อุบัติเหตุ 'ป้องกัน' ได้ ... ถ้าไม่ 'ประมาท'

'ฟาดเคราะห์' มักเป็นหนึ่งใน 'คำกล่าว' ที่ติดปากคนไทยยามที่ชีวิตเพิ่งผ่านพ้นกับเคราะห์ภัยมา โดยหารู้ไม่ว่า เรื่องบางเรื่อง อย่างเช่น การเกิด 'อุบัติเหตุ' นั้น ไม่ใช่คราวเคราะห์ และสามารถป้องกันได้!

และเพื่อให้สังคมโลกตระหนักถึงการป้องกันอุบัติเหตุทางถนนอย่างจริงจัง องค์การสหประชาชาติได้ประกาศให้ทุกวันอาทิตย์ของสัปดาห์ที่ 3 ในเดือนพฤศจิกายน เป็น “วันโลกรำลึกถึงผู้สูญเสียจากอุบัติเหตุทางถนน” (World Day of Remembrance for Road Traffic Victims) โดยเมื่อไม่นานมานี้ องค์การอนามัยโลก ออกมาคาดการณ์ว่าในอีก 19 ปีข้างหน้า หากไม่มีมาตรการป้องกันอุบัติภัยทางถนนที่ดี จะส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตทั่วโลกเพิ่มสูงเฉลี่ยปีละ 2.4 ล้านคน ขณะที่สถานการณ์ในประเทศไทยปัจจุบัน องค์การอนามัยโลกเผยรายงานว่า ไทยมีอัตราส่วนผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนสูงเป็นที่ 3 ของโลก โดยมีผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนเป็นอันดับ 1 ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

นพ.ธนะพงศ์ จินวงษ์ ผู้อำนวยการศูนย์วิชาการเพื่อความปลอดภัยทางถนน (ศวปถ.) ให้ความเห็นว่า ปัจจุบันที่สถานการณ์ในประเทศไทยยังมีตัวเลขการเกิดอุบัติเหตุ จำนวนผู้บาดเจ็บ รวมถึงผู้เสียชีวิตจำนวนมาก เป็นเพราะยังไม่มีความตระหนักและตื่นตัวในเรื่องของความปลอดภัยทางถนนมากเพียงพอ

“ถ้ามองในแง่ความสูญเสียจากใบมรณบัตร ล่าสุดของปี 2554 มีผู้เสียชีวิต 14,033 คน หรือคิดเฉลี่ยก็วันละ 35-40 คน ก็เป็นสถานการณ์ที่น่าเป็นห่วง เนื่องจากอุบัติเหตุเป็นสาเหตุ 1 ใน 3 ของการตายของคนไทย แต่อย่างไรก็ตาม ความสูญเสียไม่ได้มีเฉพาะเรื่องการเสียชีวิต ในแต่ละปีมีผู้บาดเจ็บรุนแรงปีละประมาณ 130,000 คน และต้องลงเอยด้วยความพิการ กลายเป็นผู้พิการรายใหม่ปีละประมาณ 5,000 คน ซึ่งหากจะพูดถึงสาเหตุของการเกิดอุบัติเหตุ อยากจะให้แยกเป็น 2 ระดับคือ ปัจจัยที่ทำให้เกิดเหตุ และปัจจัยที่ทำให้เสียชีวิต”

'ประมาท' จุดเริ่มต้นของอุบัติเหตุ

โดย ผอ.ศูนย์วิชาการเพื่อความปลอดภัยทางถนน (ศวปถ.) อธิบายเพิ่มเติมว่า พฤติกรรมของ 'คน' นับเป็นปัจจัยหลัก เช่น การไม่รักษาวินัยจราจร การไม่ใช้อุปกรณ์รักษาความปลอดภัยให้ตัวเอง หรือใช้แล้วแต่อุปกรณ์ชำรุด ฯลฯ นอกจากนี้ ยังมีปัจจัย 'คนกับถนน' ร่วมด้วย ซึ่งเป็นปัจจัยทางด้านกายภาพที่ออกแบบไว้ไม่ดี โดยมีอัตราการเกิดอุบัติเหตุบนทางหลวงโดยไม่มีคู่กรณี ประมาณ 43 เปอร์เซ็นต์

“สิ่งที่องค์การสหประชาชาติ และองค์การอนามัยชาติสากล ให้ความสำคัญมากขึ้นก็คือ เราพบว่า คนที่เกิดอุบัติเหตุแล้วสูญเสีย หรือมีผลกระทบต่อครอบครัวรุนแรงนี่ คือกลุ่มที่เดินถนน ใช้รถสาธารณะ มอเตอร์ไซค์ หรือจักรยาน เนื่องจากเวลาที่คนๆ หนึ่ง จะบาดเจ็บหรือตาย มันจะกระทบถึงครอบครัวด้วย เพราะ 1 ใน 3 ของผู้ที่เสียชีวิตหรือพิการ มักจะเป็นกำลังหลักของครอบครัว”

ดังนั้น หนทางในการแก้ไขปัญหานี้ จึงควรจะต้องปฏิบัติตามหลัก 5 ข้อในการดำเนินงานขององค์การสหประชาชาติ อย่างเคร่งครัด ได้แก่ (1) ควรมีมาตรการด้านการจัดการ ข้อกฎหมาย และการบริหารหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างรัดกุม (2) ควรมีมาตรการในด้านความปลอดภัยทางกายภาพหรือความปลอดภัยของถนน (3) ควรมีมาตรการในด้านความปลอดภัยของยานพาหนะ (4)ควรมีการจัดการกายภาพด้านคนขับและผู้ใช้รถ-ถนน (5) ควรมีมาตรการในด้านของการให้ความดูแลช่วยเหลือเมื่อเกิดเหตุ

'อุบัติเหตุ' ไม่ใช่โชคชะตา

“การจะแก้ปัญหาให้เห็นผลควรจะชี้ประเด็นให้สังคมตระหนักว่า 'อุบัติเหตุ' เป็นขนาดของปัญหาใหญ่” คุณหมอเกริ่น ก่อนจะกล่าวเสริมข้อมูลว่า เพราะเป็นปัญหาที่กระทบต่อเหยื่อ และครอบครัวของเหยื่อ ซึ่งหากเหยื่อเป็นผู้นำครอบครัว ก็จะมีผลกระทบต่อ ความเป็น 'ครอบครัว' ที่มีโอกาสล่มสลาย แล้วเกิดผลกระทบเป็น 'ลูกโซ่' ต่อสังคม

นอกจากนี้ ยังต้องเน้นรณรงค์ให้สังคมเห็นว่า เรื่องของอุบัติเหตุเป็นเรื่องที่ป้องกันได้ แต่ที่เราผลักดันเรื่องนี้ไม่ได้มาก เป็นเพราะทัศนคติของคนในสังคมมองว่าการเกิดอุบัติเหตุเป็นเรื่องของโชคชะตา และคราวเคราะห์ เพราะฉะนั้นการที่จะเรียกร้องให้มีการแก้ไข จึงไม่เหมือนเรื่องอื่นๆ ที่เวลาเกิดปัญหาแล้ว มีคนถามหาสาเหตุว่ามีใครป้องกันหรือยัง

“ยกตัวอย่างเช่น ถ้ามีเด็กติดยา เป็นไข้เลือดออก หรือเกิดอาชญากรรม จะมีเสียงสังคมถามว่าใครเป็นผู้ร้าย ในขณะที่การเกิดอุบัติเหตุ ไม่ค่อยจะมีใครตั้งคำถาม ทั้งที่ 'ปัญหา' ของการเกิดอุบัติเหตุ ทุกคนล้วนเป็น 'เหยื่อของระบบที่ไม่สมบูรณ์' ซึ่งจำเป็นต้องเร่งแก้ไขให้เร็ว ไม่เช่นนั้นแล้ว “ระบบที่ไม่สมบูรณ์” ก็จะเป็นต้นทางของการสร้างเหยื่อ ซ้ำแล้วซ้ำอีก”

แต่สิ่งสำคัญก็คือ ทุกคนต้องไม่ลืมว่า อุบัติเหตุป้องกันได้ถ้าไม่ประมาท ถ้าเราต่างใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันอย่างมี 'สติ' และระมัดระวังในการใช้รถ-ถนน แน่นอนว่า 'อุบัติเหตุ' ย่อมเกิดขึ้นน้อยลง

เรื่องโดย : ชัชวรรณ ปัญญาพยัตจาติ Team Content www.thaihealth.or.th