สารหนูและแคดเมียมเดินทางจากดินสู่อาหารอย่างไร
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
แปลงผักหลังบ้านดูเขียวสด น้ำที่ใช้รดก็ใส ส่วนต้นข้าวในนาข้างโรงงานเก่ายังออกรวงตามฤดูกาล ภาพเหล่านี้ทำให้รู้สึกว่าอาหารที่ปลูกเองน่าจะปลอดภัย แต่สารบางชนิดในดินและน้ำมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า
พื้นที่ใกล้โรงงานเก่า เหมือง หรือจุดทิ้งของเสียอาจมีสารตกค้างจากกิจกรรมที่ผ่านมาได้ ขณะเดียวกัน สารหนูก็เกิดขึ้นตามธรรมชาติในดินและน้ำใต้ดินบางพื้นที่เช่นกัน การอยู่ใกล้แหล่งเหล่านี้จึงเป็นเหตุให้ควรตรวจสอบ แต่ยังบอกไม่ได้ว่าแปลงใดปนเปื้อนหรืออาหารไม่ปลอดภัยโดยไม่มีผลตรวจ
เส้นทางเข้าสู่จานเริ่มได้ทั้งจากรากพืชและดินที่ติดมากับอาหาร หากดินหรือน้ำมีสารหนูหรือแคดเมียมในรูปที่พืชดูดรับได้ รากอาจดูดสารเหล่านั้นขึ้นไปสะสมในส่วนต่าง ๆ รวมถึงส่วนที่เรากิน ส่วนดินปนเปื้อนที่ติดอยู่ตามใบและหัวผักก็อาจเข้าสู่ร่างกายได้เช่นกัน
พืชแต่ละชนิดดูดและเก็บสารไว้ต่างกัน ปริมาณในผลผลิตขึ้นกับระดับสารในดินและน้ำ ชนิดพืช ความเป็นกรดด่าง และสภาพแวดล้อมของแปลง จึงใช้หน้าตาของผักหรือความอุดมสมบูรณ์ของต้นมาตัดสินไม่ได้ว่าปลอดภัย
งานวิจัยในพื้นที่ปนเปื้อนแคดเมียมทางภาคตะวันตกของไทยพบการปนเปื้อนในดินและเมล็ดข้าวบริเวณปลายน้ำของเขตทำเหมืองสังกะสี ตัวอย่างนี้แสดงว่าการปนเปื้อนจากพื้นที่ต้นทางอาจสัมพันธ์กับผลผลิตเกษตรได้ แต่ไม่ได้หมายความว่านาหรือผักทุกแปลงใกล้โรงงานและเหมืองจะมีระดับสารอันตราย
ทำไมข้าวจึงต้องระวังเป็นพิเศษ
ข้าวเติบโตในสภาพนาที่มีน้ำขังได้ และสภาพน้ำขังอาจทำให้สารหนูบางรูปละลายออกมาในน้ำในดินมากขึ้นจนรากดูดไปได้ น้ำชลประทานที่ปนเปื้อนก็เป็นอีกทางหนึ่ง ส่วนแคดเมียมมีพฤติกรรมต่างออกไป การทดลองในดินนาปนเปื้อนสองชนิดพบว่า การขังน้ำช่วยลดแคดเมียมที่ละลายในน้ำในดิน แต่เพิ่มสารหนูในสารละลายดิน ผลจึงเตือนว่าไม่ควรปรับวิธีจัดการน้ำเพื่อแก้สารตัวเดียวโดยไม่ประเมินอีกตัวร่วมด้วย
เมื่อคนกินอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อนซ้ำ ๆ ความเสี่ยงขึ้นกับปริมาณที่ได้รับและระยะเวลา องค์การอนามัยโลกระบุว่า การได้รับสารหนูอนินทรีย์เป็นเวลานานสัมพันธ์กับรอยโรคผิวหนังและมะเร็งบางชนิด ส่วนแคดเมียมส่งผลต่อไตและกระดูกได้ อาการไม่ได้ปรากฏทันทีเสมอไป และการกินอาหารจากพื้นที่ต้องสงสัยครั้งเดียวไม่ได้แปลว่าจะเกิดโรค
ถ้าสงสัยว่าแปลงปลูกมีความเสี่ยง ควรเริ่มตรงไหน
• สอบถามประวัติพื้นที่และแหล่งน้ำจากเทศบาล อบต. หรือสำนักงานเกษตรในพื้นที่ โดยเฉพาะบริเวณที่เคยมีโรงงาน เหมือง น้ำเสีย หรือการถมดินจากแหล่งไม่ทราบที่มา
• ติดต่อหน่วยงานสิ่งแวดล้อมหรือห้องปฏิบัติการที่รับตรวจ เพื่อวางแผนเก็บตัวอย่างดิน น้ำ และส่วนของพืชหรือเมล็ดข้าวที่กินจริง แจ้งว่าต้องการตรวจทั้งสารหนูและแคดเมียม เพราะผลตรวจดินอย่างเดียวไม่บอกปริมาณในอาหารได้ตรงตัว
• หากมีเหตุให้สงสัยอย่างชัดเจน ให้หยุดกินผลผลิตจากแปลงนั้นชั่วคราวระหว่างรอคำแนะนำ ใช้น้ำจากแหล่งที่ทราบว่าปลอดภัย และเลือกอาหารจากแหล่งอื่นไปก่อน
• ล้างผักด้วยน้ำสะอาดให้ดินออก และปอกเปลือกเมื่อเหมาะสม วิธีนี้ช่วยลดดินที่ติดผิว แต่ ไม่สามารถล้างสารที่พืชดูดเข้าเนื้อเยื่อออกได้ทั้งหมด
การปลูกผักในกระถางหรือแปลงยกสูงด้วยวัสดุปลูกจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ และใช้น้ำที่ปลอดภัย เป็นทางเลือกขณะรอประเมินพื้นที่ แต่ต้องป้องกันดินเดิมและฝุ่นปนเปื้อนกลับเข้าแปลงด้วย ส่วนการหุงข้าวด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากแล้วเทน้ำทิ้งอาจช่วยลดสารหนูบางส่วนได้ แต่สารอาหารบางส่วนอาจลดลงด้วย และวิธีนี้ไม่ใช่หลักประกันว่าข้าวที่ปนเปื้อนจะปลอดภัย
ถ้าครอบครัวกินผลผลิตจากพื้นที่ที่ยืนยันว่าปนเปื้อนเป็นประจำ ควรนำผลตรวจและประวัติการกินไปปรึกษาแพทย์หรือสถานพยาบาลใกล้บ้าน เพื่อประเมินว่าจำเป็นต้องตรวจอะไรต่อ การรู้แหล่งที่มาของอาหารและตรวจให้ตรงจุดช่วยตัดเส้นทางรับสารได้ตั้งแต่ก่อนถึงมื้อถัดไป
https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/chemical-safety-and-health/health-impacts/chemicals/cadmium
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31042609/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4780235/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK609355/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2995026/
ฝันเห็นโลงศพ งานศพ และคนตายฟื้น หมายถึงอะไร
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
ชาร์จมือถือข้ามคืนทุกวันทำให้แบตเสื่อมเร็วไหม
OK ล็อตเตอรี่ รวม 10 เลขขายดี เปิดแนวทาง 4 สำนักดัง จับจุดเลขเด่นงวด 16 พ.ย. 69
เปิด 5 ประเทศในโลกที่ใช้ “ระบบกษัตริย์” สืบทอดยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ บางราชวงศ์มีรากเก่าแก่กว่าพันปี!
ยูเครนโจมตีสะพานไครเมียของรัสเซีย ด้วยโดรนจำนวน 1,300 ลำ
วิธีอ่านผลตรวจสารหนูและแบคทีเรียในน้ำดื่มของชุมชน
10 จักรยานในตำนานยุค 90 ที่คนยุคนั้นไม่มีวันลืม
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน
ดับเจ็บอื้อ!! หลังเกิดเหตุไฟไหม้อาคารพาณิชย์ในภูเก็ต
แบรนด์รถมอเตอร์ไซค์สัญชาติไทย ที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดแบรนด์หนึ่งของประเทศ
ส่องเลขปิงปองและเลขธูป แม่ผึ้ง พุ่มพวง ดวงจันทร์ วัดทับกระดาน วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569






