ร่างกายสร้างเซลล์ใหม่เร็วแค่ไหนในแต่ละวินาที

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ขณะที่เรานั่งอ่านหนังสือ หายใจ หรือหลับอยู่ ร่างกายยังมีเซลล์เก่าที่หมดอายุและเซลล์ใหม่เข้ามาทดแทนตลอดเวลา การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นเงียบ ๆ จนเราไม่รู้สึก แต่ถ้านับเป็นจำนวนเซลล์ต่อวินาที ตัวเลขจะมากแค่ไหน?

นักวิจัย Ron Sender และ Ron Milo รวบรวมข้อมูลจำนวน ขนาด และอายุของเซลล์ชนิดต่าง ๆ แล้วนำมาประเมินอัตราการผลัดเปลี่ยนเซลล์ของร่างกาย ผลงานตีพิมพ์ในวารสาร Nature Medicine เมื่อปี 2021

ผลที่ได้คือ ร่างกายของผู้ใหญ่ตามแบบจำลองมีเซลล์ตายหรือหลุดออกประมาณ 330,000 ล้านเซลล์ต่อวัน คิดเป็นเฉลี่ยราว 3.8 ล้านเซลล์ต่อวินาที หรือปัดเป็นประมาณ 4 ล้านเซลล์ โดยมีเซลล์ใหม่เกิดขึ้นทดแทนในจำนวนใกล้เคียงกัน ตัวเลขนี้เป็นค่าประเมิน ไม่ใช่การนับเซลล์ของแต่ละคนแบบวินาทีต่อวินาที

เซลล์เลือดมีสัดส่วนมากที่สุด

ถ้านับตามจำนวน ประมาณ 86% ของเซลล์ที่ผลัดเปลี่ยนในแต่ละวันเป็นเซลล์เลือด ส่วนหนึ่งคือเม็ดเลือดแดงซึ่งทำหน้าที่ขนส่งออกซิเจน และเม็ดเลือดขาวบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันเชื้อโรค เซลล์เลือดส่วนใหญ่ในกลุ่มนี้มีต้นกำเนิดจากไขกระดูก

เม็ดเลือดแดงมีจำนวนมากและมีอายุหมุนเวียนจำกัด เมื่อเซลล์เก่าถูกกำจัด ร่างกายจึงต้องสร้างเซลล์ใหม่ขึ้นมาเรื่อย ๆ หน่วยงานรับบริจาคเลือดของอังกฤษประเมินว่า มีการสร้างเม็ดเลือดแดงประมาณ 2 ล้านเซลล์ต่อวินาที ตัวเลขนี้นับเฉพาะเม็ดเลือดแดง จึงไม่ใช่จำนวนเซลล์ใหม่ทั้งหมดของร่างกาย

เซลล์ลำไส้ก็ผลัดเปลี่ยนเร็ว

รองจากเซลล์เลือดคือเซลล์เยื่อบุทางเดินอาหาร โดยเซลล์เยื่อบุลำไส้คิดเป็นประมาณ 12% ของจำนวนเซลล์ที่ผลัดเปลี่ยนต่อวันตามคำอธิบายของสถาบันไวซ์มันน์ เซลล์กลุ่มนี้สัมผัสอาหาร น้ำย่อย และสิ่งต่าง ๆ ที่ผ่านเข้ามา จึงมีการสร้างเซลล์ใหม่มาทดแทนอยู่เสมอ

ถ้าเปลี่ยนวิธีนับจากจำนวนเซลล์มาเป็นน้ำหนัก ภาพจะต่างออกไป เพราะเซลล์เยื่อบุลำไส้มีขนาดใหญ่กว่าเซลล์เลือด แม้จะมีจำนวนน้อยกว่า แต่มีสัดส่วนราว 40% ของมวลเซลล์ที่ผลัดเปลี่ยนต่อวันตามการประเมินเดียวกัน

เซลล์ทุกชนิดไม่ได้เปลี่ยนพร้อมกัน

ตัวเลขเกือบ 4 ล้านเซลล์ต่อวินาทีไม่ได้หมายความว่าอวัยวะทุกส่วนสร้างเซลล์ใหม่เร็วเท่ากัน เซลล์บางชนิดอยู่ได้เพียงไม่กี่วัน ขณะที่บางชนิดอยู่ได้นานหลายปี และเซลล์บางส่วนในสมองและดวงตาอาจอยู่ได้นานตลอดชีวิต

ดังนั้น การผลัดเปลี่ยนจำนวนมากในแต่ละวันจึงไม่ได้แปลว่าร่างกายเปลี่ยนเซลล์ทั้งหมดเป็นชุดใหม่พร้อมกัน แต่เป็นผลรวมของเนื้อเยื่อหลายชนิดที่มีอายุและหน้าที่ต่างกัน โดยเซลล์เลือดกับเยื่อบุทางเดินอาหารเป็นกลุ่มหลักของการหมุนเวียนครั้งใหญ่นี้