ดวงตาของหมึกยักษ์ใหญ่แค่ไหนและมีไว้ทำอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าวางจานอาหารเย็นไว้ข้างใบหน้า จานใบนั้นจะกว้างกว่าดวงตาของเราอยู่หลายเท่า แต่ในทะเลลึกมีสัตว์ที่ดวงตาแต่ละข้างโตพอจะนำมาเปรียบกับจานได้

สัตว์ตัวนั้นคือหมึกยักษ์ หรือ giant squid ซึ่งใช้ชีวิตอยู่ในน้ำลึกที่แสงจากผิวน้ำเหลืออยู่น้อยมาก ขนาดดวงตาของมันชวนให้ถามว่า ดวงตาใหญ่ขนาดนี้ช่วยให้มองเห็นอะไรในความมืด และมันใหญ่ที่สุดในบรรดาสัตว์จริงหรือเปล่า

ดวงตาของหมึกยักษ์เป็นหนึ่งในดวงตาที่ใหญ่ที่สุดของสัตว์ที่ยังมีชีวิต งานวิจัยชิ้นหนึ่งบันทึกภาพดวงตาหมึกยักษ์ที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 27 เซนติเมตร ใกล้เคียงกับจานอาหารเย็น ส่วนรูม่านตากว้างประมาณ 9 เซนติเมตร ขนาดนี้เป็นข้อมูลจากตัวอย่างที่ศึกษา ไม่ได้หมายความว่าหมึกยักษ์ทุกตัวมีดวงตาเท่ากัน

สถาบันสมิธโซเนียนใช้การเทียบกับจานอาหารเพื่อช่วยให้เห็นขนาด แต่การบอกว่าหมึกยักษ์ครองสถิติอยู่เพียงชนิดเดียวอาจทำให้เข้าใจคลาดเคลื่อน เพราะยังมี หมึกคอลอสซัล ซึ่งเป็นหมึกคนละชนิดและมีดวงตาขนาดใกล้เคียงกัน พิพิธภัณฑ์ Te Papa ของนิวซีแลนด์ระบุว่าตัวอย่างหมึกคอลอสซัลที่ศึกษามีดวงตาราว 27 เซนติเมตรเช่นกัน

ขนาดใหญ่มีประโยชน์ในน้ำลึก เพราะช่องรับแสงขนาดใหญ่ช่วยรวบรวมแสงที่มีอยู่น้อยให้เข้าตาได้มากขึ้น แสงนั้นอาจมาจากแสงอาทิตย์ที่เล็ดลอดลงมาในระดับความลึกบางช่วง หรือจากสิ่งมีชีวิตที่เรืองแสงในทะเล

ถึงตาจะใหญ่ ก็ไม่ได้หมายความว่าหมึกมองเห็นทุกอย่างได้ชัดเหมือนอยู่กลางวัน ดวงตาต้องอาศัยแสงที่มีอยู่จริง และภาพที่มองเห็นย่อมขึ้นอยู่กับระยะทางและสภาพน้ำด้วย ในบริเวณมืดมาก การตรวจพบความเปลี่ยนแปลงจาง ๆ อาจช่วยให้สัตว์รับรู้ว่ามีสิ่งขนาดใหญ่เคลื่อนที่อยู่ใกล้ ๆ

หนึ่งในผู้ล่าที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้คือวาฬสเปิร์ม นักวิจัยเสนอแบบจำลองว่า เมื่อวาฬว่ายผ่านน้ำลึก มันอาจรบกวนสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่เรืองแสง ทำให้เกิดแสงจาง ๆ รอบตัว ดวงตาขนาดใหญ่ของหมึกอาจช่วยตรวจจับแสงนั้นและเตือนว่าผู้ล่ากำลังเข้ามา

แบบจำลองที่เผยแพร่ในปี 2012 คาดว่าภายใต้เงื่อนไขที่ศึกษา ที่ความลึกมากกว่า 600 เมตร หมึกอาจตรวจพบวาฬได้ในระยะเกิน 120 เมตร ตัวเลขนี้เป็นผลคำนวณ ไม่ใช่ระยะที่วัดได้จากหมึกทุกตัวในทะเลจริง

นักวิจัยอีกกลุ่มเปรียบเทียบขนาดตากับขนาดลำตัวของหมึกหลายชนิด และเสนอว่าตาของหมึกยักษ์อาจใหญ่ตามแบบแผนการเติบโตของหมึก ขณะที่แบบจำลองการมองเห็นที่ปรับค่าบางส่วนให้ผลต่างออกไป จึงยังสรุปไม่ได้ว่าการหลบวาฬเป็นเหตุหลักเพียงข้อเดียวที่ทำให้ดวงตาวิวัฒนาการมาถึงขนาดนี้

ข้อมูลที่มีรองรับตรงกันว่า หมึกยักษ์และหมึกคอลอสซัลมีดวงตาขนาดมหึมา และดวงตาใหญ่ช่วยการมองเห็นในสภาพแสงน้อย ส่วนเหตุผลทางวิวัฒนาการที่ทำให้ตาโตถึงระดับจานอาหารยังมีคำอธิบายให้ศึกษาต่อ