เปิด 10 อันดับจังหวัดของไทยที่มีความยากจนซ้ำซาก บางพื้นที่เรื้อรังนานนับสิบปี

แม้ภาพรวมเศรษฐกิจของประเทศไทยกำลังเดินหน้าสู่การฟื้นตัวและการปรับตัวเข้าสู่ยุคดิจิทัลอย่างต่อเนื่อง แต่ข้อมูลในมิติสังคมกลับสะท้อนภาพความท้าทายที่ยังคงอยู่ โดยเฉพาะปัญหาความยากจนและความเหลื่อมล้ำ ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงประเด็นด้านรายได้เท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงลึกซึ้งไปถึงโครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ รายงานสถานการณ์ความยากจนและความเหลื่อมล้ำฉบับล่าสุดจากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ในปี 2567 ได้ฉายภาพให้เห็นถึงความเปราะบางของครัวเรือนบางกลุ่ม และตอกย้ำถึงความแตกต่างในการเข้าถึงโอกาสและการพัฒนาระหว่างภูมิภาคอย่างมีนัยสำคัญ

ข้อมูลจาก สศช. เปิดเผยว่า ในปี 2567 จำนวนคนจนในไทยเพิ่มขึ้นเป็น 3.43 ล้านคน คิดเป็นสัดส่วน 4.89% ของประชากรทั้งประเทศ เพิ่มขึ้นจากปี 2566 ที่อยู่ที่ 3.41% ทั้งนี้ พิจารณาจากเส้นความยากจนที่ปรับสูงขึ้นมาอยู่ที่ 3,078 บาทต่อคนต่อเดือน (จากเดิม 3,043 บาทต่อคนต่อเดือน) ซึ่งเป็นการคำนวณค่าใช้จ่ายขั้นต่ำที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตในระดับมาตรฐาน

จังหวัดที่มีสัดส่วนประชากรยากจนสูงที่สุด 10 อันดับแรกของประเทศ

1. แม่ฮ่องสอน (สัดส่วนคนจน 25.69%)
ประสบปัญหาความยากจนเรื้อรังยาวนานกว่า 15 ปี เนื่องจากสภาพภูมิประเทศเป็นพื้นที่ภูเขาสูงชันกว่า 87% ของพื้นที่ทั้งหมด ทำให้การคมนาคมขนส่งยากลำบาก ต้นทุนการขนส่งสินค้าสูง และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน เช่น ถนน ไฟฟ้า ประปา เข้าถึงได้ไม่ทั่วถึง ประชากรกว่า 81% ประกอบอาชีพเกษตรกรรม (ปลูกข้าว กระเทียม ข้าวโพด กะหล่ำปลี) ซึ่งต้องพึ่งพาธรรมชาติ ราคาผลผลิตไม่แน่นอน และติดปัญหาเรื่องที่ดินทำกิน

2. ยะลา (สัดส่วนคนจน 25.41%)
แม้ในพื้นที่เขตเมืองหรือบางเส้นทางจะมีการค้าขายและร้านกาแฟหรือคาเฟ่เกิดขึ้นจำนวนมาก แต่ภาพรวมสะท้อนว่ายะลาเป็น "เมืองเที่ยวได้ แต่รวยยาก" เนื่องจากโครงสร้างรายได้ไม่กระจายตัว มีปัญหาเชิงลึกในระดับครัวเรือน ประกอบกับสถานการณ์ความมั่นคงในพื้นที่ ซึ่งส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจฐานรากและความเชื่อมั่นในการลงทุน

3. ปัตตานี (สัดส่วนคนจน 25.39%)
ประสบปัญหาความยากจนเรื้อรังยาวนานกว่า 15 ปี จากสถานการณ์ความรุนแรงและความไม่สงบในพื้นที่ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อเศรษฐกิจ การลงทุน การจ้างงาน และการดำเนินชีวิตของประชาชน

4. นราธิวาส (สัดส่วนคนจน 21.07%)
ประชากรส่วนใหญ่พึ่งพาภาคเกษตรกรรม โดยมีพื้นที่ปลูกยางพาราเป็นหลัก (คิดเป็นสัดส่วนกว่า 78.8% ของพื้นที่เกษตรกรรมทั้งหมด) และบางส่วนประกอบอาชีพประมงหรือรับจ้างข้ามฝั่ง ทำให้ความมั่นคงทางรายได้มีความผันผวนสูง

5. อุบลราชธานี (สัดส่วนคนจน 20.34%)
แม้ว่าอุบลราชธานีจะเป็นเมืองใหญ่ มีสนามบินนานาชาติ และมีห้างสรรพสินค้าชั้นนำ แต่รายได้และการเติบโตทางเศรษฐกิจกลับกระจุกตัวอยู่ในเขตเมือง ไม่กระจายไปสู่ภาคการเกษตรและประชากรในพื้นที่รอบนอกหรืออำเภอที่ห่างไกล

6. สระแก้ว (สัดส่วนคนจน 16.00%)
พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรรม (กว่า 54% ของพื้นที่) เช่น ทำนา มันสำปะหลัง อ้อยโรงงาน และข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ซึ่งมักเผชิญกับปัญหาพืชผลราคาตกต่ำ ดินเสื่อมโทรม และต้องพึ่งพาสภาพดินฟ้าอากาศเป็นหลัก

7. พัทลุง (สัดส่วนคนจน 15.74%)
งานวิจัยและนวัตกรรมเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนแบบเบ็ดเสร็จและแม่นยำ (เช่น "พัทลุงโมเดล" โดยความร่วมมือของมหาวิทยาลัยทักษิณ) พบว่ากลุ่มคนจนเป้าหมายจำนวนหนึ่งตกหล่นจากฐานข้อมูลหลักของรัฐ ทำให้การเข้าไปช่วยเหลือยังไม่ทั่วถึงเท่าที่ควร

8. ศรีสะเกษ (สัดส่วนคนจน 14.08%)
ประชากรส่วนใหญ่พึ่งพาภาคเกษตรกรรม เช่น ข้าวนาปี มันสำปะหลัง ยางพารา หอมแดง กระเทียม และทุเรียน ซึ่งมีความเสี่ยงสูงจากสภาพอากาศ ภัยแล้ง น้ำท่วมซ้ำซาก และราคาสินค้าเกษตรที่ไม่แน่นอน

9. เชียงราย (สัดส่วนคนจน 13.69%)
เผชิญกับปัญหาโครงสร้างทางเศรษฐกิจในพื้นที่สูงและชุมชนห่างไกล มีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาและสวัสดิการ รวมถึงปัญหาที่ดินทำกินและอาชีพที่ไม่มั่นคง

10. ตาก (สัดส่วนคนจน 13.37%)
พื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดเป็นภูมิประเทศแบบภูเขาสูง มีประชากรกลุ่มชาติพันธุ์อาศัยอยู่มาก ทำให้มีข้อจำกัดด้านการคมนาคม การเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐาน และโอกาสทางเศรษฐกิจในบางอำเภอ เช่น อำเภอแม่ระมาด แม่สอด อุ้มผาง และพบพระ

สาเหตุหลักของปัญหาความยากจนในระดับภูมิภาค

ปัญหาความยากจนส่วนใหญ่เกิดจากข้อจำกัดเชิงโครงสร้างด้านเศรษฐกิจและสังคมของแต่ละพื้นที่ รวมถึงผลกระทบอันเนื่องมาจากภัยธรรมชาติ โดยแบ่งตามภูมิภาคได้ดังนี้

ภาคใต้: เผชิญกับสถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่จังหวัดชายแดน ซึ่งแม้จะมีแนวโน้มคลี่คลายลงบ้างแล้ว แต่ยังส่งผลต่อความเชื่อมั่นในการลงทุน ประกอบกับการเกิดอุทกภัยในหลายพื้นที่

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (ภาคอีสาน): ประสบกับปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่เกษตรกรรมเป็นวงกว้าง ท่ามกลางภาวะค่าครองชีพที่สูงขึ้น รายได้ที่ไม่แน่นอน และการฟื้นตัวของภาคการท่องเที่ยวยังไม่เต็มที่

ภาคเหนือ: ได้รับผลกระทบจากอุทกภัยครั้งใหญ่ในรอบหลายทศวรรษ ส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของประชาชนและโครงสร้างพื้นฐานในวงกว้าง