ทำไมเสาเข็มตึกสูงในกรุงเทพฯ จึงไม่ต้องลงถึงชั้นหิน
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
มองจากถนน ตึกสูงในกรุงเทพฯ ดูตั้งมั่นอยู่บนพื้นดินธรรมดา แต่หากขุดลงไปใต้เมืองจะพบดินเหนียวอ่อนที่กดตัวได้มาก จึงน่าคิดว่าฐานรากของอาคารหนักมหาศาลต้องลงไปแตะหินแข็งข้างล่างหรือเปล่า
สำหรับอาคารสูงจำนวนมากในกรุงเทพฯ เสาเข็มไม่จำเป็นต้องยาวถึงชั้นหิน เพราะสามารถถ่ายน้ำหนักสู่น้ำหนักบรรทุกที่ดินรับได้ผ่าน แรงต้านตามผิวเสาเข็มและแรงต้านที่ปลายเข็ม โดยอาศัยชั้นดินแข็งและชั้นทรายแน่นที่อยู่ลึกลงไป ส่วนชั้นหินฐานของแอ่งกรุงเทพฯ อยู่ลึกมาก การทำเข็มอาคารทั่วไปลงไปถึงจึงไม่ใช่แนวทางที่จำเป็นหรือคุ้มค่า
อย่างไรก็ตาม คำกล่าวว่า “ประเทศไทยไม่มีเสาเข็มลงถึงชั้นหิน” กว้างเกินไป สภาพธรณีวิทยาต่างกันตามพื้นที่ และในจังหวัดที่พบหินตื้นพอ ก็อาจออกแบบเสาเข็มเจาะเข้าไปในหินได้ตามความเหมาะสม
ใต้กรุงเทพฯ ไม่ได้เป็นดินอ่อนไปตลอด
ที่ราบลุ่มเจ้าพระยาเกิดจากตะกอนแม่น้ำและตะกอนทะเลสะสมกันเป็นเวลานาน ชั้นบนที่วิศวกรเรียกกันว่าดินเหนียวกรุงเทพฯ เป็นดินเหนียวทะเลเนื้ออ่อน มีน้ำอยู่มากและยุบตัวได้ง่าย งานทบทวนด้านวิศวกรรมฐานรากระบุว่าชั้นดินเหนียวอ่อนถึงปานกลางโดยทั่วไปลึกประมาณ 12–18 เมตร แต่ความหนาจริงเปลี่ยนไปตามพื้นที่
เมื่อพ้นชั้นอ่อนลงไป ยังมีชั้นดินเหนียวแข็งและชั้นทรายแน่นสลับกันอยู่ รายงานวิจัยบางแห่งให้ช่วงความลึกของชั้นทรายชั้นแรกไว้ราว 14–38 เมตร ตัวเลขเหล่านี้เป็นช่วงโดยประมาณ ไม่ใช่ระดับที่จะพบเหมือนกันทุกแปลง ที่ดินสำหรับก่อสร้างจึงต้องเจาะสำรวจและทดสอบดินของจุดนั้นก่อน
ส่วนหินฐานใต้แอ่งกรุงเทพฯ มีระดับไม่สม่ำเสมอ งานศึกษาธรณีฟิสิกส์ของที่ราบภาคกลางตอนล่างอธิบายว่าหินฐานและหินเก่าใต้ตะกอนอยู่ลึกราว 500–2,000 เมตรในพื้นที่กว้าง ตัวเลขนี้ไม่ใช่ความลึกของทุกจุดในกรุงเทพฯ และข้อมูลชั้นลึกยังมีจำกัด แต่เพียงพอให้เห็นว่าหินอยู่ไกลเกินกว่าจะใช้เป็นเป้าหมายปกติของเสาเข็มอาคาร
เสาเข็มส่งน้ำหนักลงดินอย่างไร
นึกถึงแท่งยาวที่ฝังอยู่ในดิน เมื่อน้ำหนักอาคารกดลงมา ดินรอบด้านจะเกิดแรงต้านตามผิวเข็ม ขณะเดียวกันดินใต้ปลายเข็มก็ช่วยต้านน้ำหนักด้วย แรงทั้งสองส่วนเกิดร่วมกันได้ สัดส่วนขึ้นอยู่กับชนิดดิน ความลึก ขนาดเข็ม วิธีทำเข็ม และการเคลื่อนตัวของเข็มกับดิน
ในดินเหนียว แรงต้านตามผิวเกี่ยวข้องกับการยึดเกาะและกำลังต้านทานของดินรอบเข็ม ส่วนในชั้นทรายก็เกิดแรงต้านตามผิวได้เช่นกัน ขณะที่ทรายแน่นใต้ปลายเข็มสามารถช่วยรับแรงกดได้มาก จึงไม่ควรอธิบายว่าตึกสูงทุกหลังตั้งอยู่ได้ด้วยแรงเสียดทานของดินเหนียวอ่อนเพียงอย่างเดียว
สำหรับอาคารหนัก เสาเข็มมักผ่านชั้นดินอ่อนลงไปยังชั้นที่แข็งหรือแน่นกว่า เข็มแต่ละต้นเชื่อมกับฐานรากเพื่อช่วยกันถ่ายน้ำหนักลงสู่ดิน ตัวอย่างกรณีศึกษางานขุดชั้นใต้ดินแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ ใช้เสาเข็มเจาะเส้นผ่านศูนย์กลาง 1 เมตร ลึก 50 เมตร นี่เป็นข้อมูลของโครงการที่ศึกษา ไม่ใช่ความลึกมาตรฐานสำหรับตึกสูงทุกหลัง
เสาเข็มเจาะสร้างโดยเจาะหลุม ใส่โครงเหล็กเสริม แล้วเทคอนกรีตลงไปในหลุม ส่วนเสาเข็มตอกเป็นอีกวิธีหนึ่งที่นำเข็มสำเร็จรูปลงดินด้วยเครื่องตอก การเลือกใช้ขึ้นอยู่กับน้ำหนักอาคาร สภาพพื้นที่ ผลกระทบต่อบริเวณข้างเคียง และข้อกำหนดของโครงการ
ไม่ถึงหินก็ต้องตรวจสอบการทรุด
การออกแบบไม่ได้ดูเพียงว่าเข็มรับน้ำหนักได้ก่อนดินวิบัติหรือไม่ วิศวกรยังต้องประเมินว่าอาคารจะทรุดตัวมากเพียงใด แต่ละจุดทรุดต่างกันเท่าไร และกลุ่มเสาเข็มมีผลต่อดินร่วมกันอย่างไร เพราะดินที่รับแรงได้ก็ยังยุบตัวได้
ดินอ่อนที่ทรุดลงรอบเข็มยังอาจดึงเข็มลงตามผิว เกิดเป็นแรงเสียดทานลบ ซึ่งเพิ่มภาระให้เข็มแทนที่จะช่วยพยุงไว้ การเปลี่ยนแปลงระดับน้ำใต้ดินและการถมดินจึงเป็นปัจจัยที่ต้องนำมาพิจารณาตามสภาพโครงการ
ก่อนและระหว่างก่อสร้าง วิศวกรใช้ข้อมูลเจาะสำรวจ คำนวณกำลังรับน้ำหนักและการทรุด รวมถึงทดสอบเสาเข็มตามแผนของโครงการ การทดสอบรับน้ำหนักช่วยตรวจว่าพฤติกรรมจริงสอดคล้องกับที่ออกแบบไว้เพียงใด
ตึกสูงจึงไม่ได้ตั้งอยู่บนดินเลนชั้นบนโดยตรง และไม่จำเป็นต้องมีเข็มหยั่งถึงหินทุกต้น สิ่งที่ทำให้ฐานรากทำงานได้คือการเลือกชั้นดินและระบบเข็มให้เหมาะกับน้ำหนักอาคาร พร้อมตรวจสอบทั้งกำลังรับน้ำหนักและการทรุดตัวของพื้นที่จริง
https://www.frontiersin.org/journals/built-environment/articles/10.3389/fbuil.2021.651902/full
https://www.seafco.co.th/storage/download/innovation/2017/axial-load-response-of-long-piles-in-deep-alluvial-soil.pdf
https://www.issmge.org/uploads/publications/51/126/931_C_pile_response_to_the_effect_of_basement_constructi.pdf
ชาย คลองใหญ่ เปิดแนวทางหวยงวด 1 ธ.ค. 69 เผยเลขเด่นกรอบหกเหลี่ยม พร้อม 6 ชุดเลขสองตัว
เลขกำลังวันอังคาร งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่น 7 ตัว พร้อมเลขวงกลมและแนวทางจับคู่ 2 ตัว–3 ตัว!
ไขปริศนา "สุวรรณภูมิ" คือประเทศอะไร? เปิดแผนที่ตำนานแผ่นดินทอง ที่ไม่ได้มีแค่ประเทศไทย
หวย 1 ธันวาคม 2569 เปิดสถิติย้อนหลัง 20 ปี! เจาะเลขรางวัลที่ 1-เลขท้าย 2 ตัว มีเลขไหนเคยออกซ้ำบ้าง?
ล่างชุดเต็ม นานา งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดโพยเลขล่าง 30 ชุด พร้อมเลขดับขาดที่ต้องจับตา
จีนกำลังพัฒนาเครื่องบินโดยสารไฟฟ้า ที่สามารถบรรทุกผู้โดยสารได้ 19 คน
รีวิวเกมคนไทย "ตู้ปลาของอ้าย" เกมเลี้ยงปลาชิลๆ
น้องอันดามัน” เยี่ยมบุ๋ม ปนัดดา รอบ 2 เจอสื่อถามถึงแม่ เผยคำตอบสั้น ๆ ทำเอาหลายคนเข้าใจทันทีว่าทำไมไม่พูด!
เปิด 5 ประเทศในโลกที่ใช้ “ระบบกษัตริย์” สืบทอดยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ บางราชวงศ์มีรากเก่าแก่กว่าพันปี!
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
เปิดตำนาน “โอรีโอ้” แมวเจ้าถิ่น! ยึดเก้าอี้ลูกค้าคิวแรกหน้าร้านโดนัท จนกลายเป็นดาวดังขวัญใจคนทั้งย่าน
นักเรียนประถมพบกระดูกมนุษย์ในสวนสาธารณะที่โอซาก้า





