จังหวัดไหนมีเขื่อนและอ่างเก็บน้ำมากที่สุดในประเทศไทย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาขับรถผ่านเขื่อนใหญ่ เรามักเห็นผืนน้ำกว้างอยู่หลังสันเขื่อน แต่ถ้าเดินทางต่อไปตามอำเภอต่าง ๆ ก็อาจเจออ่างเก็บน้ำขนาดเล็กซ่อนอยู่ใกล้หมู่บ้านและพื้นที่เกษตรอีกหลายแห่ง แล้วถ้านับรวมกัน จังหวัดไหนจะมีมากที่สุด?

คำตอบต้องเริ่มจากวิธีนับก่อน เพราะเขื่อนกับอ่างเก็บน้ำมักเป็นส่วนหนึ่งของโครงการเดียวกัน ขณะที่ฐานข้อมูลแต่ละแห่งอาจครอบคลุมคนละขนาดและคนละหน่วยงาน

จากข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ยังระบุจังหวัดอันดับหนึ่งเมื่อรวมเขื่อนและอ่างเก็บน้ำทุกขนาดทั่วประเทศไม่ได้ แต่มีตัวอย่างที่เห็นชัดว่า นครราชสีมามีเขื่อนและอ่างขนาดใหญ่ถึงขนาดกลางอยู่จำนวนมาก ส่วนเชียงใหม่ก็มีอ่างขนาดเล็กจำนวนมากในชุดข้อมูลของจังหวัด

รายงานสถานการณ์น้ำรายจังหวัดของ POPNIX Flood ซึ่งระบุว่าใช้ข้อมูลรายวันของกรมชลประทาน วันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 แสดงรายการของนครราชสีมา 28 แห่ง แบ่งเป็นเขื่อนขนาดใหญ่ 4 แห่ง และอ่างเก็บน้ำขนาดกลาง 24 แห่ง ตัวเลขนี้เป็นจำนวนในชุดรายงานดังกล่าว ไม่รวมอ่างขนาดเล็กทั้งหมด และยังใช้ยืนยันอันดับหนึ่งของประเทศไม่ได้

เขื่อนขนาดใหญ่ทั้ง 4 แห่งที่รายงานในชุดนี้ ได้แก่ ลำตะคอง ลำพระเพลิง มูลบน และลำแซะ หลายชื่ออาจคุ้นหูคนที่เดินทางในโคราชหรือเคยติดตามข่าวสถานการณ์น้ำ ส่วนอ่างขนาดกลางกระจายอยู่ตามพื้นที่ต่าง ๆ ของจังหวัด

เมื่อหันไปดูเชียงใหม่ หน้าชุดข้อมูลของสำนักงานจังหวัดเชียงใหม่บนศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐระบุอ่างขนาดใหญ่ 2 แห่ง ขนาดกลาง 13 แห่ง และขนาดเล็ก 116 แห่ง รวม 131 แห่งตามรายละเอียดชุดข้อมูลนั้น อย่างไรก็ตาม หน้ารายละเอียดไม่ได้แสดงปีอ้างอิงของตัวเลขไว้อย่างชัดเจน จึงไม่ควรนำไปเทียบกับรายงานรายวันของนครราชสีมาโดยตรง

จำนวนแห่งกับความจุเป็นคนละเรื่องกัน จังหวัดที่มีอ่างเล็กหลายแห่งอาจมีจำนวนมาก แต่เก็บน้ำรวมได้น้อยกว่าจังหวัดที่มีเขื่อนขนาดใหญ่เพียงไม่กี่แห่ง เช่น กาญจนบุรีมีเขื่อนศรีนครินทร์และเขื่อนวชิราลงกรณ ซึ่งสำนักงานสถิติแห่งชาติยกเป็นตัวอย่างแหล่งเก็บกักน้ำขนาดใหญ่ของประเทศ การมีเขื่อนใหญ่จึงบอกได้ว่าพื้นที่นั้นมีแหล่งเก็บน้ำสำคัญ แต่ยังบอกไม่ได้ว่ามีจำนวนเขื่อนและอ่างมากที่สุด

อีกจุดที่ทำให้ตัวเลขต่างกันคือขอบเขตการสำรวจ บางรายงานติดตามเฉพาะอ่างขนาดใหญ่และขนาดกลาง บางชุดรวมอ่างขนาดเล็กด้วย และแหล่งน้ำอาจอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยงานต่างกัน หากจะจัดอันดับให้เป็นธรรม ต้องใช้บัญชีรายชื่อทั่วประเทศในช่วงเวลาเดียวกัน กำหนดว่าจะรวมแหล่งน้ำประเภทใด และตรวจชื่อซ้ำก่อนนับเป็นรายจังหวัด

สำหรับคนในพื้นที่ จำนวนอ่างเป็นเพียงจุดเริ่มต้น สิ่งที่กระทบชีวิตประจำวันคืออ่างแต่ละแห่งมีน้ำอยู่เท่าไร ส่งน้ำไปถึงพื้นที่เพาะปลูกหรือชุมชนได้แค่ไหน และมีการแบ่งน้ำใช้อย่างไรในช่วงฝนน้อย ต่อให้จังหวัดหนึ่งมีอ่างหลายแห่ง น้ำก็อาจไม่ได้อยู่ใกล้จุดที่ต้องการใช้เสมอไป

ดังนั้น หากถามหาเจ้าของอันดับหนึ่งแบบรวมทุกขนาด คำตอบที่ตรงที่สุดในตอนนี้คือยังยืนยันไม่ได้จากชุดข้อมูลที่นำมาเปรียบเทียบกันได้ ส่วนตัวเลขที่ตรวจพบคือ นครราชสีมามีรายการขนาดใหญ่และกลาง 28 แห่งในรายงานวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 และชุดข้อมูลของเชียงใหม่ระบุอ่างทุกขนาดรวม 131 แห่ง โดยทั้งสองตัวเลขมีขอบเขตและช่วงข้อมูลต่างกัน