อาบัติของพระมีอะไรบ้างและต่างกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ได้ยินข่าวว่าพระรูปหนึ่งต้องอาบัติ บางคนเข้าใจว่าต้องสึกทันที ขณะที่บางคนเคยเห็นพระปลงอาบัติแล้วใช้ชีวิตเป็นพระต่อได้ เหตุใดผลจึงต่างกัน?

อาบัติหมายถึงการที่ภิกษุล่วงละเมิดข้อที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้ในพระวินัย การพิจารณาต้องดูข้อบัญญัติและข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี เพราะการกระทำที่ดูคล้ายกันอาจมีรายละเอียดต่างกัน

อาบัติมีหลายระดับ และไม่ได้ทำให้พ้นจากความเป็นพระทุกกรณี หากเป็นปาราชิก ภิกษุขาดจากความเป็นภิกษุ ส่วนอาบัติประเภทอื่นมีวิธีดำเนินการตามพระวินัยแตกต่างกันไป

ปาราชิก: อาบัติที่ร้ายแรงที่สุด

พระวินัยของภิกษุกำหนดปาราชิกไว้ 4 สิกขาบท ได้แก่ เสพเมถุน ลักทรัพย์ตามเงื่อนไขที่บัญญัติ ฆ่ามนุษย์โดยเจตนา และอวดอ้างคุณวิเศษที่ไม่มีจริงในตนตามเงื่อนไขของสิกขาบท

เมื่อการกระทำครบองค์ประกอบจนต้องปาราชิกแล้ว ภิกษุย่อมพ้นจากความเป็นภิกษุ การกล่าวปลงอาบัติไม่ทำให้กลับเป็นภิกษุได้ รายละเอียดของแต่ละข้อมีเงื่อนไขเฉพาะ จึงไม่อาจตัดสินจากคำเรียกหรือข่าวสั้นเพียงอย่างเดียว

สังฆาทิเสส: ต้องอาศัยสงฆ์ดำเนินการ

สังฆาทิเสสเป็นอาบัติหนักอีกประเภทหนึ่ง แต่ผู้ต้องอาบัติยังไม่ขาดจากความเป็นภิกษุ ตัวอย่างเช่น การจงใจหลั่งน้ำอสุจิด้วยการกระทำของตนตามที่บัญญัติไว้ หรือการกล่าวหาภิกษุอื่นด้วยอาบัติปาราชิกโดยไม่มีมูล

การออกจากอาบัติประเภทนี้ต้องผ่านขั้นตอนทางพระวินัยที่สงฆ์มีส่วนดำเนินการ เช่น การอยู่ปริวาสในกรณีที่ปกปิดอาบัติ การประพฤติมานัต และการอัพภานตามเงื่อนไข จึงไม่อาจใช้เพียงการปลงอาบัติต่อพระอีกรูปแทนได้

อาบัติที่แสดงต่อภิกษุได้

อาบัติประเภทอื่น ได้แก่ ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ และทุพภาสิต มีข้อปฏิบัติและความหนักเบาต่างกัน ตัวอย่างปาจิตตีย์คือการกล่าวเท็จทั้งที่รู้ ส่วนบางกรณีที่เกี่ยวกับสิ่งของเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ซึ่งต้องสละสิ่งของนั้นตามพระวินัยก่อนแสดงอาบัติ

การแสดงอาบัติหรือที่คนทั่วไปเรียกว่าปลงอาบัติ เป็นการเปิดเผยความผิดตามวิธีที่พระวินัยกำหนด แต่ใช้ไม่ได้กับอาบัติทุกประเภท และไม่ได้เปลี่ยนปาราชิกให้กลับมาเป็นภิกษุ

เวลาได้ยินคำว่าพระต้องอาบัติ จึงต้องถามต่อว่าเป็นอาบัติข้อใดและการกระทำครบเงื่อนไขหรือไม่ คำเดียวกันครอบคลุมตั้งแต่ข้อที่แสดงอาบัติได้ ไปจนถึงปาราชิกซึ่งทำให้ขาดจากความเป็นภิกษุ ผลจึงต่างกันตามข้อเท็จจริงและพระวินัยแต่ละข้อ