ทำไมรถสองแถวแต่ละถิ่นจึงมีหลังคาและสีต่างกัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

รถสองแถวที่จอดรอคนอยู่หน้าตลาดอาจมีหน้าตาต่างกันมาก บางคันเป็นรถไม้หลังคาโค้ง ตัวถังสีฟ้าสด บางคันเป็นรถกระบะขนาดเล็กต่อหลังคาคลุมที่นั่งและทาสีเหลือง แม้ทำหน้าที่รับส่งผู้โดยสารเหมือนกัน แต่คนในพื้นที่มักจำรถแต่ละแบบได้ตั้งแต่ยังไม่ทันเดินไปถึง

ความต่างนี้ชวนให้สงสัยว่า มีใครกำหนดแบบหลังคาและสีรถไว้เหมือนกันทั้งภาคใต้กับภาคตะวันออกหรือไม่ แล้วสีที่เห็นบอกเส้นทางได้แน่นอนแค่ไหน

คำตอบเท่าที่หลักฐานรองรับคือ รถแต่ละพื้นที่มีรูปแบบและสีที่ผูกกับรถที่นำมาต่อเติม การใช้งาน และกลุ่มผู้เดินรถในท้องถิ่น สีช่วยให้จดจำรถบางกลุ่มได้ แต่ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นรหัสประจำสายที่ใช้เหมือนกันทุกจังหวัด ส่วนเหตุผลที่หลังคาแต่ละแห่งมีทรงต่างกัน ยังไม่มีหลักฐานพอจะชี้ว่าเกิดจากสาเหตุเดียว

ภูเก็ตกับรถโพถ้อง

ที่ภูเก็ต รถสองแถวไม้เป็นที่รู้จักในชื่อ “โพถ้อง” ตัวอย่างที่พบได้ในเรื่องเล่าท้องถิ่นมีทั้งรถสีฟ้าและสีชมพู ตัวรถมีที่นั่งยาวสองฝั่ง ด้านข้างเปิดโล่ง และมีผ้าใบพลาสติกม้วนไว้คลี่ลงเมื่อฝนตก จึงมองเห็นได้ว่าหลังคา ที่นั่ง และช่องเปิดเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่โดยสารที่ออกแบบไว้ให้ใช้งานร่วมกัน

หลังคาช่วยบังแดดฝน ส่วนด้านข้างที่เปิดรับลมทำให้ผู้โดยสารมองเห็นทางและรับอากาศจากภายนอกได้ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่พบยังไม่ได้อธิบายว่าเหตุใดช่างจึงเลือกความโค้งหรือความสูงแบบใดแบบหนึ่งโดยเฉพาะ จึงไม่ควรสรุปว่าหลังคาทรงโค้งเกิดจากสภาพอากาศเพียงอย่างเดียว

สำหรับสี บทสัมภาษณ์ผู้ขับรถโพถ้องที่เผยแพร่โดย Nairobroo แยกรถสีฟ้าซึ่งมีผู้ประกอบการเอกชนจัดเส้นทาง ออกจากรถสีชมพูที่องค์การบริหารส่วนจังหวัดภูเก็ตจัดตั้งขึ้น ขณะที่บทความประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของมหาวิทยาลัยศิลปากรบันทึกคำสัมภาษณ์คนขับในปี 2565 ว่ารถสองกลุ่มมีการแบ่งเส้นทางรับผู้โดยสารกัน

ตัวอย่างนี้ทำให้เห็นว่าสีช่วยแยกกลุ่มบริการได้ แต่ไม่ได้หมายความว่ารถสีฟ้าทุกคันไปจุดหมายเดียวกัน หรือรถแต่ละเส้นทางต้องมีสีไม่ซ้ำกันเสมอไป รายงานการประชุมของ อบจ.ภูเก็ตในปีงบประมาณ 2557 ระบุว่ารถของ อบจ.มีหลายสายด้วยกัน จึงควรดูชื่อปลายทางและถามคนขับประกอบก่อนขึ้นรถ

มองมาทางจันทบุรี

ภาคตะวันออกก็มีรถรับส่งที่คนท้องถิ่นคุ้นตาในแบบของตัวเอง บทความท้องถิ่นเรื่องรถมาสด้าเมืองจันท์เล่าว่า มีการนำรถกระบะขนาดเล็กมาดัดแปลง เพิ่มหลังคาและทางขึ้นลงเพื่อใช้รับจ้าง คำว่า “มาสด้า” จึงกลายเป็นชื่อที่คนบางส่วนใช้เรียกรถรับจ้างลักษณะนี้ แม้ต่อมาจะมีรถยี่ห้ออื่นด้วย

รถรับจ้างที่เรียกเหมารายเที่ยวกับรถสองแถวประจำทางเป็นคนละรูปแบบบริการกัน จึงไม่ควรนำชื่อเรียกหรือสีของรถชนิดหนึ่งไปเหมารวมอีกชนิดหนึ่ง หลักฐานจากข่าวในปี 2558 ระบุรถสองแถวสายจันทบุรี–พลิ้วคันหนึ่งว่าเป็นสีเหลือง แต่ข้อมูลชิ้นนี้ยืนยันได้เพียงสีของรถที่รายงานในเวลานั้น ยังบอกไม่ได้ว่าสีเหลืองเป็นสีเฉพาะของสายดังกล่าวทุกคันหรือใช้มาจนถึงปัจจุบัน

เมื่อดูสองพื้นที่คู่กัน สิ่งที่เห็นชัดคือรถโดยสารถูกปรับให้เข้ากับวิธีเดินทางในท้องถิ่น ภูเก็ตมีโพถ้องไม้ซึ่งเป็นภาพจำของเมือง ส่วนจันทบุรีมีเรื่องเล่าของรถกระบะดัดแปลงที่คนเรียกติดปากว่า “มาสด้า” ทั้งวัสดุ ขนาดรถ และรูปหลังคาจึงอาจต่างกันตามรถตั้งต้นและรูปแบบการต่อเติมของแต่ละแห่ง

สีรถช่วยให้คนคุ้นทางสังเกตได้เร็วขึ้น แต่สำหรับคนที่เพิ่งไปครั้งแรก สีเป็นเพียงเบาะแส เรียกถามจุดหมาย เส้นทาง และค่าโดยสารก่อนขึ้นรถจะช่วยให้ไปได้ตรงที่ต้องการมากกว่า