ภัยเงียบใกล้ตัว! 7 อาหารยอดฮิตที่อาจพบสารเคมีตกค้างและโลหะหนักเกินมาตรฐาน

ผักสด ผลไม้ และปลาเป็นอาหารที่หลายบ้านกินเป็นประจำ แต่แม้จะเป็นอาหารที่มีประโยชน์ ก็ยังมีสิ่งที่ผู้บริโภคควรระวัง นั่นคือ สารเคมีทางการเกษตรตกค้างและโลหะหนักที่อาจปนเปื้อนจากสิ่งแวดล้อม

ข้อมูลจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์และงานวิจัยในประเทศไทยพบว่า ตัวอย่างผักและผลไม้บางส่วนมีสารกำจัดศัตรูพืชตกค้างเกินเกณฑ์มาตรฐาน ขณะที่โลหะหนักบางชนิด เช่น ปรอท สามารถสะสมในสัตว์น้ำได้ 

 

1. 🥬 คะน้า  ผักคู่ครัวที่ควรล้างให้ถูกวิธี

คะน้าเป็นผักยอดนิยมที่นำมาผัด ต้ม และใส่ในอาหารจานเดียวหลายชนิด แต่การเพาะปลูกอาจมีการใช้สารกำจัดแมลงและโรคพืช จึงมีโอกาสพบสารตกค้างหากใช้สารเคมีไม่เหมาะสมหรือเก็บเกี่ยวไม่เป็นไปตามข้อกำหนด

งานวิจัยในประเทศไทยที่ศึกษาผักจากตลาดและซูเปอร์มาร์เก็ตพบสารกำจัดศัตรูพืชในตัวอย่างคะน้า และบางตัวอย่างมีปริมาณเกินค่ามาตรฐานที่งานวิจัยใช้อ้างอิง 

วิธีลดความเสี่ยง: แยกใบที่ช้ำหรือเน่าออก คลี่ใบแล้วล้างผ่านน้ำสะอาดไหล พร้อมถูผิวเบา ๆ ก่อนนำไปปรุงอาหาร

 

2. 🥬 ผักกวางตุ้ง  หน้าตาสดสวยไม่ได้รับประกันความปลอดภัย

ผักกวางตุ้งเป็นอีกชนิดที่พบได้บ่อยในตลาดและร้านอาหาร ใช้ทำแกงจืด ผัดผัก และเมนูเส้นต่าง ๆ

งานวิจัยที่สำรวจผักจากตลาดในบางพื้นที่ของไทยพบสารกำจัดศัตรูพืชในตัวอย่างผักกวางตุ้ง และตรวจพบตัวอย่างที่มีสารตกค้างเกินเกณฑ์อ้างอิงด้วย

สิ่งที่ควรระวังคือ การดูจากสี ความสด หรือความสวยของใบเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกปริมาณสารตกค้างได้

วิธีลดความเสี่ยง: เลือกซื้อจากร้านที่เชื่อถือได้ ล้างใบทีละใบด้วยน้ำสะอาด และหลีกเลี่ยงการใช้ผลิตภัณฑ์ล้างผักที่ไม่ได้ออกแบบมาสำหรับอาหาร

 

3. 🌿 ผักบุ้ง  ผักยอดนิยมที่ควรใส่ใจแหล่งปลูก

ผักบุ้งเป็นอาหารที่หลายคนกินเป็นประจำ ทั้งผัดผักบุ้งไฟแดงและแกงต่าง ๆ ความเสี่ยงด้านสารเคมีอาจเกิดขึ้นได้จากการใช้สารกำจัดศัตรูพืชระหว่างเพาะปลูก ส่วนความเสี่ยงจากโลหะหนักอาจเกี่ยวข้องกับคุณภาพของน้ำและดินในแหล่งผลิต

งานวิจัยที่สำรวจผักจากตลาดบางพื้นที่ของประเทศไทยพบสารกำจัดศัตรูพืชในตัวอย่างผักบุ้ง และมีบางตัวอย่างเกินเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้ในการศึกษา 

วิธีลดความเสี่ยง: เลือกผักจากแหล่งผลิตที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ ล้างให้ทั่วถึง และปรุงสุกก่อนรับประทาน

 

4. 🌶️ พริก  เม็ดเล็ก แต่มีเรื่องที่ต้องระวัง

พริกเป็นวัตถุดิบสำคัญในอาหารไทย ตั้งแต่น้ำพริก ส้มตำ ไปจนถึงแกงเผ็ด ระหว่างเพาะปลูกอาจมีการใช้สารกำจัดแมลงและโรคพืช หากใช้ไม่ถูกต้องก็อาจทำให้มีสารตกค้างในผลผลิต

งานวิจัยที่เก็บตัวอย่างผักในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2564 ถึงตุลาคม 2565 ตรวจพบสารกำจัดศัตรูพืชในตัวอย่างผักหลายชนิด รวมถึงพริก และพบตัวอย่างผักที่มีสารตกค้างเกินเกณฑ์มาตรฐานด้วย 

วิธีลดความเสี่ยง: ล้างพริกสดด้วยน้ำสะอาดก่อนหั่นหรือโขลก และเลือกซื้อจากแหล่งที่มีมาตรฐาน โดยเฉพาะเมื่อต้องใช้พริกสดในปริมาณมาก

 

5. 🍅 มะเขือเทศ  ผลไม้ที่ใช้ปรุงอาหารได้ แต่ต้องใส่ใจสารตกค้าง

มะเขือเทศใช้ได้ทั้งในสลัด ยำ ซอส และอาหารปรุงสุก จึงเป็นวัตถุดิบที่หลายครัวเรือนซื้อเป็นประจำ

งานวิจัยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนพบสารกำจัดศัตรูพืชในตัวอย่างมะเขือเทศที่เก็บมาตรวจ และมีตัวอย่างผักจากการศึกษาที่เกินเกณฑ์มาตรฐาน อย่างไรก็ตาม ผลดังกล่าวเป็นข้อมูลจากพื้นที่และช่วงเวลาที่ศึกษา ไม่ใช่ตัวแทนของมะเขือเทศทุกแหล่งจำหน่าย 

วิธีลดความเสี่ยง: ล้างมะเขือเทศทั้งผลด้วยน้ำสะอาดก่อนหั่น แม้จะปอกเปลือกก็ควรล้างก่อน เพราะมีดอาจพาสิ่งปนเปื้อนจากผิวเข้าสู่เนื้อได้

 

6. 🍍 ผลไม้ยอดนิยม  ทุเรียน มะม่วง กล้วย และสับปะรด

ผลไม้เหล่านี้เป็นที่นิยมบริโภคในไทย แต่การปลูกและดูแลผลผลิตอาจเกี่ยวข้องกับสารกำจัดศัตรูพืชหรือสารควบคุมการเจริญเติบโตบางชนิด จึงต้องมีการตรวจสอบตามชนิดสารและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

งานสำรวจของกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ที่เก็บตัวอย่างทุเรียน มะม่วง กล้วย และสับปะรดรวม 200 ตัวอย่าง จากตลาดใน 5 จังหวัดของไทยในปี 2568 ตรวจพบสารกำจัดศัตรูพืช 38 ชนิด และรายงานว่าร้อยละ 26 ของตัวอย่างทั้งหมดมีสารตกค้างเกินค่าปริมาณสูงสุดที่กำหนด (MRLs) 

ผลตรวจดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าผลไม้ทุกชนิดหรือทุกลูกมีสารตกค้างเกินมาตรฐาน แต่ชี้ให้เห็นว่าการควบคุมการใช้สารเคมีและการเฝ้าระวังในห่วงโซ่การผลิตยังมีความสำคัญ

วิธีลดความเสี่ยง: ล้างผลไม้ก่อนปอกเปลือกหรือหั่น แม้เปลือกจะไม่ได้กินโดยตรง และเลือกซื้อจากผู้จำหน่ายที่เชื่อถือได้

 

7. 🐟 ปลาทะเลและปลานักล่าขนาดใหญ่  ระวังการสะสมของปรอท

ปลาเป็นแหล่งโปรตีนที่มีประโยชน์ แต่ปลาบางชนิดอาจสะสมปรอท โดยเฉพาะปลานักล่าที่มีอายุยืนและอยู่ระดับบนของห่วงโซ่อาหาร เพราะได้รับสารจากการกินสัตว์น้ำชนิดอื่นต่อเนื่องเป็นเวลานาน

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์รายงานผลตรวจปลา สัตว์น้ำ และอาหารทะเล 108 ตัวอย่าง ในช่วงปี 2563–2566 พบปริมาณปรอทอยู่ระหว่าง 0.001–0.840 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม และตัวอย่างทั้งหมดที่ตรวจไม่เกินค่าปนเปื้อนสูงสุดตามมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง 

ข้อมูลนี้เป็นข้อเตือนใจให้เลือกชนิดปลาและแหล่งจำหน่ายอย่างเหมาะสม ไม่ใช่เหตุผลให้เลิกกินปลา เพราะปลายังคงเป็นส่วนหนึ่งของอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการ

วิธีลดความเสี่ยง: กินปลาให้หลากหลายชนิด จำกัดการกินปลานักล่าขนาดใหญ่ที่มีแนวโน้มสะสมปรอทสูง และให้หญิงตั้งครรภ์หรือเด็กเล็กเลือกชนิดปลาตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข

 

🧼 4 วิธีลดความเสี่ยงจากสารปนเปื้อนในอาหาร

• ล้างผักและผลไม้ด้วยน้ำสะอาดไหลผ่าน: ช่วยลดสิ่งสกปรกและสารตกค้างบางส่วน แต่ไม่สามารถกำจัดสารทุกชนิดได้ทั้งหมด
• เลือกแหล่งซื้อที่ตรวจสอบได้: มองหาผู้จำหน่ายที่เชื่อถือได้และระบบรับรองมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
• กินอาหารให้หลากหลาย: ลดการพึ่งพาอาหารชนิดเดียวเป็นประจำ และสลับแหล่งโปรตีนให้เหมาะสม
• อย่าคิดว่าการปรุงสุกกำจัดโลหะหนักได้: ความร้อนช่วยลดความเสี่ยงจากเชื้อโรคหลายชนิด แต่ไม่สามารถกำจัดโลหะหนักที่ปนเปื้อนอยู่ในอาหารได้อย่างน่าเชื่อถือ