จังหวัดไหนเก็บรายได้เองได้มากที่สุด เปิดข้อมูลการคลังท้องถิ่นทั่วไทย

ภูเก็ตขึ้นอันดับ 1 ด้วยสัดส่วน 29.64% ขณะที่สมุทรปราการมีมูลค่ารายได้จัดเก็บเองสูงกว่า เปิดตัวเลขที่ทำให้เห็นความแตกต่างของการคลังท้องถิ่นไทย

จังหวัดที่มีรายได้มากที่สุด อาจไม่ใช่จังหวัดที่จัดเก็บรายได้ของตัวเองได้มากที่สุดเมื่อเทียบกับเงินทั้งหมดที่ได้รับ

ข้อมูลรายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ประจำปีงบประมาณ 2568 จากกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น เผยให้เห็นความแตกต่างนี้อย่างชัดเจน โดยเมื่อคำนวณสัดส่วนรายได้จัดเก็บเองต่อรายได้รวม พบว่า จังหวัดภูเก็ตอยู่ในอันดับ 1 จาก 76 จังหวัด ด้วยสัดส่วน 29.64%

ส่วนจังหวัดสมุทรปราการตามมาเป็นอันดับ 2 ที่ 26.63% และระยองอยู่อันดับ 3 ที่ 21.23%

แต่ตัวเลขที่น่าสนใจไม่ได้มีเพียงอันดับบนสุด เพราะเมื่อดูมูลค่าเงินจริงกลับพบว่า สมุทรปราการจัดเก็บรายได้เองได้มากกว่าภูเก็ตถึง 2 เท่าโดยประมาณ

ความแตกต่างนี้ทำให้การจัดอันดับครั้งนี้มีประเด็นให้พิจารณามากกว่าการดูว่าจังหวัดไหนมีเงินมากที่สุด

รายได้จัดเก็บเองคืออะไร ทำไมจึงสำคัญ

รายได้จัดเก็บเอง หมายถึงรายได้ที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีอำนาจจัดเก็บตามกฎหมาย ไม่ว่าจะเป็นรายได้จากภาษีหรือรายได้ที่ไม่ใช่ภาษี

ตัวอย่างเช่น ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ภาษีป้าย ค่าธรรมเนียม ค่าใบอนุญาต รายได้จากทรัพย์สิน และรายได้จากกิจการหรือสาธารณูปโภคของท้องถิ่น

รายได้ประเภทนี้แตกต่างจากรายได้ที่รัฐบาลจัดสรรให้ และเงินอุดหนุนจากภาครัฐ

การพิจารณาสัดส่วนรายได้จัดเก็บเองจึงเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยให้เห็นโครงสร้างแหล่งรายได้ของท้องถิ่นว่า มีรายได้ที่จัดเก็บเองอยู่มากน้อยเพียงใดเมื่อเทียบกับรายได้ทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม สัดส่วนนี้ไม่ได้เป็นตัวชี้วัดความเป็นอิสระทางการคลังทั้งหมด และไม่ได้หมายความว่าจังหวัดที่มีเปอร์เซ็นต์สูงจะบริหารงานได้ดีกว่าจังหวัดอื่นโดยอัตโนมัติ

เปิด 10 จังหวัดที่มีสัดส่วนรายได้จัดเก็บเองสูงที่สุด

จากการนำรายได้จัดเก็บเองหารด้วยรายได้รวมของแต่ละจังหวัด แล้วคูณด้วย 100 เพื่อหาสัดส่วนเป็นเปอร์เซ็นต์ พบ 10 อันดับแรกดังนี้

ตัวเลขทั้งหมดเป็นล้านบาท ยกเว้นคอลัมน์สัดส่วนซึ่งเป็นเปอร์เซ็นต์

สิ่งที่เห็นได้ชัดคือ จังหวัดที่ติดอันดับต้น ๆ ไม่ได้มีรายได้รวมมากที่สุดทุกจังหวัด แต่มีสัดส่วนรายได้ที่จัดเก็บเองสูงเมื่อเทียบกับรายได้รวมของตัวเอง

ภูเก็ตครองอันดับ 1 แต่ไม่ได้เก็บเงินได้มากที่สุด

จุดที่น่าสนใจที่สุดของตารางคือจังหวัดภูเก็ต

ในปีงบประมาณ 2568 อปท. ในจังหวัดภูเก็ตมีรายได้จัดเก็บเอง 2,599.13 ล้านบาท จากรายได้รวม 8,770.18 ล้านบาท คิดเป็น 29.64%

หมายความว่า ในรายได้รวมทุก 100 บาทของ อปท. ในจังหวัดภูเก็ต มีประมาณ 29.64 บาทที่มาจากการจัดเก็บเอง

เมื่อเทียบกับอันดับ 2 อย่างสมุทรปราการ ซึ่งมีสัดส่วน 26.63% ภูเก็ตยังนำอยู่ประมาณ 3.01 จุดเปอร์เซ็นต์

แต่หากเปลี่ยนจากการวัดสัดส่วนมาเป็นมูลค่าเงินจริง ภาพกลับเปลี่ยนไปทันที

สมุทรปราการมีรายได้จัดเก็บเอง 5,569.62 ล้านบาท มากกว่าภูเก็ตที่ 2,599.13 ล้านบาทอย่างชัดเจน

นี่คือเหตุผลว่าทำไมการจัดอันดับด้วยสัดส่วนและการจัดอันดับด้วยจำนวนเงินจึงไม่ควรนำมาปะปนกัน

จังหวัดหนึ่งอาจเก็บรายได้ได้มากในเชิงมูลค่า แต่เมื่อเทียบกับรายได้รวมทั้งหมดแล้ว สัดส่วนอาจไม่ได้สูงที่สุด

ภาคตะวันออกและปริมณฑลติดอันดับหลายจังหวัด

เมื่อพิจารณารายชื่อ 10 อันดับแรก พบจังหวัดในพื้นที่ภาคตะวันออกและปริมณฑลหลายแห่ง เช่น สมุทรปราการ ระยอง สมุทรสาคร ปทุมธานี ชลบุรี นนทบุรี และฉะเชิงเทรา

ส่วนภูเก็ตเป็นจังหวัดท่องเที่ยวที่ติดอันดับสูงสุดของประเทศตามเกณฑ์สัดส่วนที่ใช้ในบทความนี้

ข้อมูลดังกล่าวเปิดประเด็นให้ตั้งคำถามต่อว่า โครงสร้างเศรษฐกิจ การใช้ประโยชน์ที่ดิน จำนวนสถานประกอบการ และฐานภาษีในแต่ละพื้นที่มีความสัมพันธ์กับรายได้ที่ท้องถิ่นจัดเก็บเองอย่างไร

อย่างไรก็ตาม ตารางรายได้เพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอที่จะพิสูจน์ว่าเศรษฐกิจหรือการท่องเที่ยวเป็นสาเหตุโดยตรงที่ทำให้จังหวัดเหล่านี้ติดอันดับสูง

การอธิบายสาเหตุอย่างชัดเจนจำเป็นต้องมีข้อมูลภาษีแต่ละประเภท ฐานภาษี จำนวนผู้เสียภาษี และรายละเอียดเศรษฐกิจระดับพื้นที่ประกอบด้วย

ภาพรวมการคลังท้องถิ่นไทย เงินส่วนใหญ่มาจากไหน

หากมองภาพรวมทั้งประเทศ ข้อมูลปีงบประมาณ 2568 ระบุว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7,842 แห่ง มีรายได้รวม 804,172.80 ล้านบาท

แบ่งเป็น 3 แหล่งสำคัญ ได้แก่

• รายได้จัดเก็บเอง 86,314.72 ล้านบาท หรือ 10.73%

• รายได้จากรัฐจัดสรร 371,698.79 ล้านบาท หรือ 46.22%

• รายได้จากเงินอุดหนุน 346,159.30 ล้านบาท หรือ 43.05%

เมื่อนำรายได้จากรัฐจัดสรรและเงินอุดหนุนมารวมกัน จะมีมูลค่า 717,858.09 ล้านบาท หรือประมาณ 89.27% ของรายได้ทั้งหมด

ตัวเลขนี้แสดงให้เห็นว่า โครงสร้างรายได้ของ อปท. ทั่วประเทศยังมีรายได้จากการจัดสรรและเงินอุดหนุนจากภาครัฐเป็นส่วนใหญ่

ส่วนรายได้จัดเก็บเองมีสัดส่วนประมาณหนึ่งในสิบของรายได้รวม

จึงเป็นอีกประเด็นสำคัญที่ทำให้การพัฒนารายได้ของท้องถิ่นเป็นเรื่องที่ควรติดตามต่อไป

แล้วจังหวัดที่อยู่อันดับท้ายเป็นจังหวัดไหน

เมื่อเรียงข้อมูลครบทั้ง 76 จังหวัด พบว่า นราธิวาสอยู่ในอันดับสุดท้ายของการจัดอันดับครั้งนี้ โดยมีรายได้จัดเก็บเอง 206.03 ล้านบาท จากรายได้รวม 7,620.88 ล้านบาท คิดเป็น 2.70%

ขณะที่ศรีสะเกษอยู่ที่ 2.98% แม่ฮ่องสอน 3.05% และปัตตานี 3.10%

หากนำมาเปรียบเทียบกับภูเก็ตซึ่งมีสัดส่วน 29.64% จะเห็นช่องว่างระหว่างจังหวัดอันดับต้นกับอันดับท้ายอย่างชัดเจน

แต่การมีสัดส่วนรายได้จัดเก็บเองต่ำไม่ได้หมายความว่าท้องถิ่นในจังหวัดนั้นไม่มีศักยภาพ หรือจัดเก็บรายได้ไม่มีประสิทธิภาพ เพราะแต่ละพื้นที่มีขนาดเศรษฐกิจ โครงสร้างประชากร ฐานภาษี และภารกิจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแตกต่างกัน

ตัวเลขนี้จึงควรใช้เป็นจุดเริ่มต้นสำหรับการศึกษาโครงสร้างการคลัง ไม่ใช่เครื่องตัดสินคุณภาพการบริหารของจังหวัด

หมายเหตุ: กรุงเทพมหานครและเมืองพัทยาไม่ได้รวมในการจัดอันดับ 76 จังหวัด

ข้อมูลต้นฉบับมีทั้งหมด 78 รายการ ประกอบด้วย 76 จังหวัด กรุงเทพมหานคร 1 แห่ง และเมืองพัทยา 1 แห่ง

บทความนี้จึงจัดอันดับเฉพาะ 76 จังหวัด ส่วนกรุงเทพมหานครและเมืองพัทยาแสดงเป็นข้อมูลเปรียบเทียบแยกต่างหาก

กรุงเทพมหานครมีรายได้จัดเก็บเอง 24,841.25 ล้านบาท จากรายได้รวม 118,647.75 ล้านบาท คิดเป็นประมาณ 20.94%

เมืองพัทยามีรายได้จัดเก็บเอง 1,182.51 ล้านบาท จากรายได้รวม 5,245.32 ล้านบาท คิดเป็นประมาณ 22.54%

ทั้งสองพื้นที่มีสัดส่วนสูง แต่ไม่ได้ถูกนำมาปะปนกับอันดับจังหวัด เพื่อให้ขอบเขตการเปรียบเทียบชัดเจน

สรุป: ภูเก็ตเก็บรายได้เองได้มากที่สุดเมื่อวัดเป็นสัดส่วน

ข้อมูลปีงบประมาณ 2568 ชี้ว่า ภูเก็ตเป็นจังหวัดที่มีสัดส่วนรายได้จัดเก็บเองต่อรายได้รวมสูงที่สุดในกลุ่ม 76 จังหวัด อยู่ที่ 29.64% ตามด้วยสมุทรปราการ 26.63% และระยอง 21.23%

แต่หากวัดจากจำนวนเงินที่จัดเก็บเอง สมุทรปราการกลับมีมูลค่าสูงที่สุดในกลุ่มจังหวัดที่นำมาเปรียบเทียบ

ข้อค้นพบสำคัญจึงไม่ใช่แค่จังหวัดไหนอยู่อันดับ 1 แต่คือการทำความเข้าใจว่า รายได้รวมกับสัดส่วนรายได้จัดเก็บเองเป็นคนละตัวชี้วัด และให้ภาพการคลังท้องถิ่นคนละมุม

เพราะท้ายที่สุด การมีรายได้จัดเก็บเองในสัดส่วนสูงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาพการคลังท้องถิ่น ยังต้องพิจารณารายได้ต่อประชากร ภารกิจ งบประมาณรายจ่าย และความสามารถในการให้บริการสาธารณะควบคู่กันด้วย

แหล่งข้อมูลหลัก: กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น เอกสารวิเคราะห์รายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2563–2568 และตารางข้อมูลรายได้แยกรายจังหวัด ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568