สาขาไหนในไทยที่คนจบมาทำงานไม่ตรงสายมากที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เรียนคอมพิวเตอร์แล้วไปทำงานขาย เรียนภาษาแล้วมาทำการตลาด หรือเรียนวิทยาศาสตร์แต่ลงเอยในงานประสานงาน หลายคนน่าจะเคยเจอเพื่อนที่เส้นทางอาชีพพาไปไกลจากชื่อสาขาบนใบปริญญา

แล้วถ้ามองทั้งประเทศ คนจบกลุ่มไหนมีสัดส่วนทำงานไม่ตรงสายสูงที่สุด? คำตอบต้องดูด้วยว่าใช้ข้อมูลปีไหน และนิยามคำว่า “ตรงสาย” อย่างไร

จากกลุ่มสาขาที่รายงาน OECD ปี 2563 ยกมาเปรียบเทียบ กลุ่มเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร หรือ ICT มีสัดส่วนทำงานไม่ตรงสาย 87% รองลงมาในกลุ่มที่รายงานระบุคือศิลปะและมนุษยศาสตร์ 83% ส่วนสุขภาพและสวัสดิการอยู่ที่ 14% ตัวเลขเหล่านี้เป็นข้อมูลย้อนหลัง ไม่ใช่อันดับล่าสุดของบัณฑิตไทยทุกสาขา

ตัวเลข 87% บอกอะไร และไม่ได้บอกอะไร

OECD ใช้แนวคิดเปรียบเทียบสาขาของวุฒิการศึกษาสูงสุดกับสาขาที่โดยทั่วไปจำเป็นต่ออาชีพที่ทำ ข้อมูลของไทยในการวิเคราะห์ชุดนี้อาศัยการสำรวจภาวะการทำงานของประชากรช่วงปี 2554–2561 จึงเป็นภาพแรงงานในช่วงเวลาดังกล่าว ไม่ใช่การนับเฉพาะเด็กจบใหม่ปีล่าสุด

ดังนั้น 87% ไม่ได้แปลว่าคนเรียน ICT ตกงาน 87% เพราะตัวเลขนี้พูดถึงคนที่มีงานทำแต่ถูกจัดว่างานไม่ตรงกับสาขาที่เรียน และไม่ได้แปลว่าทุกคนไม่เคยใช้ความรู้ด้านคอมพิวเตอร์เลย คนทำงานอาจใช้ทักษะดิจิทัลในตำแหน่งที่การจัดประเภทอาชีพไม่ได้ระบุว่าเป็นงาน ICT โดยตรง

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ รายงาน OECD อีกฉบับระบุว่ากลุ่มศิลปะและมนุษยศาสตร์มีสัดส่วนไม่ตรงสาย 83% และกลุ่มวิทยาศาสตร์ 82% โดยไม่ได้ยก ICT มาเปรียบเทียบในข้อความเดียวกัน ข้อมูลทั้งสองฉบับจึงชี้ไปทางเดียวกันว่ามีหลายกลุ่มที่สัดส่วนสูง แต่ยังใช้สรุปเป็นอันดับปัจจุบันของทุกสาขาไม่ได้

ทำไมเรียนอย่างหนึ่ง แต่ไปทำอีกอย่าง?

เหตุผลมีได้ตั้งแต่ตำแหน่งเฉพาะทางมีจำกัด งานที่เปิดรับอยู่ไกลบ้าน ไปจนถึงค่าตอบแทนหรือเวลาทำงานของอีกสายเหมาะกับชีวิตมากกว่า บางคนค้นพบระหว่างฝึกงานว่าชอบงานอีกแบบ ขณะที่บางคนตั้งใจเรียนสาขาหนึ่งเพื่อเอาทักษะไปต่อยอดในธุรกิจของตัวเอง

รายงานด้านทุนมนุษย์ของสหประชาชาติซึ่งวิเคราะห์ข้อมูลสำรวจแรงงานไทยไตรมาส 3 ปี 2565 ก็พบว่าความไม่สมดุลระหว่างจำนวนผู้จบกับโอกาสทำงานเกี่ยวข้องกับปัญหานี้ โดยยกกลุ่มมนุษยศาสตร์และวิทยาศาสตร์พื้นฐานเป็นตัวอย่าง อย่างไรก็ตาม วิธีวิเคราะห์ของรายงานดังกล่าวต่างจากตัวเลขเปอร์เซ็นต์ของ OECD จึงไม่ควรนำตัวเลขมาจัดอันดับรวมกัน

การทำงานไม่ตรงสายไม่ได้เป็นเรื่องเสียหายเสมอไป คนเรียนภาษาอาจใช้ทักษะสื่อสารในงานขาย คนเรียนวิทยาศาสตร์อาจนำการวิเคราะห์ข้อมูลไปใช้ในธุรกิจ แต่หากเปลี่ยนสายเพราะหางานที่ต้องการไม่ได้ หรือรายได้ไม่พอกับภาระ นั่นก็เป็นโจทย์ที่ควรมองให้เห็นเช่นกัน

คนกำลังเลือกเรียนควรดูอะไรบ้าง

ลองเริ่มจากดูงานจริงที่อยากทำ แล้วอ่านประกาศรับสมัครหลายแห่งว่าต้องใช้ทักษะ ประสบการณ์ หรือใบอนุญาตอะไร จากนั้นค่อยย้อนมาดูว่าหลักสูตรสอนและเปิดโอกาสให้ฝึกสิ่งเหล่านั้นแค่ไหน การคุยกับรุ่นพี่และลองฝึกงานช่วยให้เห็นภาพชีวิตการทำงานที่ชื่อคณะบอกไม่ได้ทั้งหมด

สำหรับคนที่เรียนอยู่หรือเรียนจบแล้ว การเก็บผลงาน ฝึกใช้เครื่องมือ และฝึกสื่อสารสิ่งที่ตัวเองทำได้ อาจช่วยเปิดทางเลือกทั้งในสายเดิมและสายใหม่ ชื่อปริญญาเป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางทำงาน ไม่จำเป็นต้องเป็นคำตอบสุดท้ายของทุกคน