พฤติกรรมการใช้จ่ายแบบไหนทำให้คนไทยเป็นหนี้บัตรเครดิต

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ต้นเดือนเพิ่งจ่ายค่าบัตรไป พอถึงปลายเดือนก็มีรายการใหม่รออยู่แล้ว บางรายการเป็นของที่อยากได้ บางรายการเป็นค่าอาหาร ค่าน้ำมัน หรือของใช้ที่เลี่ยงไม่ได้ พอใบแจ้งยอดมาถึง ยอดรวมกลับสูงกว่าเงินที่เตรียมไว้

คำถามคือ หนี้บัตรเครดิตของคนไทยส่วนใหญ่มาจากการซื้อของฟุ่มเฟือยจริงไหม หรือมีค่าใช้จ่ายอย่างอื่นซ่อนอยู่ในยอดที่ต้องจ่ายทุกเดือนด้วย

ข้อมูลที่พบยังระบุไม่ได้ว่าพฤติกรรมใดเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของหนี้บัตรเครดิตโดยเฉพาะ แต่มีจุดเสี่ยงที่เห็นชัดคือ การใช้บัตรโดยไม่ได้เตรียมเงินจ่ายเต็มจำนวน เมื่อถึงกำหนดจึงต้องจ่ายบางส่วนและมียอดค้างต่อไป ขณะที่ค่าใช้จ่ายจำเป็นและรายได้ที่ไม่พอก็มีส่วนผลักให้หลายคนต้องพึ่งสินเชื่อ

บทความของธนาคารแห่งประเทศไทยจากประสบการณ์ช่วยเหลือลูกหนี้ ยกตัวอย่างการรูดซื้อสินค้ามูลค่าสูงโดยไม่กันเงินไว้จ่ายคืน พอเงินไม่พอก็จ่ายเพียงขั้นต่ำ และมีดอกเบี้ยตามมา หากยังใช้บัตรเพิ่มพร้อมกับจ่ายขั้นต่ำต่อเนื่อง ยอดหนี้ก็อาจลดลงช้าและกลายเป็นภาระก้อนใหญ่

ค่าใช้จ่ายจำเป็นก็เป็นจุดเริ่มต้นของหนี้ได้

ผลสำรวจของสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้าในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 จากผู้ตอบ 6,469 ราย พบว่า ค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวันที่เพิ่มขึ้นเป็นสาเหตุของการสร้างหนี้ที่มีสัดส่วนสูงสุดในการสำรวจภาพรวม อยู่ที่ 29.06% รองลงมาคือการซื้อสินทรัพย์ เช่น บ้านและรถ 25.83%

ตัวเลขนี้พูดถึง หนี้ทุกประเภทในการสำรวจ ไม่ใช่หนี้บัตรเครดิตเพียงอย่างเดียว จึงนำไปสรุปตรง ๆ ไม่ได้ว่าคนไทยเป็นหนี้บัตรเพราะค่าใช้จ่ายประจำมากที่สุด แต่ช่วยให้เห็นว่าเรื่องหนี้ไม่ได้มีแค่การซื้อของเกินความจำเป็น บางบ้านอาจใช้บัตรจ่ายของกินของใช้ระหว่างรอรายได้ แล้วพบว่าเงินเดือนถัดไปต้องรับทั้งค่าใช้จ่ายใหม่และยอดบัตรเก่า

ผลสำรวจ SCB EIC ปี 2567 ก็สะท้อนปัญหารายได้ไม่พอรายจ่ายในกลุ่มผู้มีหนี้ โดยเฉพาะผู้มีรายได้ไม่เกิน 15,000 บาทต่อเดือน ซึ่งมากกว่า 80% ในกลุ่มดังกล่าวมีปัญหารายได้ไม่พอจ่ายและมีพฤติกรรมชำระหนี้ไม่สม่ำเสมอ รวมถึงผู้ที่จ่ายสม่ำเสมอแต่จ่ายได้เพียงขั้นต่ำ ข้อมูลนี้เป็นภาพของผู้มีหนี้ตามขอบเขตสำรวจ ไม่ใช่ตัวเลขเฉพาะผู้ถือบัตรเครดิตทั้งหมด

ยอดเล็กหลายรายการรวมกันก็จ่ายไม่ไหวได้

การใช้บัตรกับของราคาไม่สูงอาจทำให้แต่ละรายการดูจัดการง่าย แต่ถ้ารูดหลายครั้งโดยไม่ได้ดูยอดรวม ทั้งค่าเดินทาง อาหาร สินค้าออนไลน์ และรายจ่ายประจำอาจมาชนกันในวันครบกำหนด โดยเฉพาะคนที่มีหลายบัตรและแต่ละใบตัดรอบไม่พร้อมกัน

ส่วนการผ่อนสินค้า 0% ช่วยแบ่งจ่ายได้หากเป็นของที่จำเป็นและวางแผนไว้แล้ว แต่คำว่า 0% ไม่ได้แปลว่าไม่มีภาระ การผ่อนหลายชิ้นพร้อมกันยังทำให้มีค่างวดสะสม จึงควรดูยอดผ่อนรวมทุกเดือน ระยะเวลา และเงื่อนไขของรายการก่อนตัดสินใจ

จ่ายขั้นต่ำช่วยประคองเดือนนี้ แต่หนี้ยังเหลือ

หากใบแจ้งยอดมา 10,000 บาท แล้วจ่ายเพียงบางส่วน ยอดที่ยังไม่ได้ชำระก็ไม่ได้หายไป และอาจมีดอกเบี้ยตามเงื่อนไขของบัตร การจ่ายขั้นต่ำจึงอาจช่วยให้ผ่านเดือนที่เงินตึงได้ แต่ถ้าทำต่อเนื่องพร้อมรูดเพิ่ม หนี้เดิมและรายจ่ายใหม่จะไปกองอยู่ในรอบถัดไป

การคิดดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียมจริงขึ้นอยู่กับรายการ วันที่ทำรายการ วันชำระ และเงื่อนไขของผู้ออกบัตร จึงควรตรวจใบแจ้งยอดหรือสอบถามเจ้าหนี้โดยตรง โดยเฉพาะก่อนกดเงินสดจากบัตร ซึ่งอาจมีดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียมตามเงื่อนไข

เริ่มจัดการอย่างไรเมื่อยอดบัตรเริ่มตึง

ลองรวบรวมยอดค้าง วันครบกำหนด และยอดผ่อนของทุกบัตรไว้ในที่เดียว แล้วเทียบกับรายได้หลังหักค่าใช้จ่ายจำเป็น หากยังจ่ายเต็มได้ การกันเงินสำหรับยอดบัตรทันทีหลังใช้จะช่วยให้เห็นว่าเงินส่วนไหนใช้ไปแล้ว ส่วนรายการที่เลื่อนได้อาจพักไว้ก่อนจนกว่ายอดค้างจะลดลง

ถ้าเริ่มเห็นว่าจ่ายไม่ไหว ควรติดต่อผู้ออกบัตรก่อนถึงกำหนดเพื่อสอบถามทางเลือกปรับโครงสร้างหนี้และเงื่อนไขที่เหมาะกับรายได้ การขอความช่วยเหลือตั้งแต่เนิ่น ๆ ทำให้มีโอกาสวางแผนร่วมกันได้ก่อนภาระจะหนักขึ้น

สำหรับคำถามว่าพฤติกรรมไหนทำให้คนไทยเป็นหนี้บัตรเครดิตมากที่สุด ยังไม่มีหลักฐานในข้อมูลชุดนี้พอจะจัดอันดับได้ สิ่งที่ควรจับตาคือยอดใช้จ่ายที่สูงกว่าเงินซึ่งเตรียมไว้จ่ายคืน รวมถึงช่วงที่รายได้ไม่พอกับค่าใช้จ่ายจำเป็น เพราะทั้งสองอย่างอาจนำไปสู่ยอดค้างและการจ่ายขั้นต่ำต่อเนื่องได้