ทำไมพระพุทธเจ้าจึงได้รับการยกย่องว่าเลิศที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาได้ยินคนพูดว่าพระพุทธเจ้าเป็นผู้เลิศที่สุดในโลก หลายคนอาจนึกถึงคนที่ฉลาดที่สุดหรือทำได้ทุกอย่างเหนือคนอื่น แล้วคำยกย่องนี้ในพระพุทธศาสนาหมายถึงอะไร?

คำตอบอยู่ที่ความหมายของคำว่า “เลิศ” ซึ่งวัดกันคนละเรื่องกับความเก่งในการทำงาน การแข่งขัน หรือความรู้เฉพาะทางที่เราใช้กันในชีวิตประจำวัน

ตามคำสอนในพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าทรงได้รับการยกย่องว่าเลิศ เพราะ ทรงตรัสรู้หนทางพ้นทุกข์ด้วยพระองค์เอง และทรงสอนหนทางนั้นแก่ผู้อื่น ความเลิศในที่นี้จึงเน้นปัญญา ความหลุดพ้น และความสามารถในการชี้ทางให้คนฝึกตน

พระสูตรกล่าวไว้อย่างไร

ในอัคคัปปสาทสูตร พระไตรปิฎก อังคุตตรนิกาย 4.34 กล่าวยกย่องพระตถาคตผู้ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เองว่าเป็นผู้เลิศในหมู่สัตว์ทั้งหลาย ข้อความนี้เป็นคำยกย่องในกรอบคำสอนและศรัทธาของพระพุทธศาสนา ไม่ใช่ผลการแข่งขันที่นำความสามารถของทุกคนในโลกมาวัดกัน

ส่วนคำว่า “สัมมาสัมพุทโธ” ในบทสวดพุทธคุณ หมายถึงผู้ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง กล่าวคือ ทรงค้นพบความจริงเรื่องทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ และหนทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ซึ่งเรียกรวมกันว่าอริยสัจ 4

การตรัสรู้ด้วยพระองค์เองไม่ได้หมายความว่าก่อนหน้านั้นพระองค์ไม่เคยศึกษากับใคร ตามเรื่องราวในพระสูตร พระองค์เคยศึกษากับครูหลายท่าน ก่อนทรงค้นพบหนทางที่นำไปสู่การตรัสรู้

แล้วต่างจากพระอรหันตสาวกอย่างไร

พระสูตรสังยุตตนิกาย 22.58 อธิบายว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเป็นผู้ทำหนทางที่ยังไม่ปรากฏให้ปรากฏ และทรงบอกหนทางนั้น ส่วนพระอรหันตสาวกเป็นผู้ดำเนินตามหนทางที่พระองค์ทรงแสดง

ทั้งพระพุทธเจ้าและพระอรหันตสาวกต่างได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นผู้หลุดพ้นจากกิเลส ความแตกต่างที่พระสูตรข้อนี้ชี้จึงอยู่ที่บทบาทของผู้ค้นพบและประกาศหนทาง กับผู้ที่ได้ฟังคำสอนแล้วปฏิบัติตามจนบรรลุผล

พระพุทธคุณอีกบทหนึ่งคือ อนุตตโร ปุริสทัมมสารถิ หมายถึงผู้ฝึกบุคคลที่ฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์อธิบายว่า คำนี้สะท้อนความสำคัญของการฝึกฝนมนุษย์ ทั้งความประพฤติ จิตใจ และปัญญา

คำว่า “ฝึกได้” ชวนให้เห็นว่า การฟังอย่างเดียวไม่เท่ากับทำสำเร็จ ผู้ฟังยังต้องพิจารณาและลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง ครูอาจชี้ทางและอธิบายให้เหมาะกับผู้เรียน แต่ไม่อาจใช้ชีวิตหรือฝึกใจแทนผู้เรียนได้

เลิศที่สุด แปลว่ารู้ทุกเรื่องหรือไม่

เมื่ออ่านคำยกย่องเหล่านี้ ควรดูด้วยว่าข้อความกำลังกล่าวถึงเรื่องใด พุทธคุณอย่าง “ผู้ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง” และ “ผู้ฝึกคนที่ฝึกได้” กล่าวถึงคุณทางธรรมและการสอน จึงไม่จำเป็นต้องนำคำว่าเลิศไปตีความว่าเป็นแชมป์ในทุกทักษะสมัยใหม่ หรือเป็นข้อพิสูจน์ความสามารถทางวิชาชีพทุกแขนง

สำหรับคนที่อยากนำเรื่องนี้มาใช้ในชีวิตประจำวัน อาจเริ่มจากสังเกตความโกรธหรือความอยากของตนเองก่อนตอบโต้ แล้วถามว่าการกระทำนั้นจะทำให้ตนเองหรือคนอื่นเดือดร้อนหรือไม่ เป็นการฝึกทีละเรื่องจากสิ่งที่พบได้จริง

เหตุที่ชาวพุทธยกย่องพระพุทธเจ้าจึงผูกอยู่กับสิ่งที่ทรงค้นพบและสั่งสอน คือหนทางทำความเข้าใจและดับทุกข์ ส่วนการจะเข้าใจคุณของคำสอนมากขึ้น ก็เริ่มได้จากการศึกษา พิจารณา และลองปฏิบัติด้วยตนเอง