ตอลีบาน คือใคร

กลุ่มตอลีบานถือกำเนิดขึ้นเมื่อช่วงต้นทศวรรษที่ 1990 ทางเหนือของปากีสถาน  หลังกองทัพโซเวียตถอนตัวออกจากอัฟกานิสถาน    กลุ่มตอลีบานเริ่มมีอิทธิพลโดดเด่นในอัฟกานิสถาน เมื่อช่วงฤดูใบไม้ร่วงของปี 1994

เดิมที   กลุ่มตอลีบานดูเหมือนจะเป็นการรวมตัวในแบบโรงเรียนสอนศาสนา  ได้รับเงินสนับสนุนจากกลุ่มอิสลามนิกายสุหนี่ของซาอุดิอาระเบีย    และปักหลักอยู่ในพื้นที่ของชนอัฟกันพื้นเมืองที่เรียกว่า ชาวพาชตุน  ตรงพรมแดนที่เชื่อมระหว่างปากีสถานและอัฟกานิสถาน  เป้าหมายหลักของกลุ่มตอลีบาน คือ ฟื้นฟูสันติภาพและเสถียรภาพ  ตลอดจนนำกฎหมายอิสลามมาบังคับใช้    โดยผู้ที่ก่อเหตุฆาตกรรมหรือกระทำผิดหลักประเวณีจะถูกนำตัวมาประหารชีวิตต่อสาธารณะชน  ผู้ที่ก่อเหตุลักเล็กขโมยน้อยจะถูกนำมาตัดมือ   กฎหมายที่กลุ่มตอลีบานบังคับใช้ ยังระบุให้ผู้ชายต้องไว้เครา  ผู้หญิงต้องสวมผ้าคลุมปิดบังตั้งแต่ศีรษะจรดปลายเท้า

กลุ่มตอลีบานยังห้ามประชาชนเสพสิ่งบันเทิงทุกชนิด ทั้ง การดูโทรทัศน์ ฟังเพลง หรือดูภาพยนตร์ และไม่ให้เด็กผู้หญิงไปโรงเรียน   

หลังขับไล่กองทัพโซเวียตออกไปได้ และได้กลุ่มตอลีบานมาปกครองแทนที่  ก็ทำให้คนอัฟกันต่างยินดีปรีดาในช่วงแรก  เพราะกลุ่มตอลีบานกำราบปัญหาคอร์รัปชั่น  และพฤติกรรมนอกกฎหมายได้อย่างอยู่หมัด  ทั้งยังช่วยสร้างถนน และทำให้การค้าขายคึกคัก   กลุ่มตอลีบานขยายอิทธิพลอย่างกว้างขวางในอัฟกานิสถาน จนได้ขึ้นมาปกครองประเทศนี้อย่างเบ็ดเสร็จ

แต่เนื่องจากใช้กฎเหล็กบริหารประเทศ  ทำให้กลุ่มตอลีบานมักถูกกล่าวหาว่าละเมิดสิทธิมนุษยชน และยังไม่สนใจวัฒนธรรมอันดีงาม เห็นได้จากการยิงทำลายพระพุทธรูปบามิยันเมื่อปี 2001 ที่ทำให้ทั่วโลกยอมรับไม่ได้

คนอัฟกันจำนวนมากที่เข้าร่วมอุดมการณ์กับกลุ่มตอลีบาน มักเคยเข้าศึกษาที่โรงเรียนสอนศาสนาในปากีสถาน   แต่ปากีสถาน ปฏิเสธไม่รู้เห็นใดใดกับเรื่องนี้    แต่ในช่วงที่กลุ่มตอลีบานเรืองอำนาจในอัฟกานิสถาน ตั้งแต่กลางทศวรรษที่ 1990 จนถึงปี 2001 ก็มีอยู่สามประเทศที่ให้การรับรองกลุ่มตอลีบาน คือ ปากีสถาน ซาอุดิอาระเบีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรสต์

ก่อนหน้านี้ ทั่วโลกไม่ค่อยรู้จักกลุ่มตอลีบานมากนัก  จนกระทั่งเกิดเหตุวินาศกรรมตึกแฝดเวิลด์เทรดของสหรัฐ เมื่อวันที่  11 กันยายน ปี 2001   สหรัฐกล่าวหากลุ่มตอลีบานในอัฟกานิสถาน ว่า  ให้แหล่งพักพิงแก่ อุซามะห์ บินลาดิน และเครือข่ายอัลกออิดะห์ ที่สหรัฐอ้างว่า ก่อเหตุวินาศกรรมในครั้งนั้น

ด้วยเหตุนี้   หลังจากเกิดเหตุ 9/11 ได้เพียงเดือนเดียว  สหรัฐจึงยกทัพบุกอัฟกานิสถาน โค่นอำนาจกลุ่มตอลีบาน  และหวังปลิดชีพ มุลเลาะห์ โมฮัมหมัด โอมาร์ ผู้นำกลุ่มตอลีบาน แต่จนถึงบัดนี้ ก็ยังตามจับกุมตัวเขามาไม่ได้  คาดว่า  มุลเลาะห์ โอมาร์ น่าจะซ่อนตัวอยู่ในเมืองเกตต้า ของปากีสถาน  แต่ปากีสถานปฏิเสธ 

แม้กลุ่มตอลีบานจะถูกสหรัฐโค่นอำนาจ  แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา  กลุ่มตอลีบานก็กลับมารวมตัวกันได้ใหม่ในอัฟกานิสถาน และยังรวมตัวกันในปากีสถานอีกด้วย   บรรดาผู้เชี่ยวชาญต่างระบุว่า กลุ่มตอลีบาน ยังมีความร่วมมืออย่างหลวมๆ กับกลุ่มติดอาวุธอีกหลายกลุ่ม   และได้ก่อเหตุระเบิดฆ่าตัวตายและเหตุร้ายอื่นๆ เป็นจำนวนมาก

คาดว่า กลุ่มตอลีบานในอัฟกานิสถาน ยังคงอยู่ภายใต้การนำของมุลเลาะห์ โอมาร์  และแม้จะมีกองกำลังนานาชาติอยู่ในอัฟกานิสถานเป็นจำนวนมาก  แต่กลุ่มตอลีบานก็ยังซุ่มขยายอิทธิพลอย่างเงียบๆ   รวมถึงก่อเหตุรุนแรงอย่างต่อเนื่อง รวมถึงการบุกโจมตีหลายสถานที่ในครั้งนี้ด้วย   ทำให้อัฟกานิสถานยังคงหาความสุขสงบไม่ได้ และมีแนวโน้มว่า  สถานการณ์จะยิ่งทวีความรุนแรง เหมือนเมื่อตอนที่กองทัพสหรัฐบุกโค่นอำนาจกลุ่มตอลีบานเมื่อปลายปี 2001

นักวิเคราะห์หลายคนมองว่า อัฟกานิสถานจะสุขสงบได้ก็ต่อเมื่อต้องให้รัฐบาลอัฟกานิสถานหาทางเจรจากับกลุ่มตอลีบานเท่านั้น  และถึงแม้ก่อนหน้านี้ จะมีสัญญาณที่ดี หลังกลุ่มตอลีบานมีแผนจะเปิดสำนักงานในกาตาร์  แต่ดูเหมือนว่า ทั้งรัฐบาลอัฟกานิสถานที่สหรัฐหนุนหลัง และกลุ่มตอลีบาน ก็ยังไม่ไว้วางใจกันอยู่ดี  การที่กลุ่มตอลีบานออกมาอ้างว่า ได้ก่อเหตุโจมตีหลายสถานที่ในอัฟกานิสถานครั้งนี้ จึงยิ่งทำให้สถานการณ์ย่ำแย่ลงไปอีก