สัตว์ป่าสงวนไทยที่สูญพันธุ์ไปแล้วและชนิดที่เหลือน้อย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนพื้นที่ชุ่มน้ำและผืนป่าที่เคยมีสัตว์อาศัยอยู่ การออกสำรวจครั้งหนึ่งอาจจบลงโดยไม่พบร่องรอยของสัตว์ที่ตามหาเลย บางชนิดหายไปจากประเทศไทยแล้ว แต่ยังมีชีวิตในประเทศอื่น บางชนิดไม่มีรายงานยืนยันมานานจนยังตอบไม่ได้ว่าเหลืออยู่หรือไม่

คำว่า “สัตว์ป่าสงวนของไทย” เป็นสถานะคุ้มครองตามกฎหมาย ไม่ได้หมายความว่าสัตว์ทุกชนิดในบัญชียังพบได้ในป่าไทย และการบอกว่าชนิดใดเหลือน้อยที่สุดก็ต้องแยกก่อนว่านับในไทยหรือทั่วโลก

สมันเป็นสัตว์ป่าสงวนที่ได้รับการจัดสถานะว่าสูญพันธุ์ไปจากโลกแล้ว ส่วนสัตว์หายากชนิดอื่นมีสถานะต่างกัน ทั้งสูญพันธุ์ไปจากประเทศไทย อาจสูญพันธุ์แล้ว หรือยังพบอยู่แต่มีประชากรน้อยจนเสี่ยงสูง

สมัน: กวางที่ไม่เหลือประชากรบนโลก

สมันเป็นกวางที่เคยอาศัยอยู่บริเวณที่ราบภาคกลางของไทย ตัวผู้มีเขาแตกแขนงเป็นพุ่ม รายงานของ WWF ระบุว่าประชากรในธรรมชาติหายไปประมาณ พ.ศ. 2475 และตัวสุดท้ายที่เลี้ยงไว้ถูกฆ่าใน พ.ศ. 2481 การล่าและการเปลี่ยนพื้นที่ชุ่มน้ำไปใช้ทำเกษตรเป็นแรงกดดันสำคัญต่อสัตว์ชนิดนี้

ปัจจุบันไม่มีสมันที่มีชีวิตให้เพาะพันธุ์กลับคืน การที่ชื่อยังอยู่ในบัญชีสัตว์ป่าสงวนจึงไม่ได้แปลว่ามีฝูงซ่อนอยู่ในป่า แต่เป็นชื่อของสัตว์ซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติไทย

นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธรและกูปรี: ยังบอกจำนวนที่เหลือไม่ได้

นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธรหรือนกนางแอ่นตาพอง มีรายงานการพบที่บึงบอระเพ็ด จังหวัดนครสวรรค์ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ระบุว่ายังไม่ทราบสถานภาพที่แท้จริงของนกชนิดนี้ และอาจสูญพันธุ์ไปแล้ว การไม่พบตัวมานานจึงเป็นสัญญาณน่าห่วง แต่ยังไม่ควรนำไปบอกว่าเหลือกี่ตัวหรือยืนยันว่าสูญพันธุ์แล้ว

กูปรีหรือโคไพรเป็นวัวป่าหายากอีกชนิดที่เคยพบในภูมิภาคนี้ กลุ่มผู้เชี่ยวชาญ Asian Wild Cattle ระบุว่าไม่มีการพบที่ยืนยันได้ตั้งแต่ พ.ศ. 2526 และจัดสถานะว่าใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง โดยอาจสูญพันธุ์แล้ว การไม่มีจำนวนที่ยืนยันได้ทำให้เปรียบเทียบกูปรีกับสัตว์ชนิดอื่นเป็นอันดับแน่นอนไม่ได้

กระซู่และแรดชวา: หายไปจากไทย แต่ยังมีในโลก

กระซู่เป็นแรดขนาดเล็ก มีขนตามลำตัวและมีนอ 2 นอ ข้อมูลบัญชีแดงของ IUCN จัดว่ากระซู่สูญพันธุ์ไปจากประเทศไทยแล้ว แต่ยังมีประชากรเหลือในอินโดนีเซีย ส่วนแรดชวาก็ไม่เหลืออยู่ในไทยเช่นกัน และประชากรที่ยังมีชีวิตอยู่จำกัดอยู่บนเกาะชวา

รายงานของ IUCN ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2568 ประเมินว่าทั่วโลกเหลือกระซู่ประมาณ 34–47 ตัว และแรดชวา 50 ตัว ตัวเลขนี้เป็นการประเมินประชากรทั่วโลกในช่วงเวลาของรายงาน ไม่ใช่จำนวนสัตว์ที่เหลือในประเทศไทย และอาจเปลี่ยนได้เมื่อมีข้อมูลสำรวจใหม่

นกแต้วแล้วท้องดำ: ตัวอย่างสัตว์ที่เคยสำรวจพบเหลือน้อยในไทย

นกแต้วแล้วท้องดำอาศัยอยู่ในป่าดิบชื้นที่ราบต่ำทางภาคใต้ รายงานของ Thai PBS ซึ่งอ้างข้อมูลการสำรวจในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ–บางคราม จังหวัดกระบี่ ระบุว่า พ.ศ. 2559 สำรวจพบ 4 ตัว และใน พ.ศ. 2560 พบนกตัวเมีย 1 ตัว พร้อมได้ยินเสียงตัวผู้ 2 ตัว ตัวเลขเหล่านี้เป็นผลสำรวจเฉพาะพื้นที่และช่วงเวลานั้น จึงใช้แทนจำนวนปัจจุบันของทั้งประเทศไม่ได้

ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ยังไม่เพียงพอจะจัดอันดับสัตว์ป่าสงวนทุกชนิดว่าอะไรเหลือน้อยที่สุดในไทย แต่มีคำตอบชัดเจนว่า สมันสูญพันธุ์ไปแล้ว กระซู่และแรดชวาหายไปจากไทยแต่ยังเหลือในต่างประเทศ ขณะที่นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธรกับกูปรียังไม่มีจำนวนที่ยืนยันได้ การรักษาถิ่นอาศัยและติดตามประชากรที่ยังพบอยู่จึงมีความหมายต่อสัตว์แต่ละชนิดต่างกัน