จังหวัดใดมีโรงพยาบาลและคลินิกหนาแน่นที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาขับรถผ่านย่านชุมชนใหญ่ ๆ เราอาจเห็นทั้งโรงพยาบาล คลินิกทันตกรรม และคลินิกทั่วไปอยู่ห่างกันไม่กี่ช่วงถนน จนอดสงสัยไม่ได้ว่าถ้าดูทั้งประเทศ พื้นที่ไหนมีสถานพยาบาลกระจุกตัวอยู่มากที่สุด

คำว่า “หนาแน่น” วัดได้หลายแบบ จะนับจำนวนสถานพยาบาลทั้งหมด เทียบกับขนาดพื้นที่ หรือเทียบกับจำนวนประชากรก็ได้ และแต่ละวิธีอาจให้คำตอบต่างกัน

ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ชี้ไปที่ กรุงเทพมหานคร ในแง่การกระจุกตัวของสถานพยาบาล โดยเฉพาะโรงพยาบาลและคลินิกเอกชน แต่ยังยืนยันไม่ได้ว่าเป็นอันดับหนึ่งล่าสุดเมื่อนำโรงพยาบาลกับคลินิกทุกประเภทมารวมกันแล้วหารด้วยพื้นที่หรือจำนวนประชากร

ตัวเลขโรงพยาบาลในกรุงเทพฯ บอกอะไรบ้าง

รายงานสถิติกรุงเทพมหานคร ซึ่งอ้างข้อมูลทรัพยากรสาธารณสุขปี 2566 ระบุว่า กรุงเทพฯ มีโรงพยาบาล 145 แห่ง แบ่งเป็นโรงพยาบาลรัฐ 39 แห่ง และโรงพยาบาลเอกชน 106 แห่ง ตัวเลขนี้นับทั้งภาครัฐและเอกชน แต่ไม่ได้รวมคลินิกเข้าไปด้วย

ส่วนจำนวนเตียง โรงพยาบาลรัฐมี 16,198 เตียง ขณะที่โรงพยาบาลเอกชนมี 14,489 เตียง แม้โรงพยาบาลเอกชนจะมีจำนวนแห่งมากกว่า แต่จำนวนเตียงรวมของโรงพยาบาลรัฐในข้อมูลชุดนี้กลับสูงกว่า จึงเห็นได้ว่าการนับจำนวนแห่งเพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกขนาดหรือกำลังรองรับผู้ป่วยทั้งหมด

แล้วคลินิกล่ะ?

รายงานของกระทรวงสาธารณสุขที่เปรียบเทียบเขตสุขภาพในปี 2559 ระบุว่า เขตสุขภาพที่ 13 ซึ่งครอบคลุมกรุงเทพมหานคร มีคลินิกเอกชน 4,852 แห่ง หรือประมาณร้อยละ 22.1 ของคลินิกเอกชนทั่วประเทศ และเป็นเขตที่มีจำนวนมากที่สุดในรายงานนั้น รองลงมาคือเขตสุขภาพที่ 6 ซึ่งมี 2,283 แห่ง

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขคลินิกดังกล่าวเป็นข้อมูลเก่า และเปรียบเทียบระดับเขตสุขภาพ ไม่ใช่ตารางจัดอันดับจังหวัดล่าสุด จึงใช้บอกภาพการกระจุกตัวในเวลานั้นได้ แต่ไม่ควรนำ 4,852 แห่งไปบวกกับโรงพยาบาล 145 แห่ง เพราะเป็นข้อมูลคนละปีและคนละชุด

ปัจจุบันมีชุดข้อมูลสถานพยาบาลเอกชนของกรมสนับสนุนบริการสุขภาพเผยแพร่ผ่านศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ โดยแยกประเภทสถานพยาบาลและพื้นที่ การจะจัดอันดับให้รอบด้านต้องนำข้อมูลโรงพยาบาลรัฐ โรงพยาบาลเอกชน และคลินิกในปีเดียวกันมาจัดประเภทให้ตรงกันก่อน แล้วจึงเทียบกับพื้นที่หรือประชากรตามโจทย์

จำนวนเยอะ ไม่ได้แปลว่าเดินทางสะดวกทุกคน

แม้อยู่ในจังหวัดเดียวกัน สถานพยาบาลก็อาจกระจุกอยู่ตามย่านธุรกิจหรือชุมชน ขณะที่บ้านของผู้ป่วยอยู่ไกลออกไป นอกจากนี้คลินิกแต่ละแห่งยังให้บริการต่างกัน บางแห่งเน้นทันตกรรม บางแห่งรักษาโรคทั่วไป จึงทดแทนโรงพยาบาลที่รับผู้ป่วยฉุกเฉินหรือผู้ป่วยในไม่ได้ทั้งหมด

สำหรับคนที่กำลังเลือกที่รักษา ระยะทางเป็นเพียงเรื่องหนึ่ง ควรดูด้วยว่าสถานพยาบาลรับสิทธิรักษาที่ใช้หรือไม่ มีบริการตรงกับอาการ เปิดเวลาใด และต้องนัดล่วงหน้าหรือเปล่า

ดังนั้น หากถามว่าพื้นที่ใดมีหลักฐานชัดว่ามีสถานพยาบาลกระจุกตัวสูง คำตอบที่มีข้อมูลรองรับคือกรุงเทพมหานคร โดยมีโรงพยาบาล 145 แห่งในปี 2566 และเคยมีคลินิกเอกชนมากที่สุดเมื่อเทียบระดับเขตสุขภาพในปี 2559 ส่วนตำแหน่งอันดับหนึ่งของความหนาแน่นรวมทุกประเภทในปัจจุบันยังต้องคำนวณจากข้อมูลปีเดียวกันก่อน