การทำฝนหลวงใช้สารโปรยเมฆอย่างไร
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
เหนือพื้นที่เกษตรที่รอฝน เครื่องบินลำเล็กบินเข้าหากลุ่มเมฆสีขาว คนที่มองจากพื้นดินอาจเห็นเพียงสายผงจาง ๆ ปล่อยออกจากเครื่อง ก่อนที่เมฆจะเคลื่อนผ่านไปตามลม
ภาพนั้นคือส่วนหนึ่งของการทำฝนหลวง โครงการตามพระราชดำริในรัชกาลที่ 9 ซึ่งพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยบรรเทาปัญหาขาดแคลนน้ำ แต่การโปรยสารลงไปเกี่ยวข้องกับเม็ดฝนอย่างไร และทำไมบางวันเครื่องบินจึงขึ้นปฏิบัติการไม่ได้?
หลักการคือใช้อนุภาคช่วยให้หยดน้ำในเมฆมีโอกาสเติบโตและรวมกันจนตกเป็นฝน โดยอาศัยความชื้นและสภาพอากาศที่เหมาะสมอยู่ก่อนแล้ว จึงไม่ใช่การสร้างน้ำจากสารเคมีหรือสั่งให้ฝนตกตรงจุดได้ตามต้องการ
เกลือกับหยดน้ำทำงานร่วมกันอย่างไร
ก้อนเมฆประกอบด้วยหยดน้ำเล็กมากหรือผลึกน้ำแข็งที่ลอยอยู่ในอากาศ หยดน้ำจิ๋วเหล่านี้ยังตกลงมาเป็นฝนได้ยาก เพราะมีขนาดเล็กและถูกกระแสอากาศพยุงไว้ เมื่อหยดน้ำเติบโต ชนและรวมเข้ากับหยดอื่นจนใหญ่พอ ก็มีโอกาสตกผ่านฐานเมฆลงมา
โซเดียมคลอไรด์หรือเกลือแกง และแคลเซียมคลอไรด์ เป็นสารที่ดูดความชื้นได้ อนุภาคของสารเหล่านี้ช่วยให้ไอน้ำเกาะและเกิดเป็นหยดสารละลาย จากนั้นหยดน้ำอาจเติบโตและชนรวมกับหยดอื่นในเมฆ กระบวนการนี้อาศัยน้ำที่มีอยู่ในบรรยากาศ ไม่ได้เปลี่ยนเกลือให้กลายเป็นน้ำ
แคลเซียมคลอไรด์ยังคายความร้อนเมื่อละลายน้ำ ตามคำอธิบายของ สสวท. มีการใช้สารนี้ในขั้นช่วยให้เมฆเติบโต อย่างไรก็ตาม การที่เมฆจะขยายตัวและให้ฝนได้มากเพียงใดขึ้นอยู่กับสภาพบรรยากาศและกระแสอากาศในวันนั้นด้วย
สามขั้นตอนของการทำฝนหลวง
ก่อนขึ้นบิน เจ้าหน้าที่ตรวจสภาพอากาศ ความชื้น ทิศทางลม และเมฆที่มีอยู่ เพื่อเลือกบริเวณและจังหวะปฏิบัติงาน เพราะพื้นที่บนพื้นดินอาจแห้งแล้งได้ แม้อากาศเหนือพื้นที่จะยังไม่เหมาะต่อการเกิดฝน
สสวท. อธิบายขั้นตอนพื้นฐานไว้สามช่วง เริ่มจาก ก่อกวน ซึ่งอาจโปรยโซเดียมคลอไรด์หรือสารตามสูตรที่เหมาะสมทางด้านเหนือลม เพื่อช่วยกระตุ้นกระบวนการก่อตัวของเมฆในบริเวณที่มีความชื้น
ต่อมาคือ เลี้ยงให้อ้วน เมื่อเมฆเริ่มก่อตัว เจ้าหน้าที่อาจใช้แคลเซียมคลอไรด์หรือสารสูตรอื่นเพื่อช่วยให้กลุ่มเมฆเติบโต ส่วนขั้น โจมตี เป็นการโปรยสารในจังหวะที่เมฆมีพัฒนาการเหมาะสมและเคลื่อนเข้าสู่บริเวณเป้าหมาย เพื่อส่งเสริมกระบวนการเกิดฝน
ชื่อขั้นตอนฟังดูเหมือนทำตามสูตรเดียวได้ทุกเที่ยวบิน แต่การเลือกสาร ตำแหน่ง และวิธีปฏิบัติแตกต่างกันตามชนิดเมฆและสภาพอากาศ เอกสารของมูลนิธิชัยพัฒนากับ สสวท. ยกตัวอย่างสารในแต่ละขั้นต่างกันได้ จึงไม่ควรเข้าใจว่าเครื่องบินทุกลำต้องโปรยสารชนิดเดียวกันเสมอ
ฝนที่ตกหลังโปรยสารเกิดจากฝนหลวงทั้งหมดหรือไม่
ตอบจากการเห็นฝนตกเพียงครั้งเดียวไม่ได้ เพราะเมฆก้อนนั้นอาจให้ฝนเองตามธรรมชาติอยู่แล้ว การวัดผลจึงต้องเปรียบเทียบอย่างเป็นระบบกับสภาพที่ไม่ได้โปรยสาร ซึ่งทำได้ยากเมื่อเมฆและอากาศเปลี่ยนตลอดเวลา
องค์การอุตุนิยมวิทยาโลกอธิบายว่า การโปรยสารดูดความชื้นมุ่งช่วยให้หยดน้ำชนและรวมตัวกัน แต่ผลของการทดลองขึ้นอยู่กับลักษณะเมฆ และไม่สามารถนำผลจากพื้นที่หนึ่งไปใช้ยืนยันอีกพื้นที่ได้โดยตรง องค์การยังระบุว่ามีหลักฐานเชิงเหตุและผลที่ชัดขึ้นสำหรับการโปรยสารในเมฆเย็นเหนือภูเขาช่วงฤดูหนาว ซึ่งเป็นคนละสภาพกับการโปรยสารดูดความชื้นในเมฆฝนเขตร้อน
ดังนั้น ฝนหลวงเป็นเครื่องมือช่วยเพิ่มโอกาสให้เกิดฝนเมื่อธรรมชาติเอื้ออำนวย แต่ไม่รับประกันว่าทุกเที่ยวบินจะทำให้ฝนตกหรือเพิ่มฝนได้เท่าใด การเก็บน้ำและบริหารน้ำในพื้นที่จึงยังสำคัญควบคู่กัน โดยเฉพาะในวันที่ท้องฟ้ามีความชื้นหรือเมฆไม่เหมาะกับการปฏิบัติการ
เลขกำลังวันอังคาร งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่น 7 ตัว พร้อมเลขวงกลมและแนวทางจับคู่ 2 ตัว–3 ตัว!
ล่างชุดเต็ม นานา งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดโพยเลขล่าง 30 ชุด พร้อมเลขดับขาดที่ต้องจับตา
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
รีวิวเกมคนไทย "ตู้ปลาของอ้าย" เกมเลี้ยงปลาชิลๆ
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
น้องอันดามัน” เยี่ยมบุ๋ม ปนัดดา รอบ 2 เจอสื่อถามถึงแม่ เผยคำตอบสั้น ๆ ทำเอาหลายคนเข้าใจทันทีว่าทำไมไม่พูด!
ชาย คลองใหญ่ เปิดแนวทางหวยงวด 1 ธ.ค. 69 เผยเลขเด่นกรอบหกเหลี่ยม พร้อม 6 ชุดเลขสองตัว
นักเรียนประถมพบกระดูกมนุษย์ในสวนสาธารณะที่โอซาก้า
โตโยต้าเตรียมเปิดตัว "GRMN Corolla" รุ่นพิเศษจำนวนจำกัด
จีนกำลังพัฒนาเครื่องบินโดยสารไฟฟ้า ที่สามารถบรรทุกผู้โดยสารได้ 19 คน
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน






