ครูถ่ายนักเรียนลงโซเชียล เสี่ยงผิด PDPA ปรับสูงสุด 5 ล้าน ต้องขอผู้ปกครองก่อน

📱 ไวรัลครูโพสต์นักเรียนนอนในห้อง

เรื่องเริ่มจากครูสอนวิชาประวัติศาสตร์คนหนึ่งโพสต์ระบายว่า นักเรียนในห้องนอนราบกับพื้น ไม่สนใจเรียน และเดินออกจากห้องก่อนหมดคาบ ทั้งที่เหลือเวลาเรียนอยู่ ครูบอกว่ารู้สึกท้อใจทั้งที่ตั้งใจสอน โพสต์นี้ถูกแชร์ต่อจนรายการโหนกระแสเชิญครูมาสัมภาษณ์ในวันที่ 11–12 พฤศจิกายน 2569 และกลายเป็นประเด็นถกเถียงใหญ่ในโซเชียล

คนดูแบ่งเป็นสองฝั่งชัดเจน ฝั่งหนึ่งเห็นใจครู บอกว่านักเรียนสมัยนี้ไม่เคารพครู อีกฝั่งบอกว่าครูไม่ควรถ่ายภาพหรือคลิปนักเรียนมาลงโซเชียล เพราะละเมิดสิทธิเด็กและอาจผิดกฎหมาย คำถามที่ตามมาคือ ครูถ่ายภาพนักเรียนลงโซเชียลผิดกฎหมายจริงไหม คำตอบคือ ไม่ได้ผิดทุกกรณี แต่เสี่ยงผิดถ้าเผยแพร่โดยไม่ขอความยินยอมจากผู้ปกครองก่อน

⚖️ คำตอบสั้น ๆ: ถ่ายได้ แต่โพสต์ต้องขอผู้ปกครองก่อน

การถ่ายภาพในห้องเรียนเพื่อการสอนหรือเก็บเป็นหลักฐานการทำงานของครู กับการถ่ายแล้วเอาไปโพสต์ลงโซเชียลให้คนทั่วไปเห็น เป็นคนละเรื่องกันในทางกฎหมาย จุดที่เสี่ยงผิดกฎหมายไม่ใช่ตอนกดถ่าย แต่คือตอนกดโพสต์โดยไม่มีความยินยอม รูปถ่ายที่มีใบหน้าของเด็กชัดเจนถือเป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่ระบุตัวตนได้ และข้อมูลของเด็กได้รับการคุ้มครองเข้มงวดกว่าข้อมูลของผู้ใหญ่

พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 หรือ PDPA บังคับใช้เต็มรูปแบบตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2565 กำหนดว่า การเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลของเด็กที่เป็นผู้เยาว์ ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ปกครองหรือผู้ใช้อำนาจปกครองก่อน และความยินยอมต้องเป็นลายลักษณ์อักษรหรือมีหลักฐานชัดเจน ไม่ใช่แค่บอกปากเปล่าหรือประกาศทั่วไป

📜 PDPA ว่ายังไงกับรูปเด็ก

PDPA กำหนดให้โรงเรียนเป็นผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลของนักเรียน นั่นหมายความว่าโรงเรียนต้องรับผิดชอบว่าข้อมูลของเด็กถูกเก็บและใช้ไปอย่างถูกต้อง การถ่ายรูปกิจกรรมนักเรียนแล้วโพสต์บนเว็บไซต์หรือเฟซบุ๊กของโรงเรียนโดยไม่มีหนังสือยินยอมจากผู้ปกครอง ถือว่าละเมิด PDPA ได้ทันที โทษปรับทางปกครองสูงสุด 5 ล้านบาท

หนังสือยินยอมที่ถูกต้องต้องระบุวัตถุประสงค์ชัดเจน เช่น เพื่อเผยแพร่บนเว็บไซต์โรงเรียนและโซเชียลมีเดียของโรงเรียน และต้องระบุช่องทางที่จะใช้ให้ครบทุกแพลตฟอร์ม เพราะความยินยอมให้ถ่ายรูปในห้องเรียน ไม่ได้แปลว่ายินยอมให้เอาไปลง TikTok หรือเฟซบุ๊กส่วนตัวของครูด้วย ส่วนข้อยกเว้นมีอยู่บ้าง เช่น การใช้ข้อมูลเพื่อประโยชน์สาธารณะหรือการปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมาย แต่ข้อยกเว้นเหล่านี้ไม่ครอบคลุมการเผยแพร่รูปเด็กบนโซเชียลมีเดียสาธารณะ

🚫 อะไรที่ครูห้ามทำบนโซเชียล

นอกจากเรื่อง PDPA แล้ว ยังมีกฎหมายอีกสองฉบับที่ครูต้องระวัง ฉบับแรกคือพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ การโพสต์ข้อความวิจารณ์หรือต่อว่านักเรียนบนโซเชียลอาจเข้าข่ายหมิ่นประมาทหรือนำข้อมูลเท็จเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ ฉบับที่สองคือพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก การเผยแพร่ภาพหรือข้อมูลที่ทำให้เด็กเสียชื่อเสียงหรือถูกตีตรา อาจผิดกฎหมายคุ้มครองเด็กได้

แนวปฏิบัติที่นักกฎหมายแนะนำครูไว้ชัดคือ โพสต์คลิปนักเรียนน่ารักเพื่อยอดวิว เสี่ยงผิด PDPA ส่วนการโพสต์ระบายหรือวิจารณ์นักเรียนออนไลน์ ห้ามทำเด็ดขาด ถ้ามีปัญหากับนักเรียนหรือผู้ปกครอง ให้รายงานตามสายงานภายในโรงเรียน ไม่ใช่ระบายบนโซเชียล

🛡️ ผู้ปกครองเจอรูปลูกถูกโพสต์โดยไม่ขอ ทำอะไรได้บ้าง

ถ้าผู้ปกครองพบรูปหรือคลิปของลูกถูกโพสต์โดยไม่ได้ขอความยินยอม สิ่งแรกที่ทำได้คือติดต่อผู้โพสต์หรือโรงเรียนให้ลบหรือเบลอใบหน้าของเด็กทันที ถ้าไม่ได้รับความร่วมมือ สามารถร้องเรียนต่อโรงเรียนหรือต้นสังกัด และร้องเรียนต่อสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ดูแลการบังคับใช้ PDPA โดยตรง

สำหรับโรงเรียน วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือขอหนังสือยินยอมจากผู้ปกครองตั้งแต่ต้นปีการศึกษา ระบุวัตถุประสงค์และช่องทางให้ครบ และถ้าผู้ปกครองคนไหนไม่ยินยอม ต้องไม่ถ่ายหรือไม่เผยแพร่ภาพของเด็กคนนั้นเด็ดขาด หรือเบลอใบหน้าก่อนเผยแพร่ทุกครั้ง

✅ สรุป: ถ่ายเพื่อการสอนได้ แต่ก่อนกดโพสต์ต้องขออนุญาตก่อน

ครูถ่ายภาพในห้องเรียนเพื่อการสอนหรือเก็บหลักฐานการทำงานไม่ได้ผิดกฎหมาย แต่ก่อนจะเอาภาพเด็กไปโพสต์ลงโซเชียล ต้องขอความยินยอมจากผู้ปกครองเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนทุกครั้ง ไม่เช่นนั้นเสี่ยงผิด PDPA ปรับสูงสุด 5 ล้านบาท และบทนี้พูดถึงกรณีทั่วไปตามกฎหมายเท่านั้น ไม่ได้ตัดสินว่าครูคนในข่าวไวรัลทำผิดหรือไม่ เพราะเรื่องนั้นยังไม่มีข้อสรุปทางกฎหมาย และไม่มีการระบุชื่อหรือใบหน้าของเด็กคนใดในบทความนี้