นามสกุลไทยห้ามซ้ำกันทั้งประเทศ กฎหมายกำหนดไว้ 5 ข้อ เปลี่ยนใหม่ต้องทำอย่างไร
นามสกุลของคนไทยมีมากกว่า 2.4 ล้านแบบ แต่ทุกนามสกุลอยู่ใต้กฎเดียวกันคือห้ามซ้ำกับนามสกุลที่จดทะเบียนไว้แล้ว กฎนี้ไม่ได้เพิ่งมี แต่เขียนไว้ในกฎหมายตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 6 และยังใช้อยู่จนวันนี้ในพระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 บทความนี้ไม่ได้เล่าประวัติซ้ำว่าใครได้นามสกุลอะไร แต่เปิดตัวกฎหมายที่อยู่เบื้องหลังนามสกุลทุกนามสกุล ตั้งแต่ 5 เงื่อนไขที่นามสกุลใหม่ต้องผ่าน ไปจนถึงขั้นตอนเปลี่ยนนามสกุลที่อำเภอ
📜 จุดเริ่มต้น: รัชกาลที่ 6 กับนามสกุล 102 ชื่อแรก
ก่อนปี 2456 คนไทยไม่มีนามสกุล ใช้เพียงชื่อตัว พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงเห็นว่าการจดทะเบียนคนเกิด คนตาย และการสมรสต้องสืบความสัมพันธ์ไปถึงบิดามารดา จึงโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติขนานนามสกุลขึ้นเมื่อวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2455 (นับศักราชแบบเก่า) มีผลบังคับใช้วันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2456 กฎหมายฉบับนี้บังคับให้คนไทยทุกคนต้องมีชื่อตัวและชื่อสกุล
ประกาศพระราชทานนามสกุลชุดแรกออกในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2456 มี 102 นามสกุล นามสกุลแรกคือ "สุขุม" พระราชทานแก่เจ้าพระยายมราช (ปั้น) ส่วนใหญ่เป็นขุนนางชั้นผู้ใหญ่ มหาดเล็ก และข้าราชบริพารใกล้ชิด ตลอดรัชสมัยรัชกาลที่ 6 ทรงพระราชทานนามสกุลมากกว่า 6,000 สกุล นามสกุลพระราชทานมักบ่งบอกตัวตนของผู้ได้รับ เช่น มาจากงานที่ทำ อย่าง "ยันตรกร" ของคนทำงานกองยานยนต์ มาจากบ้านเกิด อย่าง "สาคริก" ของชาวสมุทรสาคร หรือมาจากชื่อบรรพบุรุษ อย่าง "วรรณบุตร" ที่บรรพบุรุษเป็นหลวงวรรณกรรม ส่วนนามสกุลสำหรับผู้สืบสายราชตระกูลมักขึ้นต้นด้วย "ณ" เช่น "ณ อยุธยา" ซึ่งแต่เดิมใช้ "ณ กรุงเทพ" ก่อนเปลี่ยนในปี 2468
รัชกาลที่ 6 ยังทรงกำหนดแนวทางว่า นามสกุลของสามัญชนไม่ควรยาวเทียมนามสกุลพระราชทาน โดยมากไม่ควรเกิน 3 พยางค์ และในปี 2458 ยังมีประกาศห้ามใช้ชื่อเมืองที่เคยเป็นราชธานีมาก่อนตั้งเป็นนามสกุล เช่น กรุงเทพ อยุธยา บางกอก รัตนโกสินทร์ ลพบุรี และพิษณุโลก
⚖️ กฎหมายที่ใช้วันนี้: พ.ร.บ.ชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 กับ 5 เงื่อนไข
พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พ.ศ. 2456 ถูกยกเลิกไปแล้ว กฎหมายที่ใช้อยู่ในปัจจุบันคือพระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 ลงนามเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2505 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 23 พฤศจิกายน 2505 และมีผลบังคับใช้วันถัดมา มาตรา 5 กำหนดให้คนไทยต้องมีชื่อตัวและชื่อสกุล จะมีชื่อรองด้วยก็ได้
หัวใจของเรื่องนี้อยู่ที่มาตรา 8 ซึ่งกำหนดเงื่อนไข 5 ข้อที่นามสกุลใหม่ต้องผ่านทุกข้อ ข้อแรก ต้องไม่พ้องหรือมุ่งหมายให้คล้ายกับพระปรมาภิไธยของพระมหากษัตริย์หรือพระนามของพระราชินี ข้อสอง ต้องไม่พ้องหรือคล้ายกับราชทินนาม เว้นแต่เป็นราชทินนามของตนเอง บุพการี หรือผู้สืบสันดาน ข้อสาม ต้องไม่ซ้ำกับนามสกุลที่ได้รับพระราชทานหรือนามสกุลที่จดทะเบียนไว้แล้ว ข้อนี้เองที่ทำให้นามสกุลไทยทุกนามสกุลไม่ซ้ำกันในทะเบียน ข้อสี่ ต้องไม่มีคำหรือความหมายหยาบคาย และข้อห้า ต้องมีพยัญชนะไม่เกิน 10 ตัว เว้นแต่กรณีใช้ราชทินนามเป็นชื่อสกุล นอกจากนี้ ตามระเบียบของกรมการปกครอง นามสกุลที่ขึ้นต้นด้วย "ณ" ใช้ได้เฉพาะนามสกุลพระราชทานเท่านั้น
อีกเรื่องที่หลายคนเข้าใจผิดคือเรื่องนามสกุลหลังแต่งงาน กฎหมายฉบับแรกกำหนดให้ภรรยาใช้นามสกุลสามี แต่หลังคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่ 21/2546 และการแก้ไขกฎหมายในปี 2548 คู่สมรสจะใช้ชื่อสกุลของอีกฝ่ายตามที่ตกลงกันก็ได้ หรือจะใช้ชื่อสกุลเดิมของตนเองต่อไปก็ได้ และเมื่อหย่าก็ให้กลับไปใช้ชื่อสกุลเดิม ส่วนคนที่อยากใช้นามสกุลของคนอื่นต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของนามสกุลก่อน และต้องจดทะเบียนขอร่วมใช้ ไม่ใช่เอาไปใช้เองได้เลย
📊 นามสกุลยอดนิยม: แซ่ตั้งมาก่อนใคร
แล้วนามสกุลอะไรที่มีคนใช้มากที่สุดในไทย คำตอบมาจากฐานข้อมูล Forebears ซึ่งรวบรวมสถิตินามสกุลทั่วโลก ประเทศไทยมีนามสกุลแตกต่างกัน 2,435,104 นามสกุล เฉลี่ย 1 นามสกุลมีผู้ใช้ราว 28 คน อันดับหนึ่งคือ แซ่ตั้ง มีผู้ใช้ประมาณ 89,926 คน ตามด้วย เฉิน ประมาณ 88,520 คน แซ่ลิ้ม ประมาณ 86,176 คน หวัง ประมาณ 84,369 คน และ หลี่ ประมาณ 81,944 คน ส่วนอันดับสิบคือ หวง ประมาณ 53,361 คน
ที่น่าสังเกตคือ 10 อันดับแรกทั้งหมดเป็นนามสกุลของคนไทยเชื้อสายจีนทั้งสิ้น แต่ตัวเลขชุดนี้เป็นข้อมูลประมาณการจากฐานข้อมูลเอกชน ไม่ใช่สถิติทางการที่กรมการปกครองประกาศ และตัวเลขอาจต่างกันไปตามฐานข้อมูล เช่น เว็บไซต์ Surnam.es ประเมินผู้ใช้แซ่ตั้งไว้ราว 113,866 คน จึงควรอ่านเป็นภาพรวม ไม่ใช่จำนวนทางการล่าสุด
📝 เปลี่ยนนามสกุลทำอย่างไร
ถ้าอยากตั้งนามสกุลใหม่หรือเปลี่ยนนามสกุลที่ใช้อยู่ ขั้นตอนเริ่มที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักงานเขตที่ชื่อของตนอยู่ในทะเบียนบ้าน ยื่นคำร้องตามแบบ ช.1 พร้อมบัตรประชาชนและทะเบียนบ้าน ถ้าจะใช้นามสกุลของบุคคลอื่นต้องมีหนังสือยินยอมของเจ้าของนามสกุลด้วย นายทะเบียนจะตรวจสอบว่านามสกุลใหม่ไม่ขัดกับมาตรา 8 ทั้ง 5 ข้อ และไม่ซ้ำกับนามสกุลที่จดทะเบียนไว้แล้ว ก่อนส่งเรื่องขออนุมัติตามลำดับจนถึงนายทะเบียนกลาง เมื่อได้รับอนุมัติจะออกหนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียนเปลี่ยนชื่อสกุล (ช.5) ให้ ค่าธรรมเนียม 100 บาท
ก่อนไปยื่นเรื่องสามารถเช็กก่อนได้ว่านามสกุลที่อยากใช้ซ้ำกับใครหรือไม่ ผ่านระบบสถิติทะเบียนชื่อบุคคลของกรมการปกครอง ที่ stat.bora.dopa.go.th ส่วนการยื่นเรื่องยังทำออนไลน์ไม่ได้ ต้องไปด้วยตนเองที่อำเภอหรือเขต ถ้านายทะเบียนปฏิเสธคำขอ สามารถอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้ภายใน 30 วัน ส่วนผู้ที่อยากใช้ราชทินนามของบรรพบุรุษเป็นนามสกุล ต้องขอพระบรมราชานุญาตผ่านรัฐมนตรีเสียก่อน หลังจากเปลี่ยนนามสกุลแล้ว อย่าลืมอัปเดตเอกสารสำคัญตามไปด้วย ทั้งบัตรประชาชน ใบขับขี่ บัญชีธนาคาร และประกันสังคม
✅ สรุป จำไว้ 3 อย่าง
หนึ่ง นามสกุลไทยทุกนามสกุลไม่ซ้ำกันเพราะกฎหมายมาตรา 8 ห้ามไว้ สอง นามสกุลใหม่ต้องผ่านเงื่อนไข 5 ข้อ ทั้งเรื่องความคล้ายพระปรมาภิไธย ราชทินนาม คำหยาบ และความยาวไม่เกิน 10 พยัญชนะ สาม เปลี่ยนนามสกุลทำได้ที่อำเภอหรือเขต ค่าธรรมเนียม 100 บาท และเช็กความซ้ำได้ก่อนผ่านระบบของกรมการปกครอง นามสกุลจึงไม่ใช่แค่ชื่อเรียก แต่เป็นเครื่องหมายทางกฎหมายที่ผูกคนคนหนึ่งไว้กับวงศ์ตระกูล และผูกวงศ์ตระกูลไว้กับทะเบียนของรัฐ
อ้างอิง: https://en.wikisource.org/wiki/Translation:Names_of_Persons_Act,_2505_BE, https://today.line.me/th/v3/article/3NW67rZ, https://forebears.io/thailand/surnames, https://th.wikipedia.org/wiki/ชื่อบุคคลไทย
เขียนโดย พีรพัฒน์ พีพี
สงสัยมานาน... ซูชิคำละ 10 บาท ขายถูกขนาดนี้ ร้านเขาเอากำไรจากไหนวะเนี่ย? มาไขคำตอบกัน!
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
ตุ๊กตุ๊กไทย รถญี่ปุ่น 30 คันปี 2503 เกือบถูกยกเลิก แต่รอดมาเป็นไอคอนระดับโลก
เปิด 5 ประเทศในโลกที่ใช้ “ระบบกษัตริย์” สืบทอดยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ บางราชวงศ์มีรากเก่าแก่กว่าพันปี!
ส่องเลขเด็ด “ปู่ขุนหาญ” 16 พฤศจิกายน 2569
ส่องเลขปิงปองและเลขธูป แม่ผึ้ง พุ่มพวง ดวงจันทร์ วัดทับกระดาน วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน
OK ล็อตเตอรี่ รวม 10 เลขขายดี เปิดแนวทาง 4 สำนักดัง จับจุดเลขเด่นงวด 16 พ.ย. 69
น้ำค้างคืนในกาต้มน้ำไฟฟ้า ต้มซ้ำได้ไหม? เปิดคำแนะนำจากผู้ผลิตญี่ปุ่น
มวยไทยจากวิชารบสมัยอยุธยาสู่กีฬาระดับโลก IOC รับรองแล้ว แต่ยังไม่ได้แข่งโอลิมปิก
เปิด 7 จังหวัดในไทย ที่ค่าครองชีพถูกที่สุด อยู่ได้สบายด้วยเงินเดือนไม่ถึงหมื่น
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
ตุ๊กตุ๊กไทย รถญี่ปุ่น 30 คันปี 2503 เกือบถูกยกเลิก แต่รอดมาเป็นไอคอนระดับโลก
มวยไทยจากวิชารบสมัยอยุธยาสู่กีฬาระดับโลก IOC รับรองแล้ว แต่ยังไม่ได้แข่งโอลิมปิก
น้ำค้างคืนในกาต้มน้ำไฟฟ้า ต้มซ้ำได้ไหม? เปิดคำแนะนำจากผู้ผลิตญี่ปุ่น
เปิดแอร์ 25 องศาเทียบกับ 27 องศาและพัดลม แบบไหนประหยัดกว่า
