ภาพนี้อาจเป็นภาพที่ดีที่สุดเท่าที่เคยมีมาของปรากฏการณ์ที่ไม่ธรรมดานี้ เครดิตภาพ : เป้ ปาน

จนกระทั่งปลายศตวรรษที่แล้ว กิจกรรมทางไฟฟ้าเหนือเมฆฝนฟ้าคะนองได้รับการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์แล้ว แม้ว่าข่าวลือที่อิงจากการสังเกตการณ์ที่ไม่มีเอกสารจะคงอยู่เป็นเวลานาน สไปรท์ถูกค้นพบในปี 1989 เท่านั้น และนับแต่นั้นมามีผู้คนนับพันถ่ายรูปไว้ แต่ไม่พบเครื่องบินเจ็ตขนาดยักษ์จนถึงปี 2544 มีการสังเกตการณ์เพียงไม่กี่โหลตั้งแต่นั้นมา การพบเห็นครั้งล่าสุดในเดือนสิงหาคม 2559

แม้ว่าฟิสิกส์ของพวกมันจะยังไม่เข้าใจอย่างถ่องแท้ แต่นักวิจัยเชื่อว่าเครื่องบินเจ็ตขนาดยักษ์อาจเป็น "ตัวเชื่อมที่ขาดหายไป" ใน "วงจรไฟฟ้าโลก" ของโลก ซึ่งช่วยรักษาความต่างศักย์ประมาณ 300,000 โวลต์ระหว่างพื้นผิวโลกกับชั้นบรรยากาศไอโอสเฟียร์ ส่วนประกอบอื่นๆ ของวงจรไฟฟ้าทั่วโลก ได้แก่ พายุฝนฟ้าคะนอง ไอโอโนสเฟียร์นำไฟฟ้า กระแสลมในสภาพอากาศที่แจ่มใส และโลกที่นำไฟฟ้า

ปรากฏการณ์ฟ้าผ่าที่คล้ายกันแต่มีพลังน้อยกว่าคือไอพ่นสีน้ำเงิน การปล่อยไฟฟ้าเหล่านี้เกิดขึ้นจากยอดเมฆคิวมูโลนิมบัสเหนือพายุฝนฟ้าคะนองจนถึงระดับต่ำสุดของบรรยากาศรอบนอก เหมือนกับไอพ่นขนาดยักษ์ อย่างไรก็ตามพวกมันสั้นและทะลุทะลวงได้สูงถึง 40-50 กม. เหนือพื้นโลก เครื่องบินไอพ่นสีน้ำเงินมักจะมีรูปร่างเป็นกรวยแคบ และมีสีน้ำเงินตามชื่อของมัน

ขณะชมและถ่ายภาพฝนดาวตกเพอร์เซอิดปีนี้ ใกล้ยอดเขาซีเค็งกงในประเทศจีน เครื่องบินไอพ่นขนาดยักษ์ปะทุจากเมฆในบริเวณใกล้เคียง เรื่องทั้งหมดจบลงในพริบตา กินเวลาไม่ถึงวินาที โชคดีที่กล้องดิจิตอลกำลังบันทึกอยู่แล้ว ภาพนี้อาจเป็นภาพที่ดีที่สุดเท่าที่เคยมีมาของปรากฏการณ์ที่ไม่ธรรมดานี้ 

สายฟ้าเจ็ตสีน้ำเงินที่นักบินและช่างภาพ Thijs Bors จับได้ในเขตนอร์เทิร์นเทร์ริทอรี ประเทศออสเตรเลีย ระหว่างพายุฝนฟ้าคะนอง เครดิตภาพ: Thijs Bors

Sprite Lightning ในเมือง Vivaro ประเทศอิตาลี เครดิตภาพ: Marko Korosec

Sprite Lightning ในเมือง Vivaro ประเทศอิตาลี เครดิตภาพ: Marko Korosec