โรงเรียนเก็บเงินเพิ่มได้ไหม ปี 2569? เช็ก 7 จุดก่อนจ่าย ตามสิทธิผู้ปกครอง

เปิดเทอมทีไร หลายบ้านไม่ได้เจอแค่ค่าชุดนักเรียนหรือค่าหนังสือ แต่ยังมีใบแจ้งรายการต่าง ๆ จากโรงเรียน ทั้งค่าบำรุงการศึกษา ค่ากิจกรรม ค่าเรียนเสริม หรือเงินสนับสนุนโครงการ จนเกิดคำถามสำคัญว่า “โรงเรียนเรียกเก็บเงินเพิ่มได้หรือไม่” และถ้ามีรายการที่ไม่เข้าใจ ผู้ปกครองควรถามใครก่อนจ่าย?

คำตอบไม่ใช่ “โรงเรียนเก็บไม่ได้ทุกกรณี” และก็ไม่ใช่ “โรงเรียนเรียกเก็บอะไรก็ได้” เพราะต้องดูว่าโรงเรียนอยู่ในสังกัดใด เป็นหลักสูตรปกติหรือโครงการพิเศษ รายการนั้นเป็นส่วนที่รัฐสนับสนุนอยู่แล้วหรือไม่ และมีการขอความเห็นชอบ แจ้งรายละเอียด และดำเนินการตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องหรือเปล่า

บทความนี้สรุปแนวทางสำหรับผู้ปกครองในปี 2569 โดยเน้นโรงเรียนรัฐสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) เป็นหลัก ไม่ควรนำข้อกำหนดไปใช้เหมารวมกับโรงเรียนเอกชน โรงเรียนสังกัดหน่วยงานอื่น หรือโรงเรียนนานาชาติ เพราะแต่ละประเภทอาจอยู่ภายใต้กฎและเงื่อนไขที่แตกต่างกัน หากไม่แน่ใจ ให้ถามโรงเรียนหรือหน่วยงานต้นสังกัดโดยตรง

เรียนฟรี 15 ปี หมายถึงไม่มีค่าใช้จ่ายเลยหรือไม่?

โครงการสนับสนุนค่าใช้จ่ายการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานของรัฐครอบคลุมรายการหลัก 5 ด้าน ได้แก่ ค่าจัดการเรียนการสอน ค่าหนังสือเรียน ค่าอุปกรณ์การเรียน ค่าเครื่องแบบนักเรียน และค่ากิจกรรมพัฒนาคุณภาพผู้เรียน สำหรับปีงบประมาณ 2569 สพฐ. มีแนวทางจัดสรรเงินอุดหนุนตามระดับชั้นและรายการที่กำหนด โดยจัดสรรผ่านระบบของสถานศึกษา ไม่ได้แปลว่าครอบครัวจะไม่ต้องควักเงินเองทุกเรื่อง หรือได้รับเงินสดครบจำนวนที่เห็นในตารางทันที

เหตุผลคือเงินอุดหนุนแต่ละหมวดมีวัตถุประสงค์และอัตราที่กำหนด ขณะที่ค่าใช้จ่ายจริงอาจแตกต่างกันตามระดับชั้น โรงเรียน พื้นที่ และความจำเป็นของเด็ก เช่น ค่าเดินทาง ค่าอาหารระหว่างวัน ค่าอินเทอร์เน็ตบางกรณี ชุดเพิ่มเติมจากจำนวนที่รัฐสนับสนุน หรือกิจกรรมที่อยู่นอกเหนือรายการพื้นฐาน สิ่งเหล่านี้ทำให้คำว่า “เรียนฟรี” ไม่ได้แปลว่า “ไม่มีค่าใช้จ่ายใด ๆ ในชีวิตจริง” แต่ก็ไม่ได้หมายความว่ารายการพื้นฐานทุกอย่างควรถูกเรียกเก็บซ้ำจากผู้ปกครอง

ข้อสำคัญคือแยกให้ออกระหว่างเงินอุดหนุนตามโครงการของรัฐ กับค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมของบริการหรือหลักสูตรพิเศษ โรงเรียนทั่วไปที่จัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรพื้นฐาน และโครงการพิเศษที่มีครู สื่อ หรือกิจกรรมเพิ่มเติม อาจมีหลักเกณฑ์ไม่เหมือนกัน

โรงเรียนรัฐเก็บเงินเพิ่มได้ไหม? ต้องดูว่าเรียกเก็บเพื่ออะไร

ประกาศกระทรวงศึกษาธิการและหลักเกณฑ์ที่เผยแพร่สำหรับสถานศึกษาสังกัด สพฐ. ระบุแนวทางว่า ค่าใช้จ่ายพื้นฐานหลายรายการที่รัฐสนับสนุนแล้ว ไม่ควรถูกเรียกเก็บซ้ำในโรงเรียนที่จัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรปกติ ขณะเดียวกัน แนวทางก็เปิดให้สถานศึกษาขอรับการสนับสนุนค่าใช้จ่ายสำหรับการเรียนการสอนนอกหลักสูตรหรือโครงการเพิ่มเติมบางประเภทได้ โดยต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ มีความเห็นชอบจากคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน และเป็นไปด้วยความสมัครใจของผู้ปกครองและนักเรียน

ดังนั้น อย่าเพิ่งสรุปจากชื่อรายการเพียงอย่างเดียวว่า “ผิด” หรือ “ถูก” ควรขอรายละเอียดก่อนว่าเป็นค่าใช้จ่ายพื้นฐานหรือโครงการพิเศษ ใช้กับนักเรียนทุกคนหรือเฉพาะผู้สมัครใจ มีประกาศอัตราและเงื่อนไขอย่างไร และโรงเรียนได้รับอนุมัติตามขั้นตอนใดบ้าง

เช็ก 7 จุดก่อนจ่ายเงินให้โรงเรียน

1. ตรวจสอบก่อนว่าโรงเรียนอยู่ในสังกัดใด

หลักเกณฑ์ที่กล่าวถึงในบทความนี้เน้นโรงเรียนรัฐสังกัด สพฐ. เท่านั้น หากเป็นโรงเรียนเอกชน โรงเรียนในสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โรงเรียนสาธิต หรือโรงเรียนนานาชาติ ให้ตรวจระเบียบของหน่วยงานต้นสังกัดและเงื่อนไขในสัญญาหรือประกาศของโรงเรียนนั้น อย่าใช้ข้อมูลของโรงเรียนประเภทหนึ่งไปตัดสินอีกประเภทโดยตรง

2. ดูว่าเป็นหลักสูตรปกติหรือห้องเรียน/โครงการพิเศษ

ค่าใช้จ่ายสำหรับห้องเรียนปกติกับ English Program, Mini English Program, ห้องเรียนพิเศษวิทยาศาสตร์ หรือโครงการเสริมทักษะ อาจไม่เหมือนกัน หลักเกณฑ์ สพฐ. เปิดช่องให้มีการขอรับการสนับสนุนในบางโครงการที่จัดเกินจากหลักสูตรพื้นฐาน แต่การเปิดโครงการและการเรียกเก็บต้องเป็นไปตามขั้นตอน ไม่ควรอาศัยเพียงข้อความในกลุ่มแชตหรือคำบอกเล่าโดยไม่มีประกาศทางการ

3. ขอใบแจ้งรายการที่แยกยอดชัดเจน

หากใบแจ้งหนี้เขียนกว้าง ๆ ว่า “ค่าบำรุง” หรือ “ค่าใช้จ่ายอื่น” ให้ขอรายละเอียดเป็นลายลักษณ์อักษรว่าแต่ละยอดคืออะไร คิดเป็นรายภาคเรียนหรือรายปี คำนวณจากอะไร ใช้กับบริการหรือกิจกรรมใด และใครเป็นผู้รับผิดชอบ หากมีหลายรายการ ควรให้โรงเรียนแยกยอดแทนการแจ้งเป็นก้อนเดียว เพื่อให้เปรียบเทียบกับประกาศและตรวจสอบย้อนหลังได้

4. เทียบกับ 5 หมวดที่รัฐสนับสนุน

ลองทำเครื่องหมายในใบแจ้งหนี้ว่ารายการใดเกี่ยวข้องกับค่าจัดการเรียนการสอน หนังสือ อุปกรณ์ เครื่องแบบ หรือกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน แล้วถามโรงเรียนว่ารายการนั้นเป็นค่าใช้จ่ายพื้นฐานที่ได้รับอุดหนุน หรือเป็นบริการเพิ่มเติมที่ต่างจากหลักสูตรปกติ หากดูคล้ายรายการเดียวกันแต่ใช้ชื่อไม่เหมือนกัน อย่าเพิ่งกล่าวหา ให้ขอคำอธิบายและเอกสารประกอบก่อน

5. ถามว่าเป็นค่าใช้จ่ายสมัครใจหรือเงื่อนไขบังคับ

ประกาศสำหรับโรงเรียนสังกัด สพฐ. กล่าวถึงการสนับสนุนค่าใช้จ่ายนอกหลักสูตรและการระดมทรัพยากรว่าต้องอยู่บนหลักความสมัครใจ และมีขั้นตอนความเห็นชอบตามที่กำหนด ผู้ปกครองจึงมีสิทธิถามอย่างสุภาพว่า หากไม่เข้าร่วมโครงการหรือไม่สะดวกสนับสนุน จะมีผลต่อการเรียน การเข้าร่วมกิจกรรม หรือสิทธิพื้นฐานของเด็กอย่างไร ขอให้โรงเรียนตอบเป็นลายลักษณ์อักษรหากคำตอบกระทบการตัดสินใจของครอบครัว

6. ถามเรื่องการช่วยเหลือหรือผ่อนผัน

ถ้าครอบครัวกำลังลำบาก อย่ารอจนกลายเป็นหนี้หรือปล่อยให้เด็กกังวล ลองติดต่อครูประจำชั้น งานแนะแนว ฝ่ายกิจการนักเรียน หรือผู้บริหารเพื่อขอทราบทุนช่วยเหลือ การผ่อนผัน การแบ่งชำระ หรือทางเลือกอื่น โรงเรียนแต่ละแห่งอาจมีมาตรการช่วยเหลือไม่เหมือนกัน และควรพูดคุยเป็นการส่วนตัวเพื่อคุ้มครองความรู้สึกและความเป็นส่วนตัวของเด็ก

7. เก็บหลักฐานทุกครั้ง

เก็บใบแจ้งยอด ประกาศ หนังสือแจ้ง ข้อความสนทนา ใบเสร็จ และหลักฐานการโอนเงินไว้ให้ครบ ถ้าจ่ายเงินแล้วควรขอใบเสร็จที่ระบุผู้รับและวัตถุประสงค์ หากมีการเปลี่ยนรายการหรือยอดเงิน ให้เก็บประกาศฉบับล่าสุดด้วย หลักฐานที่เป็นระบบช่วยให้โรงเรียนตอบข้อสงสัยได้ง่ายขึ้น และเป็นประโยชน์หากต้องปรึกษาหน่วยงานต้นสังกัดภายหลัง

ตัวอย่างคำถามที่ถามโรงเรียนได้โดยไม่ต้องเริ่มจากการโต้แย้ง

“ขอรายละเอียดว่าเงินรายการนี้ใช้กับกิจกรรมหรือบริการอะไร และเป็นค่าใช้จ่ายตามหลักสูตรปกติหรือโครงการเพิ่มเติมคะ/ครับ”

“รายการนี้เป็นค่าใช้จ่ายที่ผู้ปกครองทุกคนต้องชำระ หรือเป็นการสนับสนุนโดยสมัครใจ และมีประกาศหรือหลักเกณฑ์ฉบับใดให้อ่านเพิ่มเติมได้บ้าง”

“หากครอบครัวไม่สะดวกจ่ายเต็มจำนวน มีช่องทางผ่อนผันหรือขอความช่วยเหลือจากโรงเรียนหรือไม่”

การถามด้วยข้อมูลและถ้อยคำสุภาพช่วยให้ได้คำตอบตรงประเด็น โดยไม่จำเป็นต้องโพสต์ชื่อโรงเรียนหรือกล่าวหาบุคคลต่อสาธารณะตั้งแต่ยังตรวจสอบไม่ครบ หากได้รับคำตอบไม่ชัดเจน ให้ขอเอกสารหรือประสานฝ่ายบริหารก่อน

ถ้ายังหาคำตอบไม่ได้ ร้องเรียนหรือขอคำปรึกษาที่ไหน?

เริ่มจากสอบถามครูประจำชั้น ฝ่ายการเงิน หรือผู้บริหารโรงเรียน และขอให้ชี้แจงเป็นหนังสือ จากนั้นจึงติดต่อสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาที่โรงเรียนสังกัด หากเป็นโรงเรียน สพฐ. สามารถใช้ช่องทางสายด่วนการศึกษา 1579 หรือระบบรับเรื่องร้องเรียนของกระทรวงศึกษาธิการได้ ส่วนกรณีต้องการปรึกษาปัญหาผู้บริโภค สามารถติดต่อสภาองค์กรของผู้บริโภคผ่านเว็บไซต์ร้องทุกข์ของหน่วยงานได้

ก่อนส่งเรื่อง ควรเตรียมชื่อโรงเรียน สังกัด ระดับชั้น วันที่เกิดเหตุ รายการและยอดเงินที่สงสัย หนังสือหรือข้อความที่โรงเรียนแจ้ง หลักฐานการชำระเงิน และคำตอบที่เคยได้รับ ระบุสิ่งที่ต้องการให้หน่วยงานช่วยตรวจสอบอย่างชัดเจน เช่น ขอให้ตรวจว่ารายการนั้นอยู่ในหลักเกณฑ์ใด หรือขอแนวทางช่วยเหลือสำหรับนักเรียน ไม่ควรเผยแพร่เลขประจำตัวนักเรียน เบอร์โทร หรือข้อมูลส่วนบุคคลของเด็กลงสาธารณะ

สิ่งที่ไม่ควรทำคือรีบสรุปว่าการเรียกเก็บทุกประเภทเป็นเรื่องผิดกฎหมาย หรือเหมารวมว่าโรงเรียนที่เก็บเงินทำผิดทั้งหมด เพราะบางรายการอาจเป็นบริการเพิ่มเติมที่มีขั้นตอนเฉพาะ ขณะเดียวกันผู้ปกครองก็ไม่ควรเกรงใจจนไม่กล้าขอใบแจ้งรายการหรือใบเสร็จ การขอข้อมูลที่ชัดเจนเป็นเรื่องปกติ และช่วยทั้งครอบครัวกับโรงเรียนป้องกันความเข้าใจคลาดเคลื่อน

สรุป: อย่าดูแค่ชื่อค่าใช้จ่าย ให้ดูหลักเกณฑ์และความโปร่งใส

คำถามว่าโรงเรียนเก็บเงินเพิ่มได้ไหมในปี 2569 ต้องตอบโดยดูประเภทโรงเรียน หลักสูตร รายการที่เรียกเก็บ ขั้นตอนอนุมัติ และความสมัครใจของผู้ปกครอง โดยเฉพาะโรงเรียนรัฐสังกัด สพฐ. ที่มีแนวทางแยกค่าใช้จ่ายพื้นฐานซึ่งรัฐอุดหนุน ออกจากโครงการหรือบริการเพิ่มเติมบางประเภท

ถ้าได้รับใบแจ้งยอดที่ไม่เข้าใจ ให้ขอเอกสารแจกแจง เทียบกับประกาศของโรงเรียน ถามว่ารายการนั้นเป็นค่าใช้จ่ายบังคับหรือสมัครใจ และเก็บหลักฐานไว้ทุกครั้ง ครอบครัวที่เดือดร้อนควรถามเรื่องผ่อนผันหรือความช่วยเหลือได้โดยตรง ส่วนกรณีที่ยังไม่ได้รับคำชี้แจง สามารถประสานหน่วยงานต้นสังกัดหรือสายด่วนการศึกษา 1579 ได้

การเรียนฟรี 15 ปีมีเป้าหมายช่วยให้เด็กเข้าถึงการศึกษาขั้นพื้นฐาน แต่รายละเอียดการจัดสรรและค่าใช้จ่ายจริงยังต้องตรวจสอบเป็นรายกรณี การรู้สิทธิและถามให้ชัดจึงเป็นวิธีที่ช่วยให้ผู้ปกครองวางแผนค่าใช้จ่ายได้ดีขึ้น โดยไม่กล่าวหาใครก่อนมีข้อมูลครบ

แหล่งข้อมูลสำหรับตรวจสอบเพิ่มเติม

1. สพฐ. แนวทางการดำเนินงานโครงการสนับสนุนค่าใช้จ่ายการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ปีงบประมาณ 2569 (เอกสารเผยแพร่ผ่านสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา): https://www.chan2.go.th/wp-content/uploads/2025/10/แนวทางเงินอุดหนุนปี-2569_ฉบับสมบูรณ์.pdf

2. กระทรวงศึกษาธิการ ประกาศเรื่องการเก็บเงินบำรุงการศึกษาของสถานศึกษาสังกัด สพฐ. และหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง (ฉบับประกาศปี 2554; ตรวจประกาศหรือแนวปฏิบัติล่าสุดจากโรงเรียน/ต้นสังกัดประกอบ): https://www.spmsnicpn.go.th/th/download/raw/plan_law03.pdf

3. สภาองค์กรของผู้บริโภค, “เรียนฟรี ต้องฟรีจริง ยื่น 5 ข้อเสนอถึง ศธ. แก้ปัญหาค่าใช้จ่ายแฝงโรงเรียน”, 11 พฤษภาคม 2569: https://www.tcc.or.th/5-suggestion-to-moe/

4. กระทรวงศึกษาธิการ ระบบรับเรื่องร้องเรียน 1579: https://1579follow.moe.go.th/

5. สภาองค์กรของผู้บริโภค ช่องทางร้องทุกข์: https://complaint.tcc.or.th/complaint

หมายเหตุ: เนื้อหานี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปและไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย รายละเอียดหลักเกณฑ์อาจมีประกาศหรือแนวทางปรับปรุง ควรตรวจสอบกับโรงเรียนและหน่วยงานต้นสังกัดก่อนดำเนินการ โดยเฉพาะเมื่อเป็นโรงเรียนที่ไม่อยู่ในสังกัด สพฐ.