เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางฝ่ายการศึกษา ผู้มีบทบาทวางรากฐานโรงเรียนหลวงแห่งแรกของไทย
การศึกษาไทยในยุคเริ่มต้นไม่ได้เกิดขึ้นจากการสร้างโรงเรียนเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากพระราชดำริของพระมหากษัตริย์และการทำงานของขุนนาง นักปราชญ์ และผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาและตำราเรียน ซึ่งช่วยกันเปลี่ยนการเรียนแบบเดิมให้กลายเป็นระบบโรงเรียนที่มีแบบแผนมากขึ้น
ก่อนรู้จักทั้ง 5 สายสกุล ต้องแยกโรงเรียนหลวง 2 ระยะแรก
พ.ศ. 2414 มีการจัดตั้งโรงเรียนหลวงในพระบรมมหาราชวัง เพื่อให้พระราชวงศ์และบุตรหลานข้าราชการได้ศึกษา โดยมีพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) เป็นอาจารย์ใหญ่คนแรก
พ.ศ. 2427 มีการตั้งโรงเรียนหลวงสำหรับสามัญชนที่วัดมหรรณพาราม ถือเป็นก้าวสำคัญของการขยายการศึกษาออกสู่ประชาชน โดยกรมพระยาดำรงราชานุภาพมีบทบาทสำคัญในการดำเนินงานด้านนี้
รายชื่อต่อไปนี้จึงเป็น 5 สายสกุลที่มีบุคคลสำคัญเกี่ยวข้องกับการวางรากฐานและพัฒนาระบบการศึกษาไทยในยุคแรก ไม่ใช่การยืนยันว่าทั้งห้าตระกูลร่วมก่อตั้งโรงเรียนวัดมหรรณพารามพร้อมกัน
1. ราชสกุลดิศกุล — สายผู้วางระบบบริหารการศึกษา
บุคคลสำคัญ: สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ หรือพระองค์เจ้าดิศวรกุมาร เป็นพระราชโอรสในรัชกาลที่ 4 และเป็นบุคคลสำคัญในการปฏิรูประบบราชการและการศึกษาในสมัยรัชกาลที่ 5
ในงานด้านการศึกษา พระองค์ทรงมีบทบาทตั้งแต่การจัดโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ การวางระเบียบการบริหารกรมธรรมการ ตลอดจนการขยายโรงเรียนไปยังวัดและหัวเมืองต่าง ๆ โดยโรงเรียนวัดมหรรณพารามเป็นหนึ่งในหมุดหมายสำคัญของการศึกษาสำหรับสามัญชน
จุดเด่นของสายนี้คือการวางระบบบริหารและขยายการศึกษาให้เป็นกิจการของรัฐอย่างมีแบบแผน
2. ตระกูลบุนนาค — สายผู้บริหารกระทรวงธรรมการยุคแรก
บุคคลสำคัญ: เจ้าพระยาภาสกรวงษ์ (พร บุนนาค)
ตระกูลบุนนาคเป็นหนึ่งในตระกูลขุนนางเก่าแก่ที่มีบทบาทสูงในการบริหารราชการสยาม บุคคลสำคัญด้านการศึกษาในสายนี้คือ เจ้าพระยาภาสกรวงษ์ หรือพร บุนนาค
เมื่อมีการสถาปนากระทรวงธรรมการในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2435 ท่านได้รับตำแหน่งเสนาบดีคนแรก ทำหน้าที่กำกับดูแลงานด้านการศึกษาและศาสนา ซึ่งเป็นช่วงที่การจัดการศึกษาเริ่มเข้าสู่ระบบราชการส่วนกลางอย่างชัดเจน
บทบาทของท่านจึงอยู่ในช่วงการต่อยอดจากการตั้งโรงเรียน ไปสู่การบริหารการศึกษาในระดับกระทรวง
3. สายสกุลอาจารยางกูร — ผู้สร้างตำราเรียนภาษาไทยให้เป็นแบบแผน
บุคคลสำคัญ: พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)
พระยาศรีสุนทรโวหารเป็นปราชญ์ภาษาไทยผู้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการศึกษาไทย ท่านเริ่มรับราชการในสมัยรัชกาลที่ 4 ก่อนจะได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยให้ทำหน้าที่ครูสอนหนังสือและถวายพระอักษรแก่พระบรมวงศานุวงศ์
ผลงานที่มีชื่อเสียงคือแบบเรียนภาษาไทยชุดสำคัญ ได้แก่ มูลบทบรรพกิจ วาหนิติ์นิกร อักษรประโยค สังโยคพิธาน ไวพจน์พิจารณ์ และพิศาลการันต์ หนังสือเหล่านี้ช่วยให้การเรียนภาษาไทยมีเนื้อหาและลำดับการเรียนที่ชัดเจนขึ้น
ท่านจึงเป็นบุคคลสำคัญในด้านการสร้างมาตรฐานตำราเรียน ไม่ใช่เพียงครูผู้สอนในโรงเรียนหลวงเท่านั้น
4. ราชสกุลมาลากุล — ผู้เสนอแผนการศึกษาของชาติฉบับแรก
บุคคลสำคัญ: เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี (ม.ร.ว. เปีย มาลากุล)
สายมาลากุลมีบุคคลสำคัญด้านการศึกษาที่โดดเด่นคือ เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี ผู้เริ่มรับราชการในกรมศึกษาธิการ และได้รับโอกาสเดินทางไปดูแลพระราชโอรสที่ศึกษาอยู่ในประเทศอังกฤษ ทำให้ได้เรียนรู้ระบบการศึกษาของต่างประเทศโดยตรง
ผลงานสำคัญของท่านคือการเสนอแนวทางปรับปรุงการศึกษาไทย และจัดทำ โครงแผนการศึกษาในกรุงสยาม พ.ศ. 2441 ซึ่งกำหนดระดับการศึกษาให้มีลำดับชัดเจน นับเป็นหมุดหมายสำคัญของการวางแผนการศึกษาระดับชาติ
ท่านยังมีส่วนวางรากฐานการศึกษาระดับสูงและการฝึกอาชีพ โดยต่อมา หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล บุตรชายของท่าน ก็ได้สืบสานงานด้านการศึกษาในยุคต่อมา
5. ตระกูลเทพหัสดิน — สายผู้พัฒนาการศึกษาสมัยใหม่
บุคคลสำคัญ: เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา)
เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี หรือครูเทพ เป็นบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์การศึกษาไทย ท่านเติบโตในตระกูลขุนนาง แต่ผ่านชีวิตที่ต้องพยายามอย่างมากเพื่อเรียนหนังสือ จนสอบได้เป็นที่หนึ่งของนักเรียนครูรุ่นแรก และได้รับทุนไปศึกษาวิชาครูเพิ่มเติมที่ประเทศอังกฤษ
เมื่อกลับมารับราชการ ท่านมีบทบาทพัฒนาการจัดการศึกษาไทย ก่อนก้าวขึ้นเป็นเสนาบดีกระทรวงธรรมการใน พ.ศ. 2458
ผลงานของท่านครอบคลุมการศึกษาขั้นพื้นฐาน การฝึกหัดครู และการศึกษาอาชีพ อีกทั้งยังมีส่วนสำคัญในการผลักดันการจัดตั้งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยด้วย
ประเทศที่มีเทศกาลวันลอยกระทง คล้ายกันกับที่จัดขึ้นในประเทศไทย
เปิด 5 ประเทศในโลกที่ใช้ “ระบบกษัตริย์” สืบทอดยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ บางราชวงศ์มีรากเก่าแก่กว่าพันปี!
เชื้อราในห้องนอนซ่อนอยู่ตรงไหนบ้าง
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน
รีวิวหนังดัง minions & monsters
หวย 1 ธันวาคม 2569 เปิดสถิติย้อนหลัง 20 ปี! เจาะเลขรางวัลที่ 1-เลขท้าย 2 ตัว มีเลขไหนเคยออกซ้ำบ้าง?
ครั้งแรกที่ต่างชาติบันทึกถึง “สยาม” เมื่อกว่า 500 ปีก่อน รู้ไหมว่าชาวโปรตุเกสมองเราอย่างไร ?
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
ส่องเลขปิงปองและเลขธูป แม่ผึ้ง พุ่มพวง ดวงจันทร์ วัดทับกระดาน วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569
วิธีตรวจธนบัตรปลอมสำหรับร้านค้าที่รับเงินสด
สวัสดี คำทักทายอายุไม่ถึงร้อยปีที่คนไทยใช้ทุกวัน
เปิดประวัติ “น้ำแข็ง” ในประเทศไทย ยุคแรกนำเข้าจากต่างประเทศ มีแต่ชนชั้นสูงที่ได้กิน


