พระมหากัปปินะคือใครและมีประวัติอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กษัตริย์พระองค์หนึ่งได้ยินข่าวจากพ่อค้าว่า มีพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์เกิดขึ้นแล้วในโลก ข่าวนั้นทำให้พระองค์ตัดสินพระทัยออกเดินทางพร้อมเหล่าอำมาตย์ เพื่อไปพบพระศาสดา เรื่องราวการเดินทางครั้งนี้ปรากฏอยู่ในมหากัปปินเถราปทาน พระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๓

กษัตริย์ในเรื่องคือ พระเจ้ามหากัปปินะ ผู้ต่อมาออกบวชเป็นพระมหากัปปินเถระ และได้รับการยกย่องเป็นเอตทัคคะ คือผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายในด้านการให้โอวาทแก่ภิกษุ ประวัติของท่านมีทั้งส่วนที่เล่าไว้ในพระไตรปิฎกและรายละเอียดเพิ่มเติมในอรรถกถา

จากพระราชาผู้ใฝ่ฟังข่าวสู่การออกเดินทาง

อรรถกถาเล่าว่า กัปปินะประสูติในราชตระกูลแห่งเมืองกุกกุฏะ เมื่อพระบิดาสวรรคตจึงขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงสนใจแสวงหาความรู้ ถึงกับส่งคนออกไปสืบข่าวผู้มีความรู้ตามทิศต่าง ๆ

วันหนึ่ง พ่อค้าจากเมืองสาวัตถีเดินทางมาถึงและแจ้งข่าวการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้า รวมถึงพระธรรมและพระสงฆ์ พระราชาทรงเกิดศรัทธา จึงสละราชสมบัติและออกเดินทางพร้อมอำมาตย์เพื่อเข้าเฝ้า

ระหว่างทาง คัมภีร์เล่าว่าคณะเดินทางพบแม่น้ำที่ข้ามได้ยาก พระเจ้ามหากัปปินะทรงระลึกถึงคุณของพระรัตนตรัยและตั้งสัจวาจา ก่อนจะข้ามไปได้ เรื่องน้ำเปิดทางให้ข้ามเป็นเรื่องอัศจรรย์ที่ปรากฏในคัมภีร์ ส่วนรายละเอียดสถานที่และการเดินทางควรอ่านในฐานะเรื่องเล่าทางศาสนาที่สืบทอดมา

ฟังธรรม อุปสมบท และสอนภิกษุ

เมื่อได้พบพระพุทธเจ้า พระเจ้ามหากัปปินะและคณะเข้าเฝ้าฟังธรรม แล้วทูลขอบรรพชา พระไตรปิฎกเล่าว่า หลังอุปสมบท พระมหากัปปินะได้รับการสั่งสอนต่อที่พระเชตวันและบรรลุพระอรหัต

ต่อมาท่านได้สั่งสอนภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป ซึ่งปฏิบัติตามคำสอนและบรรลุธรรมเช่นกัน พระพุทธเจ้าจึงทรงยกย่องท่านว่าเป็นผู้เลิศในหมู่ภิกษุผู้ให้โอวาทแก่ภิกษุ เรื่องจำนวนและผลการปฏิบัตินี้เป็นข้อความตามมหากัปปินเถราปทาน

คำว่า ให้โอวาทแก่ภิกษุ ในที่นี้หมายถึงการแนะนำสั่งสอนเพื่อนภิกษุในการประพฤติปฏิบัติธรรม เป็นด้านที่คัมภีร์กล่าวถึงความสามารถของท่านโดยเฉพาะ

อรรถกถายังเล่าถึงพระนางอโนชา ผู้เป็นพระมเหสีว่า เมื่อทรงทราบข่าวก็เสด็จไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าพร้อมบริวาร และทรงออกบวชในเวลาต่อมา เรื่องของทั้งสองจึงผูกอยู่กับการได้ฟังธรรมและการตัดสินใจเปลี่ยนวิถีชีวิตของตน

อีกตอนหนึ่งในอรรถกถาธรรมบทเล่าว่า พระมหากัปปินะมักเปล่งอุทานว่ามีความสุข ภิกษุบางรูปเข้าใจว่าท่านอาจกำลังระลึกถึงความสุขเมื่อครั้งครองราชย์ แต่พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่าเป็นความยินดีในธรรม เรื่องนี้จึงชวนให้มองความสุขอีกแบบหนึ่ง คือความสงบที่เกิดจากการเข้าใจและปฏิบัติธรรม