เจดีย์ไทยทรงระฆัง มีต้นกำเนิดจากที่ใด

6 พฤษภาคม 2557 (12:43)โพสท์โดย ยัยแว่นโก๊ะ

จริงๆ แล้ว เจดีย์ไทยมีศิลปะหลายแบบ เช่น เจดีย์ทรงปรางค์ เจดีย์ทรงย่อมุมไม้สิบสอง (บางท่านว่าเพิ่มมุม) เจดีย์ทรงดอกบัวตูม และอื่นๆ อีกหลายเจดีย์ เป็นต้น แต่ในที่นี้แอดมินจะกล่าวถึงเจดีย์ทรงระฆัง อันเป็นทรงที่นิยมและฟื้นฟูในไทยหลายยุคสมัย โดยจะกล่าวเรื่องราวย้อนไป พ.ศ. 300 ในแผ่นดินอินเดีย

จุดเริ่มต้นมาจากพิธีฝังศพในสมัยก่อน ที่นิยมนำดินมากลบและสร้างเป็นเนินดินเล็กๆ อาจจะมีการปักสัญลักษณ์เพื่อบอกความสำคัญของคนๆ นั้น เมื่อการทำเนินดินไม่ถาวร จึงมีการใช้หินมาสร้างเจดีย์เป็นครั้งแรก ในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช (พ.ศ. 270-311) กำเนิดสถูปสาญจี ทรงชามคว่ำ พร้อมประตู (โตรณะ) ระเบียงล้อมรอบ ลายสลักอย่างงดงาม ภายในบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ และปักร่ม (ฉัตรวลี)

จากนั้นเจดีย์จึงแผ่ขยายไปทั่วอินเดีย ส่งไปถึงอินเดียใต้ (ศิลปะอมราวดี) ข้ามเกาะไปศรีลังกา และเปลี่ยนรูปแบบเจดีย์เป็นทรงชามคว่ำขนาดใหญ่มาก ฉัตรวลียืดสูงกลายเป็นปลียอด (ยอดเจดีย์) บางครั้งมีช้างยืนล้อมสถูป เมื่อมีการเดินเรือค้าขายมากขึ้น รูปแบบเจดีย์ลังกาถึงถูกถ่ายโอนไปยังอาณาจักรนครศรีธรรมราช ณ วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร ที่เรากำลังเสนอยูเนสโกเป็นมรดกโลกในตอนนี้ โดยอาณาจักรสุโขทัยมีความสัมพันธ์อันแนบแน่นกับนครศรีฯ จึงเอารูปแบบเจดีย์ทรงลังกาพร้อมช้างล้อมไปสร้างวัดหลายๆ แห่ง ซึ่งอยู่ในเขตอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ศรีสัชนาลัย และกำแพงเพชร

อย่างไรก็ตามเจดีย์ทรงลังกาหรือทรงระฆัง ถูกเจดีย์ทรงปรางค์ครอบครองความนิยมอยู่หลายยุค เช่น ช่วงต้นอยุธยา ซึ่งได้รับอิทธิพลจากเจดีย์ทรงปรางค์แบบเขมร จนกระทั่งกษัตริย์อยุธยาพระองค์หนึ่ง (พระรามาธิบดีที่ 2) โปรดฯ ให้สร้างเจดีย์ทรงระฆัง วัดพระศรีสรรเพชญ์ เป็นจุดรีเทิร์นอีกครั้งของเจดีย์ทรงนี้ แต่เจดีย์ทรงย่อมุมและปรางค์ยังนิยมสร้างต่อมาอีกหลายสมัย

จนกระทั่งรัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระองค์ทรงโปรดงานศิลปะอยุธยาที่เคยรุ่งเรืองในอดีต จึงดำรินำรูปแบบเจดีย์ทรงระฆังของวัดพระศรีสรรเพชญ์กลับมาสร้างใหม่อีกครั้ง เช่น เจดีย์ภูเขาทอง, (ซึ่ง ร.3 ดำริสร้างเป็นทรงย่อมุม), พระศรีรัตนเจดีย์ วัดพระแก้ว, วัดราชประดิษฐ์, พระปฐมเจดีย์ เป็นต้น จนต่อมาวัดพระศรีมหาธาตุ บางเขน ก็สร้างเจดีย์ทรงระฆังแบบศิลปะราษฎร จนไปถึงพระบรมธาตุบนดอยอินทนนท์ ซึ่งกลายเป็นศิลปะสมัยใหม่ไปแล้ว ในปัจจุบันเจดีย์ทรงระฆังเป็นหนึ่งในเจดีย์ที่นิยมสร้างมากที่สุดในประเทศไทย

ภาพที่ 1 สถูปสาญจี รัฐมัธยมประเทศ อินเดีย
ภาพที่ 2 ภาพวาด กลุ่มสถูปสาญจีในอดีต
ภาพที่ 3 ภาพสลัก สถูปอมราวดี อินเดียใต้
ภาพที่ 4 สถูปจำลอง ศิลปะอมราวดี (ปัจจุบันไม่เหลือของจริงแล้ว)
ภาพที่ 5 สถูป รูวันเวลิสเซยา ศรีลังกา
ภาพที่ 6 พระบรมธาตุ จังหวัดนครศรีธรรมราช
ภาพที่ 7 เจดีย์วัดช้างล้อม อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย
ภาพที่ 8 เจดีย์ วัดพระศรีสรรเพชญ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ภาพที่ 9 พระบรมบรรพต วัดสระเกศ กรุงเทพมหานคร

(รูปภาพ 9 รูป)