เผยชีวิตจอหงวนคนสุดท้ายแดนมังกร?

ไม่มีใครไม่รู้จัก ปูยี จักรพรรดิองค์สุดท้ายของแผ่นดินจีน แต่จะมีกี่คนที่จะรู้ว่า ใครคือ จอหงวนคนสุดท้ายในประวัติศาสตร์จีน

คำว่า จอหงวน 状元 ที่คนไทยคุ้นเคย คือ ผู้สอบได้เป็นอันดับหนึ่งในระบบการสอบขุนนางของจีนระดับราชสำนัก ซึ่งโดยส่วนใหญ่ต้องผ่านการคัดเลือกจากฮ่องเต้ในท้ายที่สุด

เมื่อได้เป็นจอหงวนก็ได้เป็นขุนนาง เมื่อได้เป็นขุนนาง ชีวิตย่อมมั่นคงทั้งชื่อเสียงเงินทอง ฐานะครอบครัว จอหงวน จึงเป็นความฝันที่บัณฑิตชาวจีนปรารถนาที่สุดมานับร้อยนับพันปี แต่ละคนบากบั่นพากเพียรสอบไต่เต้า จากระดับท้องถิ่น สู่ระดับมณฑล จนถึงระดับประเทศ และระดับราชสำนักในท้ายที่สุด ก็เพราะมุ่งหวังการเป็น จอหงวน นี้เอง

หลิวชุนหลิน จอหงวนคนสุดท้าย ที่มาของภาพ

แต่ไม่มีงานใดไม่เลิกรา แม้แต่การสอบขุนนางแบบเดิมก็มีการสิ้นสุด แต่แล้วใครเล่าคือ จอหงวนคนสุดท้าย?

หลิวชุนหลิน 刘春霖 (ค.ศ.1872－1942) คือชื่อของจอหงวนคนสุดท้ายคนนี้ 

หลิวชุนหลิน พื้นเพเป็นคนซูหนิง 肃宁 มณฑลเหอเป่ย เกิดในครอบครัวที่ยากจนข้นแค้น ซึ่งกลับเป็นแรงผลักให้หลิวชุนหลินมุมานะเล่าเรียน จนอายุเพียง 18 ก็ได้เป็นซิ่วไฉ 秀才 แล้วสอบไต่เต้ามาตามลำดับ จนกระทั่งในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1904 ตรงกับรัชสมัยกวงซวี่ปีที่ 30 หลิวชุนหลินก็ได้รับการคัดเลือกจากพระนางซูสีไทเฮาให้เป็นจอหงวน และกลายเป็นจอหงวนคนสุดท้ายของราชวงศ์ชิง

วิธีคัดจอหงวนแสนพิศดารของพระนางซูสีไทเฮา 

มีเรื่องเล่าว่า แท้จริงแล้วคนที่ควรจะได้เป็นจอหงวนหาใช่หลิวชุนหลินไม่ แต่เป็นเพราะพระนางซูสีไทเฮา เขาจึงได้รับการคัดเลือกนี้ เรื่องมีอยู่ว่า เมื่อขุนนางผู้ควบคุมการสอบ นำรายชื่อผู้ที่ได้รับคะแนนที่หนึ่ง - ที่สาม มาถวายให้พระนางซูสีไทเฮาทอดพระเนตร ชื่อแรกของผู้ที่ได้รับคะแนนเป็นอันดับหนึ่งสมควรได้เป็นจอหงวน กลับสะดุดตาพระนางยิ่งนัก นั่นคือชื่อ จูหรู่เจิน 朱汝珍 แซ่จู 朱 ของเขาทำให้พระนางประหวัดถึงราชสกุลจูของราชวงศ์หมิง สำหรับในช่วงเวลาที่กำลังมีกระแสก่อการปฏิวัติโค่นชิงฟื้นฟูหมิงแบบนี้ แซ่จูจึงไม่เป็นที่ปรารถนาเท่าไรนัก

จูหรู่เจิน พลาดจอหงวนเพราะชื่อแซ่ภูมิลำเนา ที่มาของภาพ

 ส่วนชื่อ คำว่า เจิน 珍 ก็ทำให้พระนางหวนคิดถึงพระสนมเจินเฟย 珍妃 ที่พระนางสั่งประหารโดยจับโยนบ่อไปไม่กี่ปีมานี้เอง พอมาดูภูมิลำเนาของจูหรู่เจิน ที่เป็นคนกวางตุ้ง ยิ่งทำให้พระนางสะดุ้งโหยง เพราะทั้งหงซิ่วเฉวียนแห่งกบฏไท่ผิง ทั้งพวกปฏิรูปร้อยวันอย่าง คังโหย่วเหวย เหลียงฉี่เชา รวมถึงซุนยัตเซน ล้วนแล้วแต่เป็นคนกวางตุ้ง จูหรู่เจินจึงถูกพระนางคัดตกไป พอทรงหยิบข้อสอบของ หลิวชุนหลิน ขึ้นมาทอดพระเนตร ไม่เพียงลายมือสวยงามมีพลัง ชื่อชุนหลินก็เป็นมงคล เพราะในปีนั้น ทั้งกระแสปฏิวัติรุมเร้า ทั้งเกิดทุพภิกขภัยในหลายพื้นที่

ชื่อชุนหลินนับเป็นมงคล “春风化雨，普降甘霖 ลมฤดูใบไม้ผลิแปรเปลี่ยนเป็นสายฝนแผ่กำจาย” หลิวชุนหลิน เป็นคนซูหนิง 肃宁 คำว่า ซูหนิง ก็เปรียบเสมือนให้แผ่นดิน “肃静安宁 สงบสันติ” นับเป็นชื่อและที่มาที่น่าจะเสริมดวงให้กับราชวงศ์ชิงที่กำลังอ่อนแอระส่ำระสาย จึงกลายเป็น หลิวชุนหลิน ที่ได้ตำแหน่งจอหงวนไปครอง

ข้อสอบที่ทำให้ได้เป็นจอหงวนของหลิวชุนหลิน ที่มาของภาพ

เมื่อได้เป็นจอหงวนไม่นาน เขาก็ไปศึกษาต่อด้านกฎหมายที่ญี่ปุ่น แล้วกลับมาเมืองจีนปี 1907 ซึ่งตอนนั้นระบบการสอบขุนนางแบบเก่าถูกยกเลิกไปแล้วตั้งแต่ 2 กันยายน ค.ศ. 1905 หลิวชุนหลินกลับมาก็เข้ารับราชการตามปกติ เขามีทั้งความรู้และความสามารถพิเศษทางด้านลายพู่กันที่งดงามวิจิตร จนกระทั่งเป็นที่กล่าวขาน

เมื่อผลัดแผ่นดิน ราชวงศ์ชิงล่มสลาย จีนเข้าสู่ยุคสาธารณรัฐ หลิวชุนหลินในฐานะข้าราชการก็ยังคงทำงานต่อจนได้ทำงานในคณะทำงานของประธานาธิบดี แต่เพราะใกล้วังวนอำนาจ หลิวชุนหลินจึงพบแต่การคอร์รัปชั่นแก่งแย่งชิงดีของเหล่าขุนศึก ปี 1928 หลิวชุนหลินจึงลาออกจากราชการใช้ชีวิตอยู่ที่เป่ยผิงหรือปักกิ่งในปัจจุบัน แม้เป็นคนสามัญแล้ว ชื่อเสียงความสามารถของหลิวยังเป็นที่หมายปองของหลายๆ ฝ่าย ที่ต้องการเขาไปเข้าร่วม และนี่ทำให้หลิวชุนหลินต้องปฏิเสธข้อเสนอดีๆ มาแล้วถึงสามครั้งสามครา

“ยอมเป็นขอทาน ไม่ขอเป็นโจรขายชาติ” 

ครั้งแรก ปี 1935 แมนจูกัว ประเทศที่ก่อตั้งโดยญี่ปุ่นที่มีปูยีเป็นจักรพรรดิหุ่นเชิด ส่งคนมาทาบทาม หลิวชุนหลิน ไปเป็นรัฐมนตรีฝ่ายการศึกษา หลิวชุนหลินก็อ้างอายุและสุขภาพปฏิเสธไป

ครั้งที่สอง หลังปี 1937 หลังเกิดเหตุการณ์รบพุ่งระหว่างจีนและญี่ปุ่นที่สะพานมาร์โค โปโล ตอนนั้นญี่ปุ่นเข้ามาทำมาค้าขายในนครเป่ยผิง (ปักกิ่ง) มากมาย นายเคโตะ ชาวญี่ปุ่นเจ้าของร้านขายจักรยานญี่ปุ่นชื่อ ฟูจิยานยนต์ 富士车行 นำทองคำสี่แท่งไปขอให้หลิวชุนหลินคัดลายมือชื่อร้านให้ หมายถึงหนึ่งตัวอักษรเท่ากับทองหนึ่งแท่ง ทว่า หลิวชุนหลินก็ปฏิเสธไป ไม่ขอรับเงินต่างชาติ

ครั้งที่สาม เดือนมีนาคม ปี 1940 มีการทาบทามขอให้ หลิวชุนหลินเป็นนายกเทศมนตรีเมืองเป่ยผิง (ปักกิ่ง) เพราะหลิวชุนหลินเป็นผู้อาวุโสที่ชาวเมืองนับหน้าถือตา ครั้งแรกหลิวชุนหลินปฏิเสธไปโดยสุภาพ วันต่อมา มีการนำกำลังทหารเข้ามารื้อค้นบ้าน ยึดทรัพย์จับกุม บีบบังคับให้รับตำแหน่ง กระนั้น หลิวชุนหลินก็ยืนกรานคำเดียวว่า

“宁作华丐，不当汉奸！”

“ยอมเป็นขอทาน ไม่ยอมเป็นโจรขายชาติ!”


ลายมือหลิวชุนหลิน ที่มาของภาพ

สุดท้าย เมื่อบังคับไม่ได้ก็ต้องเลิกล้มความตั้งใจไป หลิวชุนหลินยังคงอยู่ที่นครเป่ยผิงต่อเยี่ยงสามัญชน ทว่าสง่าผ่าเผย เงยหน้าไม่อายฟ้า ก้มหน้าไม่อายดิน สมศักดิ์ศรีจอหงวนคนสุดท้ายของแผ่นดินจีน ผลงานลายมือของเขาจนทุกวันนี้ก็ยังมีคนเสาะหาสะสม

และแล้ว ในวันที่ 18 เดือนมกราคม ค.ศ. 1944 หลิวชุนหลิน ก็จากโลกนี้ไปด้วยวัย 72 ปี เป็นอันปิดฉากชีวิตจอหงวนคนสุดท้ายแดนมังกรอย่างทรงภาคภูมิ