เจาะน้ำบาดาลลึก 1,008 เมตร อำเภอไหนในไทยที่พบแหล่งน้ำใต้ดินลึกขนาดนี้

• อำเภอเมืองสมุทรสาคร มีโครงการเจาะสำรวจน้ำบาดาลลึก 1,008 เมตร พบชั้นน้ำใหม่ 5 ชั้น

• แต่ประเทศไทยมีกรณีเจาะสำรวจลึกถึง 1,014 เมตร ที่อำเภอเมืองขอนแก่น ซึ่งลึกกว่า

• ความลึกของบ่อไม่ได้รับประกันว่าจะได้น้ำจืด เพราะชั้นน้ำใต้ดินแต่ละพื้นที่มีโครงสร้างทางธรณีวิทยาแตกต่างกัน

หลายคนอาจคิดว่าการเจาะน้ำบาดาลเพียง 30–50 เมตรก็น่าจะเพียงพอสำหรับการหาน้ำใต้ดินมาใช้ แต่ความจริงคือบางพื้นที่ของประเทศไทยต้องสำรวจลึกลงไปหลายร้อยเมตร หรือแม้กระทั่งเกิน 1 กิโลเมตร จึงจะพบชั้นน้ำที่มีศักยภาพเหมาะสม

หนึ่งในโครงการที่ได้รับความสนใจคือการเจาะสำรวจน้ำบาดาลลึก 1,008 เมตร ที่ตำบลโคกขาม อำเภอเมืองสมุทรสาคร โดยกรมทรัพยากรน้ำบาดาลค้นพบชั้นน้ำใหม่ 5 ชั้น ในช่วงความลึก 640–1,008 เมตร

แต่ตัวเลขนี้ยังไม่ใช่ความลึกมากที่สุดที่มีรายงานจากโครงการสำรวจของกรม เพราะที่จังหวัดขอนแก่นเคยมีการเจาะสำรวจได้ถึง 1,014 เมตร

ทำไมบางพื้นที่ต้องเจาะน้ำบาดาลลึกเป็นกิโลเมตร

สาเหตุสำคัญไม่ได้อยู่ที่ความแห้งแล้งเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างทางธรณีวิทยาใต้พื้นดิน

น้ำบาดาลไม่ได้กระจายตัวอยู่ในโพรงขนาดใหญ่ใต้ดินทั้งหมด แต่ส่วนหนึ่งสะสมอยู่ในช่องว่างระหว่างเม็ดทรายและกรวด หรือในรอยแตกของชั้นหิน

พื้นที่บางแห่งมีชั้นดินเหนียวหนาปิดทับชั้นทรายที่อุ้มน้ำ ทำให้น้ำใต้ดินแต่ละชั้นแยกจากกัน ขณะที่บางพื้นที่มีชั้นเกลือหินหรือโครงสร้างหินแข็งที่ซับซ้อน ส่งผลต่อทั้งปริมาณและคุณภาพน้ำ

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งมีปัญหาน้ำบาดาลกร่อยและเค็มในบางพื้นที่ เนื่องจากมีชั้นเกลือหินใต้ดิน ขณะเดียวกันน้ำบาดาลในชั้นหินแข็งอาจกักเก็บอยู่ตามรอยแตก ทำให้ต้องใช้วิธีสำรวจที่ละเอียดกว่าการเจาะบ่อทั่วไป

เปรียบเทียบ 3 พื้นที่ที่มีโครงการเจาะน้ำบาดาลระดับลึก

1. อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น — เจาะสำรวจ 1,014 เมตร

กรณีนี้เป็นหลักฐานสำคัญที่ทำให้เห็นว่าโครงการ 1,008 เมตรไม่ใช่ตัวเลขสูงสุดที่มีรายงาน

กรมทรัพยากรน้ำบาดาลรายงานการเจาะสำรวจที่บ้านหินขาว หมู่ 15 ตำบลสาวะถี อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น สามารถเจาะได้ลึกถึง 1,014 เมตร

ผลการสำรวจพบชั้นน้ำบาดาลหลายช่วง ตั้งแต่ระดับ 180–990 เมตร โดยมีทั้งชั้นน้ำจืด น้ำกร่อย และน้ำเค็ม ไม่ใช่ว่าทุกระดับความลึกจะเป็นน้ำจืดทั้งหมด

เหตุผลสำคัญมาจากลักษณะทางธรณีวิทยาของแอ่งโคราช ซึ่งบางพื้นที่มีชั้นเกลือหินใต้ดิน และมีชั้นหินแข็งที่กักเก็บน้ำตามรอยแตก

จึงต้องใช้การสำรวจทางธรณีฟิสิกส์และการทดสอบชั้นน้ำ เพื่อแยกว่าช่วงใดมีศักยภาพนำมาใช้ได้จริง

2. อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร — เจาะสำรวจ 1,008 เมตร

โครงการนี้ดำเนินการที่วัดสหกรณ์โฆสิตาราม ตำบลโคกขาม อำเภอเมืองสมุทรสาคร

กรมทรัพยากรน้ำบาดาลค้นพบชั้นน้ำใหม่ 5 ชั้น ตั้งแต่ความลึก 640–1,008 เมตร โดยเป็นชั้นตะกอนกรวดทรายสลับกับชั้นดินเหนียว

สิ่งที่น่าสนใจคือมีชั้นดินเหนียวหนากว่า 140 เมตร ปิดทับอยู่ในช่วงความลึก 500–640 เมตร ทำให้ชั้นน้ำระดับลึกแยกออกจากชั้นน้ำที่ใช้กันอยู่เดิม

ลักษณะนี้สัมพันธ์กับธรณีวิทยาของพื้นที่ราบลุ่มชายฝั่งทะเล ซึ่งมีตะกอนทะเลและตะกอนปากแม่น้ำสะสมตัวมาเป็นเวลานาน

อย่างไรก็ตาม มีข้อควรแยกให้ออกระหว่างความลึกของหลุมสำรวจกับความลึกของบ่อที่พัฒนาใช้งานได้จริง รายงานติดตามโครงการระบุว่าหลุมสำรวจเจาะถึง 1,008 เมตร แต่การพัฒนาบ่อในโครงการดังกล่าวทำได้ถึง 499 เมตร เนื่องจากอุปกรณ์เก็บตัวอย่างน้ำติดค้างในหลุมช่วงลึก

3. อำเภอบางน้ำเปรี้ยว จังหวัดฉะเชิงเทรา — พบการเจาะสำรวจลึก 557 เมตร

อีกพื้นที่ที่น่าสนใจคือ ตำบลโพรงอากาศ อำเภอบางน้ำเปรี้ยว ซึ่งกรมทรัพยากรน้ำบาดาลเข้าไปแก้ปัญหาขาดแคลนน้ำและปัญหาคุณภาพน้ำเค็ม

พื้นที่นี้มีชั้นตะกอนกรวด ทราย ทรายแป้ง และดินเหนียว โดยพบชั้นดินเหนียวค่อนข้างหนาสลับกับชั้นทรายหรือกรวดปนทราย

ปัญหาสำคัญคือชั้นน้ำบาดาลระดับตื้นกว่า 100 เมตรมีปัญหาน้ำกร่อยและน้ำเค็ม ขณะที่บ่อเดิมที่ระดับความลึก 102 เมตรให้น้ำจืด แต่มีปริมาณเพียง 3 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ซึ่งไม่เพียงพอต่อความต้องการของชุมชน

รายงานโครงการสำรวจในพื้นที่อำเภอบางน้ำเปรี้ยวระบุว่า มีการเจาะบ่อ 5 บ่อในหลายตำบล โดยมีความลึกตั้งแต่ 315–557 เมตร

กรณีนี้แสดงให้เห็นว่า การเจาะลึกลงไปไม่ได้ทำเพื่อค้นหาน้ำให้ได้มากที่สุดอย่างเดียว แต่ต้องหาชั้นน้ำที่มีคุณภาพและปริมาณเหมาะสมกับการใช้งานด้วย

เจาะลึกแล้วได้น้ำใช้จริงหรือไม่

คำตอบคือไม่เสมอไป เพราะความลึกเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการประเมินศักยภาพน้ำบาดาล

กรมทรัพยากรน้ำบาดาลต้องตรวจสอบชั้นดินชั้นหิน เก็บตัวอย่างน้ำ และทดสอบปริมาณน้ำด้วยวิธีทางวิชาการ เช่น Packer Test และการสูบทดสอบ

ตัวอย่างจากบางน้ำเปรี้ยวแสดงให้เห็นว่า แม้จะพบชั้นน้ำที่ลึกกว่าเดิม แต่ก็ยังต้องตรวจสอบค่าคุณภาพน้ำก่อนนำไปใช้อุปโภคบริโภค

ส่วนกรณีสมุทรสาคร การเจาะถึง 1,008 เมตรก็ไม่ได้หมายความว่าบ่อผลิตจะสามารถสูบน้ำจากความลึกดังกล่าวได้ทั้งหมด

สรุป: อำเภอไหนเจาะน้ำบาดาลลึกที่สุด

จากหลักฐานโครงการที่นำมาเปรียบเทียบ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น มีรายงานการเจาะสำรวจลึก 1,014 เมตร มากกว่าอำเภอเมืองสมุทรสาครที่ 1,008 เมตร และอำเภอบางน้ำเปรี้ยว จังหวัดฉะเชิงเทรา ที่มีบ่อสำรวจลึกสูงสุด 557 เมตรในโครงการที่นำมาเปรียบเทียบ

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้เป็นข้อมูลจากโครงการสำรวจเฉพาะพื้นที่ ไม่ใช่อันดับความลึกสูงสุดของบ่อน้ำบาดาลทุกประเภททั่วประเทศ

สิ่งที่น่าสนใจกว่าตัวเลขความลึกคือประเทศไทยมีโครงสร้างทางธรณีวิทยาที่แตกต่างกันมาก บางพื้นที่มีชั้นเกลือหิน บางพื้นที่มีชั้นดินเหนียวหนาปิดทับ และบางพื้นที่ต้องค้นหาน้ำตามรอยแตกของหินแข็ง

หากต้องเลือกระหว่างการเจาะให้ลึกที่สุดกับการเจาะให้ได้ชั้นน้ำที่มีคุณภาพดีและปริมาณเพียงพอ คุณคิดว่าควรให้ความสำคัญกับเรื่องใดมากกว่ากัน

หมายเหตุ: ตัวเลขในบทความเป็นข้อมูลการเจาะสำรวจและผลการศึกษาเฉพาะโครงการ ไม่ใช่คำแนะนำความลึกสำหรับการเจาะบ่อในทุกพื้นที่