ทุ่งไหหินมรดกโลกแห่งล่าสุดของสปป.ลาวที่เต็มไปด้วยระเบิดของสหรัฐฯ

ทุ่งไหหิน เป็นโบราณสถานสำคัญของสปป.ลาว ได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกจากการรับรองของคณะกรรมการองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) เมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม 2562

ทุ่งไหหินตั้งอยู่ที่เชียงแขวง ทางตอนเหนือของลาว เป็นที่ราบสูง มีหินขนาดใหญ่ลักษณะคล้ายไหตั้งอยู่ทั่วบริเวณ มีอายุอยู่ในยุคโลหะตอนปลายไม่น้อยกว่า 2,500 ปี ซึ่งนักโบราณคดีค้นพบโครงกระดูกมนุษย์ ในบริเวณนั้น สันนิษฐานว่าหินที่มีลักษณะคล้ายไหนั้นเป็น “ภาชนะ” บรรจุกระดูก ในพิธีศพของชาวลาวยุคโบราณ แต่ทุ่งไหหินนี้ เคยมีตำนานว่าไหที่วางเรียงรายอยู่นี้ เป็นไหเหล้าของ “ขุนเจือง” วีรบุรุษแห่งสองฝั่งโขง

ปัจจุบันมีข้อสันนิษฐานกำเนิดทุ่งไหหิน 3 ประการ คือ

1. ตัดมาจากหินก้อนใหญ่จำนวนหนึ่ง ซึ่งทำไว้เพื่อบรรจุคนตายในสมัยก่อน เมื่อพันปีมาแล้ว (ก่อนประวัติศาสตร์ยุคเหล็ก 3,000–4,000 ปี) ตามความเชื่อของคนในสมัยนั้นที่ว่า สถานที่ฝังศพคนตายต้องรักษาไว้ในที่สูง เพื่อหลีกเว้นการเซาะพังทลายจากน้ำต่าง ๆ ดังนั้นจึงเห็นไหหินอยู่ในสถานที่เป็นเนินสูง
2. เป็นไหเหล้าของนักรบโบราณ คือตามตำนานกล่าวไว้ว่าระหว่างศตวรรษที่ 8 นักรบผู้กล้าหาญของลาวผู้หนึ่ง ชื่อว่าท้าวขุนเจืองได้ยกกำลังพลไปทำสงครามแล้วก็ได้ชัยชนะอยู่ที่เชียงขวาง หลังจากได้รับชัยชนะแล้ว ก็ได้ทำการฉลองชัยอยู่ที่นั่นเป็นเวลา 7 เดือน ไหที่เห็นอยู่ในปัจจุบันเป็นไหเหล้าสำหรับเลี้ยงไพร่พลในการฉลองชัยชนะของท้าวขุนเจือง ในคราวนั้น ดังนั้นคนลาวทั่วไปมักเรียกว่า “ไหเหล้าเจือง”
3. เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติเช่นเดียวกับสโตนเฮนจ์ ประเทศอังกฤษ ที่คล้ายคลึงกันคือเป็นหินตั้งกลางแจ้งเช่นเดียวกับทุ่งไหหินที่เชียงขวางนี้แต่มีอยู่ด้วยกัน 3 กลุ่ม

หลุมระเบิดที่ทุ่งไหหิน

มีประวัติศาสตร์สำคัญอีกประการหนึ่งคือในครั้งสงครามเวียดนาม (พ.ศ.2498-2518) สหรัฐอเมริกาเข้ามาตั้งฐานทัพที่จังหวัดอุดรธานีและนครราชสีมา ประเทศไทยสำหรับใช้เป็นสนามบินนำระเบิดไปทิ้งทำลายข้าศึกคือเวียดนามเหนือ แต่มีกรณีที่ทิ้งระเบิดไม่หมดไม่ว่าจะด้วยสาเหตุใดก็ตาม เครื่องบินของสหรัฐฯได้นำเอาระเบิดที่เหลือมาทิ้งที่ทุ่งไหหิน ก่อนบินกลับมาลงจอดที่ฐานทัพจังหวัดอุดรธานี ทำให้ยังมีระเบิดบางส่วนที่ยังไม่ระเบิดและยังไม่ถูกเก็บกู้จนถึงปัจจุบันอยู่จำนวนหนึ่ง ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้

ราวปี พ.ศ.2507-2516 สหรัฐฯทิ้งระเบิดลงสปป.ลาวกว่า 500,000 เที่ยวบิน มีระเบิดที่ถูกทิ้งลงมากกว่า 270 ล้านลูก หรือประมาณ 2 ล้านตัน ซึ่งในขณะนั้นสปป.ลาวมีประชากรกว่า 2 ล้านคน เฉลี่ยประชากร 1 คน ต่อระเบิด 1 ตัน