แม่น้ำสายที่ยาวที่สุดและสั้นที่สุดในประเทศไทยอยู่ที่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้ามองจากแผนที่ แม่น้ำบางสายคดเคี้ยวผ่านหลายจังหวัด ส่วนบางสายอยู่ใกล้ทะเลจนดูเหมือนเดินทางจากต้นทางถึงปากน้ำได้ไม่นาน แล้วสายไหนยาวที่สุด และสายไหนสั้นที่สุดในประเทศไทย?

คำตอบต้องเริ่มจากการตกลงกันก่อนว่าจะนับเฉพาะแม่น้ำที่อยู่ในไทยตลอดสาย หรือรวมแม่น้ำนานาชาติด้วย รวมถึงจะเริ่มวัดจากจุดไหน เพราะชื่อแม่น้ำกับลำน้ำสาขาไม่ได้มีจุดเริ่มต้นที่เห็นตรงกันเสมอไป

ถ้านับแม่น้ำที่ไหลอยู่ในประเทศไทยทั้งสาย แม่น้ำชี เป็นสายที่หน่วยงานรัฐระบุว่ายาวที่สุด โดยตัวเลขที่อ้างกันทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 765 กิโลเมตร ส่วนฝั่งที่สั้น มีรายงานอ้างคำกล่าวของนายกเทศมนตรีเมืองกระบี่ว่า แม่น้ำกระบี่ ยาวประมาณ 5 กิโลเมตรและสั้นที่สุดในประเทศ แต่ยังไม่พบหลักฐานเปรียบเทียบแม่น้ำทั่วประเทศด้วยเกณฑ์เดียวกัน จึงยังยืนยันอันดับสั้นที่สุดไม่ได้

แม่น้ำชี จากภูเขาสู่อีสานตอนล่าง

แม่น้ำชีมีต้นน้ำอยู่บริเวณเทือกเขาเพชรบูรณ์ในจังหวัดชัยภูมิ จากนั้นไหลผ่านพื้นที่ภาคอีสาน ก่อนบรรจบกับแม่น้ำมูลในเขตจังหวัดอุบลราชธานี แล้วน้ำจากระบบลุ่มน้ำมูลจึงไหลต่อไปสู่แม่น้ำโขง

เอกสารแผนพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือของกรมส่งเสริมอุตสาหกรรมระบุความยาวแม่น้ำชีประมาณ 765 กิโลเมตร และเปรียบเทียบไว้กับแม่น้ำมูลที่ประมาณ 641 กิโลเมตร ตัวเลขนี้ช่วยให้เห็นขนาดของลำน้ำหลักสองสายที่เชื่อมต่อกันและเป็นแหล่งน้ำสำคัญของพื้นที่เกษตรและชุมชนริมฝั่ง

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขความยาวแม่น้ำชีไม่ได้ตรงกันทุกแหล่ง รายงานข่าวของกรมประชาสัมพันธ์เคยอ้างตัวเลข 1,030 กิโลเมตร โดยไม่ได้อธิบายจุดเริ่ม จุดสิ้นสุด หรือวิธีวัดให้เปรียบเทียบกันได้ชัดเจน จึงควรมอง 765 กิโลเมตรเป็นค่าประมาณที่มีการอ้างอิงแพร่หลาย ไม่ใช่ตัวเลขที่ทุกหน่วยงานใช้ตรงกัน

ถ้าขยายโจทย์เป็นแม่น้ำที่ไหลผ่านหรือเป็นแนวพรมแดนของไทยด้วย แม่น้ำโขงก็ต้องถูกนำมาพิจารณา เพราะเป็นแม่น้ำนานาชาติที่มีความยาวตลอดสายมากกว่าแม่น้ำชี แต่ความยาวตลอดสายของโขงไม่ได้อยู่ในประเทศไทยทั้งหมด การนำตัวเลขทั้งสองมาเทียบกันจึงต้องบอกขอบเขตให้ตรงกันก่อน

แล้วแม่น้ำกระบี่สั้นที่สุดจริงไหม

แม่น้ำกระบี่อยู่ในจังหวัดกระบี่ บริเวณตัวเมืองมีเขาขนาบน้ำเป็นภูเขาสองลูกอยู่คนละฝั่งของลำน้ำ และมีป่าชายเลนใกล้ปากแม่น้ำ นักท่องเที่ยวสามารถเห็นภูมิประเทศลักษณะนี้ได้จากการเดินทางทางเรือ

ข่าวผู้จัดการออนไลน์เมื่อปี 2561 รายงานคำกล่าวของนายกเทศมนตรีเมืองกระบี่ว่าแม่น้ำสายนี้ยาวเพียง 5 กิโลเมตรและเป็นสายที่สั้นที่สุดของประเทศ ข้อมูลดังกล่าวทำให้แม่น้ำกระบี่เป็นชื่อที่มีเหตุผลควรยกมาพูดถึง แต่รายงานไม่ได้แสดงวิธีวัดหรือรายชื่อแม่น้ำอื่นที่นำมาเปรียบเทียบ จึงยังใช้ยืนยันว่าเป็นอันดับหนึ่งของทั้งประเทศไม่ได้

กรมเจ้าท่ามีชุดข้อมูลความยาวแม่น้ำจากการสำรวจ แต่คำอธิบายชุดข้อมูลระบุว่าเป็นฐานข้อมูลเส้นทางแม่น้ำสายหลัก การจะหาสายที่สั้นที่สุดจากข้อมูลนี้ต้องตรวจรายชื่อและช่วงลำน้ำที่บันทึกไว้ก่อน และผลที่ได้จะตอบได้ภายในขอบเขตของชุดข้อมูลนั้น

สำหรับคนริมฝั่ง ระยะทางเป็นเพียงมุมหนึ่งของเรื่อง แม่น้ำชีนำน้ำผ่านพื้นที่กว้างใหญ่ของอีสาน ขณะที่ลำน้ำบริเวณกระบี่เชื่อมกับป่าชายเลนและปากน้ำใกล้ชุมชน ไม่ว่าสายน้ำจะยาวเท่าไร คุณภาพน้ำและการดูแลพื้นที่ริมฝั่งก็ส่งผลต่อผู้คนและสิ่งมีชีวิตที่พึ่งพาน้ำสายนั้นเหมือนกัน