ย้อนรอย 6 ประเพณีไทยยอดนิยม ที่แท้จริงแล้วมีรากวัฒนธรรมจากต่างชาติ!

หลายประเพณีที่คนไทยคุ้นเคยกันมาตั้งแต่เด็ก ทั้งการสาดน้ำช่วงสงกรานต์ การลอยกระทง และพิธีแรกนาขวัญ ล้วนมีเรื่องราวเบื้องหลังที่เชื่อมโยงกับวัฒนธรรมจากต่างแดน

แต่ไม่ได้หมายความว่าประเพณีเหล่านี้เป็นของต่างชาติทั้งหมด เพราะเมื่อเข้ามาในดินแดนไทย ผู้คนได้ปรับเปลี่ยนพิธีกรรมให้เข้ากับความเชื่อ วิถีชีวิต และเอกลักษณ์ของท้องถิ่น จนกลายเป็นวัฒนธรรมที่สืบทอดมาถึงปัจจุบัน

มาดูกันว่า 6 ประเพณีที่เราคุ้นเคย มีรากมาจากที่ใดบ้าง

1. 💦 สงกรานต์ ปีใหม่ไทยที่มีรากจากคติอินเดีย

เทศกาลสงกรานต์ที่คนไทยเล่นน้ำกันทุกวันที่ 13 ถึง 15 เมษายน มีรากทางภาษาและความเชื่อจากอินเดีย คำว่า “สงกรานต์” มาจากภาษาสันสกฤต หมายถึงการเคลื่อนย้ายหรือการย่างเข้าสู่ราศีใหม่ โดยเฉพาะช่วงที่ดวงอาทิตย์ย้ายจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษ ซึ่งถือเป็นการเริ่มต้นปีใหม่ตามคติเดิม

วัฒนธรรมนี้แพร่เข้ามาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ผ่านการติดต่อกับพ่อค้าและนักบวช ก่อนจะผสมผสานกับความเชื่อท้องถิ่น จนเกิดธรรมเนียมทำบุญ สรงน้ำพระ รดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ และการเล่นน้ำที่กลายเป็นเอกลักษณ์ของสงกรานต์ไทย

2. ลอยกระทง พิธีกรรมที่เชื่อมโยงกับอินเดียและความเชื่อดั้งเดิมในสุวรรณภูมิ

ภาพกระทงใบตองประดับดอกไม้และเทียนที่ลอยอยู่บนผิวน้ำในคืนวันเพ็ญเดือน 12 เป็นภาพคุ้นตาของคนไทย แต่ความเป็นมาของประเพณีนี้มีหลายแนวคิด

แนวคิดหนึ่งเชื่อมโยงกับพิธีพราหมณ์ในอินเดียที่บูชาแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์และเทพเจ้า อีกแนวคิดอธิบายว่าเป็นการบูชารอยพระพุทธบาทที่แม่น้ำนัมมทานทีในอินเดีย

แต่กรมส่งเสริมวัฒนธรรมให้ข้อมูลด้วยว่า พิธีลอยสิ่งของลงน้ำเพื่อขอขมาต่อธรรมชาติอาจมีรากเก่าแก่ในชุมชนสุวรรณภูมิก่อนรับศาสนาพุทธและพราหมณ์เข้ามาเสียอีก จึงยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่าลอยกระทงไทยเริ่มต้นจากประเทศใดประเทศหนึ่งโดยตรง

3. 🌾 พระราชพิธีแรกนาขวัญ พิธีเกษตรที่ได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์

พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญที่จัดขึ้นในเดือนพฤษภาคมของทุกปี มีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างขวัญกำลังใจแก่เกษตรกรและเสริมความเป็นสิริมงคลก่อนเริ่มฤดูกาลเพาะปลูก

พิธีนี้ประกอบด้วย 2 ส่วน ได้แก่ พระราชพิธีพืชมงคลซึ่งเป็นพิธีสงฆ์ และพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญซึ่งเป็นพิธีพราหมณ์ มีการไถหว่านเมล็ดพันธุ์ข้าวและเสี่ยงทายด้วยพระโค

พิธีแรกนาขวัญมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย โดยเดิมเป็นพิธีพราหมณ์ ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 จึงโปรดเกล้าฯ ให้เพิ่มพิธีสงฆ์เข้าไป กลายเป็นพระราชพิธีที่สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

4. 🥬 เทศกาลถือศีลกินผัก ประเพณีจีนที่หยั่งรากลึกในภูเก็ต

เทศกาลถือศีลกินผัก หรือ “เจี๊ยะฉ่าย” เป็นประเพณีที่มีรากจากวัฒนธรรมจีน โดยเฉพาะชุมชนชาวจีนที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในจังหวัดภูเก็ตเมื่อกว่า 200 ปีก่อน

เรื่องเล่าที่แพร่หลายกล่าวถึงคณะงิ้วจากประเทศจีนที่เดินทางมาแสดงในบริเวณกะทู้ช่วงที่ภูเก็ตมีการทำเหมืองแร่ดีบุก เมื่อสมาชิกคณะงิ้วเจ็บป่วยจากโรคระบาด จึงประกอบพิธีกินผักและบูชาเทพเจ้าเก้าองค์ หรือ “กิ้วอ๋องไต่เต่” หลังจากนั้นผู้คนในพื้นที่เกิดความศรัทธาและสืบทอดพิธีกรรมต่อมา

ปัจจุบันเทศกาลนี้จัดขึ้นตามปฏิทินจีน ตั้งแต่วันขึ้น 1 ค่ำ ถึง 9 ค่ำ เดือน 9 รวม 9 วัน 9 คืน ผู้ร่วมพิธีจะสวมชุดขาว งดกินเนื้อสัตว์ และรักษาศีลตามธรรมเนียม

5. 🧧 เทศกาลตรุษจีน วัฒนธรรมจีนที่กลายเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย

ตรุษจีนเป็นเทศกาลขึ้นปีใหม่ตามปฏิทินจันทรคติจีน ซึ่งมีต้นกำเนิดจากประเทศจีน ก่อนจะเดินทางมากับชาวจีนที่อพยพเข้ามาค้าขายและตั้งถิ่นฐานในประเทศไทย

ธรรมเนียมที่พบเห็นได้ทั่วไป ได้แก่ การไหว้บรรพบุรุษ การไหว้เทพเจ้า การรวมญาติรับประทานอาหาร การแจกอั่งเปา และการประดับบ้านด้วยสีแดงเพื่อความเป็นสิริมงคล

แม้จะมีต้นกำเนิดจากจีน แต่ตรุษจีนก็กลายเป็นเทศกาลสำคัญของชุมชนไทยเชื้อสายจีน และเป็นส่วนหนึ่งของบรรยากาศทางวัฒนธรรมในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะเยาวราช กรุงเทพมหานคร ซึ่งมีการจัดงานเฉลิมฉลองเป็นประจำทุกปี

6. 🛕 พิธีโล้ชิงช้า พิธีพราหมณ์จากอินเดียที่ทิ้งร่องรอยไว้กลางกรุงเทพฯ

หลายคนอาจรู้จัก “เสาชิงช้า” ในกรุงเทพฯ ในฐานะสถานที่สำคัญและจุดถ่ายภาพยอดนิยม แต่เดิมเสาชิงช้าถูกสร้างขึ้นเพื่อใช้ประกอบพระราชพิธีตรียัมปวาย หรือพิธีโล้ชิงช้า ซึ่งเป็นพิธีของศาสนาพราหมณ์ฮินดู

พิธีนี้เกี่ยวข้องกับการต้อนรับพระอิศวรและพระนารายณ์ตามคติพราหมณ์ โดยมีพราหมณ์นาลิวันขึ้นโล้ชิงช้าเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรม

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเสาชิงช้าขึ้นใน พ.ศ. 2327 บริเวณหน้าเทวสถานโบสถ์พราหมณ์ ต่อมาพิธีโล้ชิงช้าถูกยกเลิกในสมัยรัชกาลที่ 7 แต่เสาชิงช้ายังคงอยู่เป็นสัญลักษณ์สำคัญของกรุงเทพมหานคร