นางอุสา - ท้าวบารส

ตำนานสู่สถานที่ อุสา - บารส นิทานพื้นบ้านเรื่อง อุสา – บารส เป็นวรรณกรรมที่คนในท้องถิ่นเล่าขานสืบทอดกันมาเป็นเวลาช้านาน เหตุการณ์และชื่อตัวละครได้ถูกผูกโยงเข้ากับสถานที่บนภูพระบาท ซึ่งโบราณสถานหลายแห่งในปัจจุบัน ยังคงใช้ชื่อที่เกี่ยวโยงกับนิทานพื้นบ้านเรื่องนี้ อุสา – บารส มีหลายสำนวน แต่ละฉบับมีเนื้อหาแตกต่างกันบ้าง ในสำนวนมุขปาฐะที่ชาวบ้านแถบนี้เล่าสืบกันมามีอยู่ว่า...ท้าวกงพานเจ้าเมืองพานซึ่งตั้งอยู่บริเวณภูพระบาทได้ไปขอนางอุสาจากฤาษีจันทามาเลี้ยงเป็นราชธิดาบุญธรรม นางอุสาผู้ที่เกิดจากดอกบัวในสระบนเทือกเขาและพระฤาษีจันทาผู้เป็นอาจารย์ท้าวกงพานได้นำมาเลี้ยงไว้ นางอุสามีความงามเป็นเลิศและมีกลิ่นกายหอมกรุ่น ท้าวกงพานจึงหวงแหนมากไม่ยอมยกให้บรรดาเจ้าชายต่างเมืองที่มาสู่ขอ และได้สร้างตำหนักเป็นหอสูงไว้ให้นางอยู่อาศัยขณะมาเรียนวิชากับฤาษีจันทา 

วันหนึ่งนางได้ไปเล่นน้ำที่ลำธารใกล้ตำหนัก นางได้เก็บดอกไม้มาร้อยมาลัยรูปหงส์ลอยน้ำไปเพื่อเสี่ยงทายหาคู่

มาลัยรูปหงส์ได้ลอยไปจนถึงเมืองปะโคเวียงงัวที่มีท้าวบารสเป็นโอรสของเจ้าเมือง ท้าวบารสออกตามหาเจ้าของมาลัยจนถึงเขตเมืองพาน หินก้อนที่ท้าวบารสผูกม้าไว้ปัจจุบันเรียกว่าคอกม้าท้าวบารส และหินก้อนที่บริวารผูกม้าไว้เรียกว่า คอกม้าน้อย

ท้าวบารสได้พบนางอุสาและลักลอบอยู่กินกันบนหอนางอุสา กระทั่งท้าวกงพานจับได้จึงออกอุบายให้สร้างวัดแข่งกันคือวัดพ่อตาและวัดลูกเขย

หากใครสร้างไม่เสร็จก่อนดาวประกายพฤกษ์ขึ้นจะต้องถูกประหาร พี่เลี้ยงนางอุสาได้ออกอุบายให้คนนำโคมไฟไปแขวนที่ยอดไม้ ฝ่ายท้าวกงพานจึงเข้าใจผิดคิดว่าดาวประกายพฤกษ์ขึ้นแล้ว จึงยุติการสร้างและเป็นฝ่ายพ่ายแพ้และถูกประหารชีวิต ท้าวบารสจึงพานางอุสากลับไปบ้านเมืองตน แต่ด้วยเหตุท้าวบารสมีชายาเดิมอยู่ก่อนแล้ว วันหนึ่งท้าวบารสออกประพาสป่านางอุสาจึงถูกกลั่นแกล้งจนทนไม่ไหวต้องหนีกลับมาเมืองพานและตรอมใจตายด้วยความเศร้าโศกเสียใจ ฝ่ายท้าวบารสทราบเรื่องก็ติดตามนางอุสามายังเมืองพาน และตรอมใจตายตามนางอุสาไปในที่สุด

พระพุทธรูปที่ถ้ำพระ

http://thai-culture.net/khonkaen/detailcontent.php?sub_id=86