ทำไมต้องเรียก “สามหาว” ? มีหาวอะไรบ้าง เปิดที่มาคำไทยที่หลายคนเข้าใจผิด

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมคนที่พูดจาหยาบคายหรือแสดงกิริยาโอหัง จึงถูกเรียกว่าเป็นคน “สามหาว” ทั้งที่คำนี้ดูเหมือนจะเกี่ยวข้องกับการหาวนอน และยังมีเลขสามนำหน้าอีกด้วย

หลายคนอาจเข้าใจว่าคำว่า “สามหาว” หมายถึงการหาว 3 ครั้งหรือเป็นคำที่ใช้เรียกการหาวในลักษณะใดลักษณะหนึ่ง แต่ความจริงแล้ว คำนี้มีประวัติทางภาษา และความหมายที่น่าสนใจกว่าที่คิด

ข้อมูลจากพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 และบทความวิชาการของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา อธิบายว่า “สามหาว” มีความหมายเกี่ยวข้องกับการพูดจาหยาบคาย โอหัง และก้าวร้าว อีกทั้งยังเป็นชื่อเรียกพืชน้ำชนิดหนึ่งด้วย

สามหาว แปลว่าอะไร ตามพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถาน?

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 แยกคำว่า “สามหาว” ออกเป็น 2 รายการ ได้แก่

สามหาว ๑ เป็นคำวิเศษณ์ หมายถึง หยาบคายหรือโอหังก้าวร้าวผู้หลักผู้ใหญ่ มักใช้กับคำพูดหรือวาจา เช่น “เด็กคนนี้พูดจาสามหาวกับผู้ใหญ่”

สามหาว ๒ เป็นคำนาม หมายถึง ผักตบไทยหรือพืชน้ำชนิดหนึ่ง มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Monochoria Hastata

ดังนั้น เมื่อมีคนกล่าวว่า “อย่าพูดจาสามหาว” จึงหมายถึงการตำหนิว่าพูดจาหยาบคาย โอหังหรือไม่รู้จักกาลเทศะ ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการหาวนอนแต่อย่างใด

ทำไมต้องเรียกสามหาว มีหาวอะไรบ้าง?

คำถามที่หลายคนสงสัยคือ เหตุใดจึงต้องใช้คำว่า “สาม” นำหน้าคำว่า “หาว” และมีหาวหนึ่ง หาวสองหรือหาวสามอย่างที่เข้าใจกันหรือไม่ ?

คำตอบคือ คำว่า “สามหาว” ในความหมายที่ใช้ตำหนิคน ไม่ได้หมายถึงจำนวนครั้งของการหาว และไม่มีการแบ่งประเภทของการหาวออกเป็นสามชนิดตามความหมายของคำนี้ ที่มาของคำมีความเกี่ยวข้องกับพัฒนาการของภาษาไทยในอดีต โดยมีข้อสันนิษฐานว่า คำว่า “สำหาว” อาจกลายรูปมาเป็น “สามหาว” ในเวลาต่อมา

นอกจากนี้ ยังมีผู้สันนิษฐานว่าคำว่า “สำหาว” อาจยืมมาจากคำว่า “สาหาว” ในภาษาเขมร ซึ่งมีความหมายว่า ร้าย เหี้ยมโหดหรือดุ

อย่างไรก็ตาม ที่มาดังกล่าวเป็นข้อสันนิษฐานทางนิรุกติศาสตร์ ไม่ใช่ข้อสรุปที่ยืนยันได้อย่างเด็ดขาด

ย้อนดูเอกสารเก่า “สำหาว” กับ “สามหาว” เคยมีความหมายต่างกัน

เรื่องนี้มีหลักฐานทางภาษาที่น่าสนใจอยู่ในบทความวิชาการเรื่อง “ความสำคัญของการสะกดคำในเอกสารเก่า” โดย นววรรณ พันธุเมธา ซึ่งตีพิมพ์ในวารสารราชบัณฑิตยสภา ปีที่ 41 ฉบับที่ 1 พ.ศ. 2559

บทความวิชาการดังกล่าวอธิบายว่า พจนานุกรมในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์บางฉบับเคยแยกคำว่า “สำหาว” และ “สามหาว” ออกจากกันอย่างชัดเจน

ตัวอย่างเช่น พจนานุกรมอักขราภิธานศรับท์ให้ความหมายของคำว่า “สำหาว” ว่าเกี่ยวข้องกับการพูดคำหยาบหรือถ้อยคำที่ไม่เหมาะสม ส่วนคำว่า “สามหาว” ใช้เรียกผักตบ ซึ่งเป็นพืชที่ขึ้นในน้ำตามทุ่งนาในฤดูฝน ต่อมา พจนานุกรมบางฉบับเริ่มใช้คำว่า “สามหาว” ในความหมายเกี่ยวกับความทะลึ่ง หยาบโลน และคำพูดที่ไม่สุภาพด้วย จึงเป็นไปได้ว่ารูปคำ และความหมายของคำนี้มีการเปลี่ยนแปลงตามยุคสมัย ก่อนจะกลายมาเป็นคำที่คนไทยคุ้นเคยในปัจจุบัน

รู้หรือไม่ ? สามหาวยังเป็นชื่อเรียกพืชน้ำชนิดหนึ่ง

อีกหนึ่งความหมายที่หลายคนอาจไม่เคยรู้ คือคำว่า “สามหาว” ยังใช้เรียกพืชน้ำชนิดหนึ่งที่มีชื่อว่า “ผักตบไทย” หรือผักสามหาว

พืชชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Monochoria Hastata จัดอยู่ในวงศ์ Pontederiaceae มักพบตามบริเวณพื้นที่ชุ่มน้ำ เช่น หนอง บึง และทุ่งนาที่มีน้ำขัง มีดอกสีฟ้าหรือสีน้ำเงินอมม่วง

จุดที่ควรทำความเข้าใจคือ ผักตบไทยไม่ใช่พืชชนิดเดียวกับผักตบชวาที่พบเห็นได้ทั่วไปตามแม่น้ำลำคลอง แม้จะอยู่ในวงศ์พืชเดียวกันก็ตาม

ผักตบไทยมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Monochoria Hastata ส่วนผักตบชวามีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Eichhornia Crassipes จึงเป็นพืชคนละชนิดกัน

ความหมายนี้แสดงให้เห็นว่า คำว่า “สามหาว” ไม่ได้มีเพียงความหมายเกี่ยวกับพฤติกรรมการพูดของคนเท่านั้น แต่ยังมีความเกี่ยวข้องกับชื่อพืชในภาษาไทยด้วย

พูดจาสามหาว ต่างจากพูดจาหยาบคายอย่างไร?

แม้คำว่า “สามหาว” และ “หยาบคาย” จะมีความหมายใกล้เคียงกัน แต่ก็มีนัยการใช้ที่แตกต่างกันเล็กน้อย

• พูดจาสามหาว มักสื่อถึงการพูดจาหยาบคาย โอหังหรือก้าวร้าว โดยเฉพาะเมื่อพูดกับผู้หลักผู้ใหญ่หรือผู้ที่ควรให้ความเคารพ
• พูดจาหยาบคาย หมายถึงการใช้ถ้อยคำที่ไม่สุภาพหรือไม่เหมาะสม สามารถใช้ได้กับสถานการณ์ทั่วไป

ตัวอย่างเช่น

“อย่าพูดจาสามหาวกับผู้ใหญ่” หมายถึง อย่าพูดจาโอหังหรือก้าวร้าว ไม่รู้จักให้ความเคารพ

“เขาใช้คำพูดหยาบคาย” หมายถึง เขาใช้ถ้อยคำที่ไม่สุภาพหรือไม่เหมาะสม

จึงกล่าวได้ว่า คำว่า “สามหาว” มีนัยเกี่ยวกับความโอหัง และการก้าวร้าวทางวาจาอย่างเด่นชัด โดยเฉพาะในบริบทของการไม่เคารพผู้อื่น

สรุป ทำไมต้องสามหาว และมีหาวอะไรบ้าง ?

คำว่า “สามหาว” ไม่ได้หมายถึงการหาว 3 ครั้ง และไม่มีการแบ่งหาวออกเป็น 3 ประเภทตามความหมายของคำนี้ แต่เป็นคำที่มีประวัติทางภาษาอันน่าสนใจ

ในปัจจุบัน คำว่า “สามหาว” หมายถึงการพูดจาหยาบคาย โอหังหรือก้าวร้าวต่อผู้หลักผู้ใหญ่ ส่วนในทางนิรุกติศาสตร์มีข้อสันนิษฐานว่าอาจเกี่ยวข้องกับคำว่า “สำหาว” และคำว่า “สาหาว” ในภาษาเขมร นอกจากนี้ “สามหาว” ยังเป็นชื่อเรียกผักตบไทย พืชน้ำชนิดหนึ่งที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Monochoria Hastata อีกด้วย

ครั้งต่อไปที่ได้ยินใครพูดว่า “พูดจาสามหาว” ก็จะได้เข้าใจตรงกันว่า คำนี้ไม่ได้เกี่ยวกับการหาวนอน แต่มีเรื่องราวทางภาษา และประวัติศาสตร์ซ่อนอยู่มากกว่าที่หลายคนคิด