อาการแพ้ท้องแทนภรรยาในว่าที่คุณพ่อเกิดขึ้นได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ช่วงที่ภรรยาเริ่มตั้งครรภ์ ผู้ชายบางคนกลับตื่นมาแล้วรู้สึกคลื่นไส้ กินอาหารไม่ค่อยลง หรือเพลียทั้งที่เมื่อคืนก็นอนตามปกติ คนในบ้านอาจแซวว่าแพ้ท้องแทนเมีย แต่อาการเหล่านี้เกิดขึ้นได้อย่างไร และฮอร์โมนของว่าที่พ่อเปลี่ยนไปด้วยหรือไม่

อาการที่เกิดขึ้นอาจมีตั้งแต่ปวดท้อง ท้องอืด อ่อนเพลีย ปวดหลัง ไปจนถึงนอนหลับไม่ดีหรือกังวลเรื่องลูก แต่ละคนมีอาการต่างกัน บางคนเป็นเพียงช่วงสั้น ๆ ขณะที่บางคนรู้สึกจนกระทบชีวิตประจำวัน

ทางการแพทย์ใช้คำว่า กลุ่มอาการคูเวด (Couvade syndrome) เรียกอาการทางกายหรือใจของผู้ที่กำลังจะเป็นพ่อในช่วงคู่ครองตั้งครรภ์ งานวิจัยพบความเชื่อมโยงกับความเครียดและการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนบางชนิด แต่ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าฮอร์โมนตัวใดเป็นต้นเหตุของอาการโดยตรง

อาการเกิดขึ้นช่วงไหน

บททบทวนงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในปี 2025 อธิบายว่าอาการอาจเริ่มในไตรมาสแรก เบาลงในไตรมาสที่สอง แล้วกลับมาชัดขึ้นในไตรมาสสุดท้าย ก่อนทุเลาหลังคลอด แต่รูปแบบนี้ไม่ได้เกิดกับทุกคน และอาการคลื่นไส้หรือปวดหลังเพียงอย่างเดียวก็ยังบอกไม่ได้ว่าเกิดจากคูเวด

ในไทยมีงานศึกษาที่สอบถามว่าที่คุณพ่อ 172 คน และพบว่าผู้เข้าร่วมมีอาการทางกายระหว่างที่คู่ครองตั้งครรภ์ ส่วนงานสัมภาษณ์เชิงลึกว่าที่พ่อมือใหม่ 20 คนที่มีอาการคูเวดจากโรงพยาบาลสองแห่งในเชียงใหม่ พบว่าพวกเขาต้องปรับตัวทั้งกับอาการและบทบาทพ่อที่กำลังมาถึง งานชิ้นหลังเลือกสัมภาษณ์เฉพาะผู้ที่มีอาการ จึงใช้คำนวณว่าพ่อชาวไทยทั้งหมดมีอาการนี้กี่เปอร์เซ็นต์ไม่ได้

ฮอร์โมนของว่าที่พ่อเปลี่ยนอย่างไร

งานวิจัยชิ้นหนึ่งติดตามคู่รักที่กำลังมีลูกคนแรก 29 คู่ โดยเก็บตัวอย่างน้ำลายประมาณสัปดาห์ที่ 12, 20, 28 และ 36 ของการตั้งครรภ์ ผลเฉลี่ยในฝ่ายชายพบว่า เทสโทสเทอโรนและเอสตราไดออลลดลง ระหว่างตั้งครรภ์ ขณะที่ไม่พบการเปลี่ยนแปลงชัดเจนของคอร์ติซอลและโปรเจสเตอโรน การศึกษานี้มีผู้เข้าร่วมไม่มาก จึงใช้บอกระดับฮอร์โมนของพ่อทุกคนไม่ได้

ผลดังกล่าวต่างจากบททบทวนบางส่วนที่รายงานว่าคอร์ติซอล เอสตราไดออล และโปรแลกตินอาจสูงขึ้นใกล้คลอด ความต่างของช่วงเวลาที่เก็บตัวอย่างและกลุ่มที่ศึกษาเป็นข้อควรคำนึงเมื่อเปรียบเทียบผล จึงยังสรุปไม่ได้ว่าฮอร์โมนเหล่านี้จะขึ้นหรือลงเหมือนกันในผู้ชายทุกคน

อีกงานหนึ่งพบความสัมพันธ์ระหว่างอาการคูเวดที่มากขึ้นกับระดับโปรแลกตินที่สูงกว่า และการลดลงของเทสโทสเทอโรนหลังผู้เข้าร่วมได้รับสิ่งกระตุ้นที่เกี่ยวกับทารก ผลนี้บอกว่าตัวแปรมีความสัมพันธ์กัน แต่ยังไม่บอกว่าฮอร์โมนทำให้คลื่นไส้ หรืออาการแพ้ท้องทำให้ฮอร์โมนเปลี่ยน

ความกังวลอาจมีส่วน

การเตรียมเงิน คิดเรื่องสุขภาพของแม่และลูก หรือปรับเวลาทำงานอาจทำให้ว่าที่พ่อเครียดและพักผ่อนไม่เพียงพอ ความเครียดส่งผลต่อการนอน ความอยากอาหาร และความรู้สึกไม่สบายท้องได้ การพูดคุยกันเรื่องภาระที่กังวล แบ่งงานในบ้าน และหาเวลาพัก อาจช่วยให้ทั้งคู่รับมือกับช่วงตั้งครรภ์ได้ดีขึ้น

การที่ผู้ชายมีอาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าร่างกายได้รับฮอร์โมนจากภรรยา หรือเจ็บป่วยเพราะรักภรรยามากกว่าใคร และการไม่มีอาการก็ไม่ได้บอกว่าเป็นพ่อที่ใส่ใจน้อยกว่า

เมื่อไรควรพบแพทย์

ถ้าคลื่นไส้ ปวดท้อง นอนไม่หลับ หรือวิตกกังวลต่อเนื่องจนกินอาหาร ทำงาน หรือพักผ่อนไม่ได้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับคำแนะนำที่เหมาะสม หากปวดท้องรุนแรง อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ เจ็บหน้าอก หรือมีอาการขาดน้ำ เช่น เวียนศีรษะมากและปัสสาวะน้อย ควรไปโรงพยาบาลทันที

การบอกแพทย์ว่าเริ่มมีอาการเมื่อไร เป็นบ่อยแค่ไหน กินยาอะไรอยู่ และพักผ่อนเพียงพอหรือไม่ ช่วยให้ประเมินสาเหตุได้ตรงขึ้น เพราะอาการที่เกิดระหว่างภรรยาตั้งครรภ์อาจมีสาเหตุทางสุขภาพอื่นร่วมด้วย