เส้นเลือดขอดเกิดขึ้นได้อย่างไรและดูแลอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังยืนขายของหรือทำงานมาทั้งวัน บางคนรู้สึกหนักขา พอก้มลงมองก็เห็นเส้นเลือดสีน้ำเงินหรือม่วงคดไปมาตรงน่อง บางเส้นนูนจนคลำได้ ส่วนบางคนเห็นชัดแต่กลับไม่มีอาการปวดเลย

เส้นเลือดที่เห็นแบบนี้ทำให้หลายคนกังวลว่าเป็นเพียงเรื่องรูปลักษณ์หรือเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพ และถ้าเป็นแล้วต้องผ่าตัดทุกคนหรือเปล่า

เส้นเลือดขอดเกิดจากเลือดในหลอดเลือดดำไหลย้อนและคั่ง มักเกี่ยวข้องกับลิ้นในหลอดเลือดที่ปิดได้ไม่สนิท ทำให้หลอดเลือดดำใกล้ผิวหนังขยายตัว คดและนูนขึ้น พบได้บ่อยบริเวณขา คนที่ไม่มีอาการอาจยังไม่จำเป็นต้องรักษาด้วยหัตถการ แต่หากปวด บวม หรือมีผิวหนังเปลี่ยนแปลง ควรพบแพทย์เพื่อประเมิน

เลือดไหลย้อนลงมาที่ขาได้อย่างไร

หลอดเลือดดำมีหน้าที่พาเลือดกลับไปยังหัวใจ ส่วนหลอดเลือดดำที่ขาต้องส่งเลือดขึ้นสวนแรงโน้มถ่วง โดยอาศัยทั้งการบีบตัวของกล้ามเนื้อน่องและลิ้นเล็ก ๆ ภายในหลอดเลือดช่วยกันไม่ให้เลือดไหลย้อน

เมื่อลิ้นทำงานได้ไม่ดี เลือดบางส่วนอาจไหลย้อนกลับและสะสมอยู่ในหลอดเลือด แรงดันที่เพิ่มขึ้นทำให้หลอดเลือดขยายตัว เส้นเลือดขอดจึงมักดูเป็นเส้นใหญ่ คดเคี้ยว และอาจนูนเหนือผิว ส่วนเส้นเลือดฝอยเล็ก ๆ ที่แผ่คล้ายใยแมงมุมอาจเห็นร่วมกันได้ แต่ไม่เหมือนเส้นเลือดขอดที่นูนทุกกรณี

ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดเส้นเลือดขอดมีทั้งอายุที่เพิ่มขึ้น ประวัติคนในครอบครัว การตั้งครรภ์ น้ำหนักตัวมาก และการนั่งหรือยืนนาน ๆ โดยขยับขาน้อย คนที่มีปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าจะเป็นทุกคน และคนที่ไม่มีปัจจัยชัดเจนก็เป็นได้

นอกจากเห็นเส้นเลือดแล้ว มีอาการอะไรได้บ้าง

บางคนรู้สึกปวดเมื่อย หนักขา คัน หรือบวมบริเวณข้อเท้า อาการอาจชัดขึ้นหลังยืนหรือนั่งนาน และดีขึ้นเมื่อเดินหรือยกขาพัก บางรายมีผิวหนังรอบข้อเท้าคล้ำขึ้น อักเสบ หรือเกิดแผลที่หายช้า

การปวดขามีได้หลายสาเหตุ จึงไม่ควรสรุปจากรูปร่างเส้นเลือดเพียงอย่างเดียว ถ้าปวดหรือบวมรบกวนชีวิตประจำวัน มีผิวหนังเปลี่ยนสี เส้นเลือดแข็งและเจ็บ หรือมีแผลบริเวณขา ควรนัดพบแพทย์ โดยเฉพาะแผลใต้เข่าที่ไม่หายภายในสองสัปดาห์

ดูแลตัวเองอย่างไรให้อาการสบายขึ้น

เริ่มจากขยับขาให้สม่ำเสมอ ถ้างานต้องยืนหรือนั่งนาน ลองเปลี่ยนอิริยาบถ เดินพัก หรือกระดกข้อเท้าระหว่างวัน การเดินช่วยให้กล้ามเนื้อน่องทำงานและช่วยส่งเลือดกลับขึ้นไป เวลาพักอาจยกขาสูงบนหมอนเท่าที่สบาย ส่วนผู้ที่มีน้ำหนักเกิน การลดน้ำหนักอาจช่วยลดอาการได้

ถุงน่องทางการแพทย์แบบรัดกระชับอาจช่วยลดอาการปวดหรือบวมในบางคน แต่ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องขนาดและแรงรัด โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาหลอดเลือดแดงหรือโรคประจำตัวบางชนิด ถุงน่องและการดูแลตัวเองช่วยบรรเทาอาการได้ แต่ไม่ได้ทำให้เส้นเลือดขอดที่เป็นอยู่หายไป

ถ้าต้องรักษา แพทย์ทำอะไรบ้าง

แพทย์จะซักอาการ ตรวจขา และอาจใช้อัลตราซาวนด์แบบดูการไหลเวียนของเลือด เพื่อตรวจตำแหน่งที่เลือดไหลย้อนและช่วยวางแผนรักษา วิธีที่ใช้มีตั้งแต่การปิดหลอดเลือดด้วยความร้อนผ่านสายเล็ก ๆ การฉีดสารหรือโฟมเข้าเส้นเลือด ไปจนถึงการผ่าตัด โดยเลือกตามผลตรวจและความเหมาะสมของแต่ละคน

การรักษาอาจช่วยลดอาการและจัดการเส้นเลือดที่มีปัญหาได้ แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีเส้นใหม่เกิดขึ้นภายหลัง หากกำลังตั้งครรภ์ ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการบรรเทาอาการ เพราะโดยทั่วไปยังไม่แนะนำให้ทำหัตถการรักษาเส้นเลือดขอดระหว่างตั้งครรภ์

อาการที่ต้องรีบขอความช่วยเหลือ: หากเส้นเลือดขอดมีเลือดออก ให้นอนลง ยกขาขึ้น และใช้ผ้าสะอาดกดตรงจุดเลือดออกต่อเนื่อง พร้อมไปห้องฉุกเฉินทันที แม้เลือดจะหยุดแล้วก็ควรได้รับการประเมินเร่งด่วน

ถ้าขาข้างเดียวบวมและปวด โดยเฉพาะเมื่อมีผิวอุ่นหรือแดง ควรพบแพทย์อย่างเร่งด่วนเพื่อตรวจหาสาเหตุ รวมถึงภาวะลิ่มเลือดในหลอดเลือดดำส่วนลึก หากมีอาการเหล่านี้ร่วมกับหายใจหอบ เจ็บหน้าอก หรือไอเป็นเลือด ให้เรียกรถพยาบาลหรือไปห้องฉุกเฉินทันที