กระเบื้องเกล็ดปลามุงหลังคาวัดด้วยวิธีใด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มองขึ้นไปบนหลังคาวัด แผ่นกระเบื้องดินเผาเล็ก ๆ เรียงซ้อนกันเป็นแนวคล้ายเกล็ดปลา ทั้งผืนดูแน่นหนาจนชวนให้คิดว่าแต่ละแผ่นต้องฉาบปูนติดกัน และอาจต้องซ้อนถึงสามชั้นจึงกันฝนได้

แต่หลักฐานที่มีไม่ได้บอกว่าหลังคากระเบื้องเกล็ดปลาทุกแห่งต้องมุงสามชั้น งานศึกษาของคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สจล. ระบุรูปแบบเกล็ดปลาที่ศึกษาว่ามุงสองชั้น ส่วนรายงานวิจัยอีกฉบับยกกระเบื้องเกล็ดปลาตัวยาวเป็นตัวอย่างการมุงชั้นเดียวที่วางแถวซ้อนทับกัน ดังนั้น จำนวนชั้นขึ้นอยู่กับชนิดกระเบื้องและวิธีมุง ส่วนขอด้านหลังมีหน้าที่ช่วยเกี่ยวแผ่นไว้กับระแนงหลังคา

ขอเล็ก ๆ รับหน้าที่อะไร

กระเบื้องบางแบบมีปุ่มหรือขอยื่นอยู่ใกล้หัวแผ่นด้านหลัง ช่างนำขอนี้ไปเกี่ยวกับไม้ระแนงที่พาดขวางแนวลาดของหลังคา เพื่อช่วยให้แผ่นอยู่ในตำแหน่งและไม่ไหลลงมาตามความชัน น้ำหนักของกระเบื้องจึงถ่ายลงบนโครงรองรับ แทนที่จะต้องอาศัยปูนยึดทุกแผ่น

วิธีเกี่ยวไม่ได้หมายความว่าทุกแผ่นในทุกหลังคาจะใช้ขอเพียงอย่างเดียว ผู้ผลิตกระเบื้องบางรายระบุว่ามีรูสำหรับร้อยลวดยึดเพิ่มเพื่อช่วยป้องกันแผ่นหลุดเลื่อน รายละเอียดจริงต้องดูรูปแบบกระเบื้อง ตำแหน่งบนหลังคา และข้อกำหนดของงานนั้น

แผ่นซ้อนกันช่วยกันฝนอย่างไร

ฝนที่ตกบนหลังคาลาดจะไหลลงตามผิวกระเบื้อง แผ่นที่อยู่สูงกว่าจะซ้อนทับแผ่นด้านล่างและช่วยปิดทางน้ำบริเวณรอยต่อ ระยะซ้อนและการจัดแนวจึงสำคัญ ถ้ารอยต่อเปิดมากเกินไปหรือแผ่นเสียหาย น้ำอาจผ่านลงใต้หลังคาได้

ในระบบเกล็ดปลาที่ใช้แผ่นสั้นกับแผ่นยาว แผ่นสั้นจะซ้อนทับแผ่นยาว เป็นวิธีที่แหล่งข้อมูลด้านวัสดุอธิบายว่าเป็นการมุงสองชั้น ส่วนการมุงตัวยาวแบบชั้นเดียวก็ยังมีการซ้อนเหลื่อมระหว่างแถวเพื่อปิดรอยต่อ คำว่า ชั้นของระบบมุง จึงไม่จำเป็นต้องเท่ากับจำนวนขอบแผ่นที่เห็นซ้อนกันในจุดใดจุดหนึ่ง

ไม่ฉาบปูนทั้งผืน ไม่ได้แปลว่าไม่ต้องยึด

การมุงด้วยขอและแผ่นซ้อนช่วยให้ช่างถอดเปลี่ยนกระเบื้องที่แตกเป็นจุด ๆ ได้ตามระบบที่ใช้ แต่หลังคายังต้องรับแรงลมและสภาพอากาศ การยึดเสริม รวมถึงรายละเอียดบริเวณขอบหลังคาและสันหลังคา อาจต่างจากผืนหลังคาส่วนทั่วไป

สำหรับงานซ่อมวัดเก่า ควรให้ช่างผู้ชำนาญตรวจชนิดกระเบื้อง วิธีมุงเดิม และสภาพโครงหลังคาก่อนเลือกแผ่นทดแทน เพราะรูปร่างที่คล้ายกันไม่ได้รับประกันว่าจะใช้ระยะระแนงหรือวิธียึดเหมือนกันทุกแบบ