อาชีพซาเล้งและเก็บของเก่ามีรายได้เดือนละเท่าไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้า ๆ ตามซอยที่พักอาศัย เราอาจเห็นรถซาเล้งบรรทุกขวดพลาสติก กระดาษลัง และเศษโลหะเต็มคันรถ ของเหล่านี้ต้องผ่านการรวบรวม คัดแยก และขนไปขายกว่าจะเปลี่ยนเป็นเงินได้ แล้วคนทำงานนี้มีรายได้เดือนละเท่าไรกันแน่?

ตัวเลขที่มีหลักฐานพบตั้งแต่เฉลี่ย 3,885 บาทต่อเดือนต่อครอบครัว ไปจนถึงกรณีเคยมีรายได้สูงสุด 60,000 บาทต่อเดือน แต่ทั้งสองตัวเลขมาจากคนละพื้นที่และคนละช่วงเวลา จึงใช้เป็นรายได้เฉลี่ยของซาเล้งทั่วประเทศไม่ได้ และยังไม่มีข้อมูลเพียงพอจะฟันธงว่าปัจจุบันคนส่วนใหญ่ได้เดือนละเท่าไร

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในปี 2564 ศึกษาคนเก็บขยะ 16 ครอบครัวบริเวณหลุมฝังกลบอ่างห้วยแกง จังหวัดกาฬสินธุ์ พบรายได้จากการขายขยะที่เก็บได้เฉลี่ย 3,885 บาทต่อเดือนต่อครอบครัว ตัวเลขนี้เป็นรายได้ของกลุ่มที่ศึกษาในพื้นที่นั้น ไม่ใช่รายได้ต่อคนหรือค่ากลางของทั้งอาชีพ

อีกด้านหนึ่ง รายงานข่าวจากอ่าวนาง จังหวัดกระบี่ ในปี 2562 เล่าเรื่องซาเล้งรายหนึ่งที่ทำงานตั้งแต่ประมาณ 9 โมงเช้าถึงตี 2 ทั้งรับซื้อและคัดแยกของเก่า เขาบอกว่ามีรายได้วันละประมาณ 800–2,000 บาท และเคยมีรายได้สูงสุดถึง 60,000 บาทในหนึ่งเดือน โดยช่วงเทศกาลหรือฤดูท่องเที่ยวเคยคัดแยกวัสดุได้มากถึง 1,000 กิโลกรัมต่อวัน

ตัวเลขอ่าวนางเป็น รายได้สูงสุดที่ผู้ให้สัมภาษณ์เคยทำได้ ไม่ใช่รายได้ประจำทุกเดือน อีกทั้งรายงานไม่ได้แจกแจงต้นทุนครบพอให้สรุปเป็นกำไรสุทธิ จึงเอาไปเทียบกับเงินเดือนที่เหลือใช้จริงโดยตรงไม่ได้ ส่วนงานศึกษาที่กาฬสินธุ์ก็ไม่ได้ระบุในบทคัดย่อว่าหักค่าใช้จ่ายแล้วหรือไม่

ยอดขายกับเงินที่เหลือต่างกันอย่างไร

คนที่เดินเก็บวัสดุซึ่งมีผู้นำมาทิ้ง อาจมีต้นทุนต่างจากคนที่ขับรถไปรับซื้อจากบ้านหรือร้านค้า ฝ่ายหลังต้องจ่ายค่าของก่อน แล้วนำไปขายต่อในราคาที่สูงกว่า นอกจากนี้ยังอาจมีค่าน้ำมัน ค่าซ่อมรถ อุปกรณ์ และค่าเช่าพื้นที่เก็บของ รายได้หลังหักค่าใช้จ่ายจึงขึ้นอยู่กับวิธีทำงานของแต่ละคน

สมมติว่ารับซื้อของมา 10,000 บาท ขายต่อได้ 15,000 บาท และมีค่าน้ำมันกับค่าใช้จ่ายอื่นรวม 2,000 บาท เงินที่เหลือจะเป็น 3,000 บาท ตัวเลขนี้เป็นเพียงตัวอย่างเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่รายได้เฉลี่ยของอาชีพ

ทำไมแต่ละคนจึงได้เงินต่างกันมาก

ปริมาณของที่หาได้ ชนิดและคุณภาพของวัสดุ พื้นที่ทำงาน ราคาที่ร้านรับซื้อเสนอ รวมถึงเวลาที่ใช้ ล้วนเปลี่ยนผลตอบแทนได้ งานทบทวนของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยระบุว่าแรงงานกลุ่มนี้ได้รับค่าตอบแทนสัมพันธ์กับปริมาณวัสดุและราคารับซื้อในขณะนั้น คนที่มีรถ มีจุดรับซื้อประจำ หรือเข้าถึงวัสดุปริมาณมาก จึงอาจทำยอดขายได้ต่างจากคนที่ใช้รถเข็นและเก็บทีละน้อย

งานนี้ยังต้องใช้แรงยกและขนของ บางคนทำงานริมถนนหรือสัมผัสวัสดุที่ปนเปื้อน การแยกขวด กระดาษ และโลหะให้สะอาดก่อนส่งต่อ รวมถึงห่อของมีคมให้มิดชิด ช่วยให้คนที่มารับจัดการวัสดุได้สะดวกและปลอดภัยขึ้น

รายได้หลักหมื่นหรือหลักหลายหมื่นเกิดขึ้นได้ในบางกรณี แต่ตัวเลขสูงสุดของคนหนึ่งไม่ได้บอกว่าทุกคนจะได้รับเท่ากัน หากคิดจะเริ่มอาชีพนี้ ควรลองจดทั้งเงินที่ขายได้ ค่ารับซื้อ ค่าน้ำมัน และจำนวนวันทำงานจริงในพื้นที่ของตัวเอง เพื่อดูว่าเมื่อหักต้นทุนแล้วเหลือเท่าไร