ภาษีที่รัฐไทยจัดเก็บได้มากที่สุดมาจากแหล่งไหนบ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาพูดถึงภาษี หลายคนนึกถึงเงินที่ถูกหักจากเงินเดือน หรือแบบแสดงรายการที่ต้องยื่นทุกปี แต่ในชีวิตประจำวันยังมีภาษีอีกหลายชนิดที่รวมอยู่ในราคาสินค้าและบริการ ตั้งแต่ของใช้ในบ้านไปจนถึงน้ำมันที่เติมรถ

แล้วถ้าเอารายได้ภาษีของทั้งประเทศมากางดู ภาษีชนิดไหนทำเงินให้รัฐมากที่สุด?

คำตอบคือ ภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือ VAT โดยข้อมูลปีงบประมาณ 2568 ซึ่งนับตั้งแต่เดือนตุลาคม 2567 ถึงกันยายน 2568 ระบุว่า จัดเก็บได้ 992,829 ล้านบาท รองลงมาคือภาษีเงินได้นิติบุคคล 797,100 ล้านบาท และภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา 432,353 ล้านบาท

ตัวเลขเหล่านี้เป็นยอดจัดเก็บตามประเภทภาษี ไม่ได้บอกว่าคนไทยแต่ละคนจ่ายเท่าไร เพราะมีทั้งภาษีจากผู้บริโภคและจากกิจการ รวมถึงกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการนำเข้าสินค้า

1. ภาษีมูลค่าเพิ่ม 992,829 ล้านบาท

VAT เป็นภาษีที่เกี่ยวข้องกับการซื้อขายสินค้าและบริการที่เข้าเกณฑ์ ผู้บริโภคมักพบผ่านราคาสินค้าหรือใบเสร็จ โดยผู้ประกอบการที่จดทะเบียนมีหน้าที่เรียกเก็บและนำส่งตามระบบภาษี หลังหักภาษีซื้อที่มีสิทธิหักได้

ยอดปี 2568 แบ่งเป็น VAT จากการบริโภคในประเทศ 616,623 ล้านบาท และจากการนำเข้า 376,206 ล้านบาท ฐานการซื้อขายที่กว้างทำให้ยอดรวมสูง แม้การซื้อแต่ละครั้งจะเป็นเงินเพียงจำนวนไม่มาก ทั้งนี้ สินค้าและบริการบางประเภทได้รับยกเว้น จึงไม่ใช่ทุกการใช้จ่ายที่มี VAT

2. ภาษีเงินได้นิติบุคคล 797,100 ล้านบาท

เงินก้อนนี้มาจากบริษัทและห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่มีหน้าที่เสียภาษี โดยทั่วไปคำนวณจากกำไรสุทธิตามหลักเกณฑ์ภาษี ไม่ใช่เก็บจากยอดขายทั้งหมด ธุรกิจต่างขนาดอาจมีอัตราหรือสิทธิประโยชน์ต่างกันตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

เมื่อธุรกิจมีกำไรและเศรษฐกิจเดินหน้า รายได้ภาษีส่วนนี้ก็มีโอกาสเพิ่มขึ้น ส่วนช่วงที่ต้นทุนสูงหรือกำไรลดลง ยอดที่รัฐเก็บได้ก็อาจเปลี่ยนตามผลประกอบการ

3. ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา 432,353 ล้านบาท

ภาษีประเภทนี้เกี่ยวข้องกับรายได้ของบุคคล เช่น เงินเดือน ค่าจ้าง และรายได้จากการประกอบอาชีพอิสระ หลังนำรายได้มาคำนวณหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนตามสิทธิ จึงค่อยพิจารณาภาษีที่ต้องจ่าย

คนที่มีรายได้ไม่เท่ากันจึงไม่ได้จ่ายเท่ากัน และการมีหน้าที่ยื่นแบบก็ไม่ได้แปลว่าจะต้องมีภาษีค้างจ่ายเสมอไป สำหรับมนุษย์เงินเดือน ภาษีบางส่วนอาจถูกนายจ้างหักไว้ระหว่างปี ก่อนนำไปคำนวณยอดทั้งปีอีกครั้ง

4. ภาษีสรรพสามิตและอากรนำเข้า

นอกจากสามรายการใหญ่ รัฐยังเก็บภาษีจากสินค้าบางประเภทผ่านกรมสรรพสามิต เช่น น้ำมัน เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ยาสูบ และรถยนต์ ภาษีเหล่านี้มีหลักเกณฑ์ต่างกันไป และอาจสะท้อนอยู่ในราคาที่ผู้ซื้อจ่าย

ส่วนอากรขาเข้าเกี่ยวข้องกับสินค้าที่นำเข้าจากต่างประเทศ อัตราขึ้นอยู่กับชนิดสินค้าและสิทธิที่ใช้ได้ ภาษีสรรพสามิตกับอากรขาเข้าเป็นคนละประเภทกับ VAT แม้สินค้าชิ้นเดียวอาจเกี่ยวข้องกับภาษีมากกว่าหนึ่งชนิดตามเงื่อนไข

สำหรับข้อมูลที่ใหม่กว่า กระทรวงการคลังรายงานว่าปีงบประมาณ 2569 รัฐมีรายได้สุทธิ 2,948,097 ล้านบาท โดย VAT และภาษีเงินได้นิติบุคคลเป็นรายการสำคัญที่จัดเก็บได้สูงกว่าประมาณการ ตัวเลขสุทธินี้รวมรายได้ที่ไม่ใช่ภาษีด้วย และผ่านการหักรายการต่าง ๆ แล้ว จึงไม่ควรนำไปเทียบตรง ๆ กับยอดภาษีแต่ละประเภทข้างต้น

ภาพที่เห็นชัดคือ เงินภาษีไม่ได้มาจากตอนยื่นแบบประจำปีอย่างเดียว แต่เชื่อมอยู่กับทั้งการบริโภค กำไรของกิจการ รายได้จากการทำงาน และสินค้าบางชนิดที่เราใช้ในชีวิตประจำวัน ยิ่งเข้าใจว่าภาษีแต่ละก้อนมาจากไหน ก็ยิ่งช่วยให้ติดตามได้ชัดขึ้นว่าเงินส่วนรวมควรถูกนำไปใช้อย่างไร