10 สัตว์มีพิษในไทยที่กัดหรือต่อยคนจนต้องรักษา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

รองเท้าที่วางไว้นอกบ้าน กองใบไม้ริมทาง หรือชายคาที่มีรังแมลง ล้วนเป็นจุดที่คนกับสัตว์มีพิษอาจเจอกันโดยไม่ทันตั้งตัว บางครั้งมีแค่รอยปวดบวม แต่บางครั้งต้องรีบไปโรงพยาบาล

ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ยังไม่เพียงพอจะจัดอันดับสัตว์ 10 ชนิดตามจำนวนผู้เข้ารับการรักษาทั่วประเทศ รายการต่อไปนี้จึงเป็น 10 ตัวอย่างที่ควรรู้จัก ไม่ใช่อันดับความถี่ เพราะแต่ละแหล่งเก็บข้อมูลคนละกลุ่มและคนละช่วงเวลา

ตัวเลขที่มีหลักฐานชัดคือ กรมควบคุมโรครายงานว่าในปี 2564 มีผู้ถูกงูกัดเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล 7,107 ราย ส่วนข้อมูลที่กระทรวงสาธารณสุขอ้างจาก สปสช. ระบุว่าปี 2566 มีผู้เข้ารับการรักษาจากการถูกงูพิษและสัตว์มีพิษกัดประมาณ 12,000 คน ตัวเลขสองชุดนี้มีขอบเขตและปีต่างกัน จึงนำมาเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้

1. งูเขียวหางไหม้
มักพบตามพุ่มไม้หรือกิ่งไม้เตี้ย คนอาจถูกกัดขณะตัดหญ้าหรือเก็บของในสวน พิษทำให้ปวดบวมและอาจรบกวนการแข็งตัวของเลือด แม้แผลดูเล็กก็ควรไปโรงพยาบาล

2. งูกะปะ
งูสีน้ำตาลที่พรางตัวกับพื้นดินและใบไม้ได้ดี อาจถูกเหยียบโดยไม่เห็น พิษทำให้บวมและเลือดแข็งตัวผิดปกติได้ การสวมรองเท้าหุ้มเท้าและใช้ไฟฉายช่วยลดโอกาสเผชิญหน้า

3. งูเห่า
พบได้ทั้งในพื้นที่เกษตรและบริเวณบ้าน พิษอาจทำลายเนื้อเยื่อหรือกระทบระบบประสาทจนกล้ามเนื้ออ่อนแรงและหายใจลำบาก หากถูกกัดให้รีบไปรักษา แม้ช่วงแรกยังมีอาการน้อย

4. งูสามเหลี่ยม
งูมีลายปล้องดำสลับสีอ่อนที่ออกหากินเวลากลางคืน พิษออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท แผลอาจไม่เด่นชัด แต่ผู้ถูกกัดยังเสี่ยงกล้ามเนื้ออ่อนแรงและหายใจล้มเหลวได้

5. ตะขาบ
ชอบที่มืดและชื้น เช่น ห้องน้ำ กองไม้ หรือรองเท้าที่วางทิ้งไว้ เมื่อกัดมักปวดทันที บวมแดง และบางคนปวดจนต้องพบแพทย์ การสะบัดรองเท้าก่อนสวมและเก็บของไม่ให้รกช่วยลดจุดหลบซ่อน

6. แมงป่อง
อาจซ่อนใต้ก้อนหิน เศษไม้ หรือในรองเท้า เหล็กไนทำให้ปวดบริเวณที่ถูกต่อย ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรง แต่หากปวดมาก มีอาการผิดปกติทั่วตัว หรือเป็นเด็กเล็ก ควรให้แพทย์ประเมิน

7. ผึ้ง
ผึ้งอาจต่อยเมื่อรังถูกรบกวน อาการทั่วไปคือปวด บวม และแดงตรงจุดที่ถูกต่อย แต่บางคนแพ้รุนแรงได้ แม้ถูกต่อยเพียงครั้งเดียว ถ้ามีเหล็กไนค้างให้รีบนำออก แล้วล้างแผล

8. ต่อ
มักทำรังตามต้นไม้หรือชายคา การรบกวนรังอาจทำให้ถูกต่อยหลายจุดพร้อมกัน หากพบรังใกล้บ้านควรเว้นระยะและให้ผู้ชำนาญจัดการ โดยเฉพาะเมื่อรังอยู่ในทางเดิน

9. แตน
แตนต่อยแล้วทำให้ปวดและบวมได้เช่นกัน ความรุนแรงขึ้นกับจำนวนครั้งและการตอบสนองของแต่ละคน หากถูกต่อยหลายจุดหรือเริ่มมีอาการทั่วตัวควรรีบไปโรงพยาบาล

10. แมงกะพรุนไฟ
หนวดของแมงกะพรุนบางชนิดปล่อยพิษเมื่อสัมผัสผิวหนัง ทำให้ปวดแสบและเกิดรอยได้ บางชนิดอันตรายถึงชีวิต หากมีอาการรุนแรงให้เรียก 1669 และทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ทันที

เมื่อถูกกัดหรือต่อยต้องทำอย่างไร
ถ้าสงสัยว่าถูกงูกัด ให้ขยับบริเวณที่ถูกกัดให้น้อย ถอดแหวนหรือนาฬิกาก่อนบวม และรีบไปโรงพยาบาล ห้ามกรีดแผล ดูดพิษ หรือขันชะเนาะ ไม่ต้องเสียเวลาจับงู หากถ่ายภาพได้จากระยะปลอดภัยอาจช่วยให้แพทย์ประเมินชนิดงู

สำหรับสัตว์อื่น ให้ออกจากบริเวณอันตราย ล้างแผลด้วยน้ำสะอาด และเฝ้าสังเกตอาการ หากหายใจลำบาก เสียงแหบ หน้าหรือคอบวม หน้ามืด หรือหมดสติ ให้โทร 1669 ทันที อาการแพ้รุนแรงเกิดขึ้นได้แม้รอยต่อยภายนอกจะดูเล็ก